{"id":25480,"date":"2025-10-11T23:50:08","date_gmt":"2025-10-11T18:50:08","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25480"},"modified":"2025-10-11T23:50:08","modified_gmt":"2025-10-11T18:50:08","slug":"gawunyn-peydasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25480","title":{"rendered":"Gawuny\u00f1 pe\u00ffdasy"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen gawunyny\u0148 ba\u00fd taryhy bar. Ony gadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri Amyder\u00fda, Murgap, Tejen der\u00fdalaryny\u0148 ugrundaky \u00fda\u00fdlalarda \u00fdeti\u015fdiripdirler. Gadymy Merwde we K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7de ge\u00e7irilen gazuw i\u015flerinde \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan gawunlary\u0148 tohumlary bu k\u00fcnjeklerde gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde bakja\u00e7ylygy\u0148 \u00f6sendigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Bu tagamly bakja \u00f6n\u00fcmini T\u00fcrkmenistandan Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly bo\u00fdun\u00e7a Ortaer de\u0148zini\u0148 kenarlaryna, kerwenler bilen Uraly\u0148 hem-de Wolgany\u0148 a\u0148yrsyndaky \u00e7\u00e4klere \u00fdetiripdirler. Gawun gadymy greklere we rimlilere hem belli blupdyr. Ol arap halyflaryny\u0148, hyta\u00fd imperatorlaryny\u0148, hindi, e\u00fdran we \u00fdewropa \u015falaryny\u0148 sa\u00e7agyny bez\u00e4pdir.<\/p>\n<p>Gawun witaminlere we mikroelementlere ba\u00fddyr. Baryp XI asyrda Ibn Sina gawuny\u0148 b\u00f6wrekden we si\u00fddikhaltadan da\u015flary \u00e7ykarmaga ukyplydygy barada \u00fdazypdyr.T\u00fcrkmenistanda gawunlary\u0148 1000-e gola\u00fd sorty bar. Olar Gazagystanda, \u00d6zbegistanda, E\u00fdranda we Owganystanda \u00fcst\u00fcnlikli \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4r.Gawuny\u0148 d\u00fcz\u00fcminde kali\u00fd, demir, B, PP, A, C witaminler we minerallar bar. \u00ddagyny\u0148 \u00fdarymdo\u00fdgun d\u00e4l \u00fdag tur\u015fulary gawuny\u0148 d\u00fcz\u00fcmini\u0148 50 g\u00f6teriminden gowragyny emele getir\u00fd\u00e4r. Gawuny\u0148 \u00fdany bilen sowuk suwlary, s\u00fc\u00fdt \u00f6n\u00fcmlerini, \u00e7aly go\u015fmak maslahat berilme\u00fd\u00e4r. Gawun ganazlykda, aterosklerozda, \u00fd\u00fcrek-damar, nerw, bagyr, b\u00f6wrek kesellerinde \u00f6r\u00e4n pe\u00fddalydyr.<\/p>\n<p>Gawun di\u0148e bir datlylygy bilen d\u00e4l, e\u00fdsem ynsan bedenine pe\u00fddaly taraplary bilen hem me\u015fhurdyr. Onu\u0148 d\u00fcz\u00fcminde k\u00f6p mukdarda saklan\u00fdan \u00f6s\u00fcmlik s\u00fc\u00fd\u00fcmleri pe\u00fddaly maddalary\u0148 esasylaryny\u0148 biridir. Ol h\u00e4zirki zaman lukman\u00e7ylygynda esasan, bedeni we i\u00e7egeleri arassalamak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar. Gawun pe\u015few halta, \u00f6t halta, bagra, a\u015fgazana, i\u00e7egelere o\u0148at t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r, nerw ulgamyny\u0148 i\u015fini sazla\u00fdar, rahatlandyr\u00fdar, \u015fe\u00fdle-de G\u00fcn \u015f\u00f6hlesini\u0148 \u00fdaramaz t\u00e4sirilerinden gora\u00fdar. Waharman gawunyny\u0148 ternesi in\u00e7ekeseli\u0148, \u00f6\u00fdken kesellerini\u0148, demgysmany\u0148 dermany hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Gawuny \u201cbakjany\u0148 soltany\u201d di\u00fdip mynasyp atlandyr\u00fdarlar, ol datly tagamy, \u00fdokumly hem-de bejeriji h\u00e4si\u00fdetleri, \u015fe\u00fdle hem adam bilen tebigaty birle\u015fdir\u00fd\u00e4n, g\u00fcn\u00fc\u0148 jomart \u00e7og\u00fcndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n altyn \u00f6w\u00fc\u015fg\u00fcnli i\u00fdmit h\u00f6km\u00fcnde-de bu derej\u00e4 mynasypdyr.Lukman Hekim di\u00fdlip tanal\u00fdan me\u015fhur Ibn Sina hem t\u00fcrkmen gawunlaryny\u0148 d\u00fcrli kesellere dermandygyny a\u00fddyp, olary \u00f6z tebip\u00e7ilik i\u015finde gi\u0148den ulanypdyr. Seb\u00e4bi gawunlary\u0148 d\u00fcz\u00fcminde gant, karotin, S,R witaminleri, adam organizmi \u00fc\u00e7in gymmatly minerallar k\u00f6p. Gawun pe\u015few halta, \u00f6t halta, bagra, az-azdan i\u00fdilse a\u015fgazana, i\u00e7egelere o\u0148at t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Ol nerw rahatlygyny d\u00f6redip, ke\u00fdpi\u0148i \u00e7ag ed\u00fd\u00e4r. G\u00fcn \u015f\u00f6hlesini\u0148 \u00fdakymsyz t\u00e4sirini a\u00fdyr\u00fdar. Waharman gawunyny\u0148 ternesi in\u00e7ekeseli\u0148, \u00f6\u00fdken kesellerini\u0148, demgysmany\u0148 dermanydyr.Gadymy tebipler d\u00fcrli keselleri bejermek \u00fc\u00e7in gawun i\u00fdmegi salgy beripdirler. T\u00fcrkmen topragynda \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4n tagamly gawunlar \u00e4hli d\u00f6w\u00fcrlerde hem belli alymlary\u0148, taryh\u00e7ylary\u0148 hem-de d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli k\u00fcnjeklerinden sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00e7ekipdir. Gadymy \u00fdazuw \u00e7e\u015fmeleri t\u00fcrkmen gawunyny\u0148 tagamy baradaky \u00f6wg\u00fclere ba\u00fddyr. Gawun bilen t\u00fcrkmenleri\u0148 gadymy halk dessurlary, heka\u00fdatlary, rowa\u00fdatlary we ertekileri baglany\u015fyklydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Tekeba\u00fdewa Merjen<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 102-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen gawunyny\u0148 ba\u00fd taryhy bar. Ony gadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri Amyder\u00fda, Murgap, Tejen der\u00fdalaryny\u0148 ugrundaky \u00fda\u00fdlalarda \u00fdeti\u015fdiripdirler. Gadymy Merwde we K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7de ge\u00e7irilen gazuw i\u015flerinde \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan gawunlary\u0148 tohumlary bu k\u00fcnjeklerde gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde bakja\u00e7ylygy\u0148 \u00f6sendigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Bu tagamly bakja \u00f6n\u00fcmini T\u00fcrkmenistandan Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly bo\u00fdun\u00e7a Ortaer de\u0148zini\u0148 kenarlaryna, kerwenler bilen Uraly\u0148 hem-de Wolgany\u0148 a\u0148yrsyndaky \u00e7\u00e4klere \u00fdetiripdirler. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25480"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25480"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25481,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25480\/revisions\/25481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}