{"id":25499,"date":"2025-10-12T12:36:03","date_gmt":"2025-10-12T07:36:03","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25499"},"modified":"2025-10-12T12:44:42","modified_gmt":"2025-10-12T07:44:42","slug":"kuras-sportunyn-taryhy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25499","title":{"rendered":"KURA\u015e SPORTUNY\u0147 TARYHY."},"content":{"rendered":"<p>Kura\u015f sportu\u0148 \u00f6zba\u015fdak g\u00f6rn\u00fc\u015fi we fiziki ta\u00fd\u00fdarlyk usulydyr. Kura\u015f adamzada belli bolan s\u00f6we\u015f sungatyny\u0148 i\u0148 gadymy g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biridir. \u00abKura\u015f\u00bb s\u00f6zi \u00f6zbek dilinden terjime edilende \u00abmaksada adalatly \u00fdol bilen \u00fdetmek\u00bb di\u00fden manyny ber\u00fd\u00e4r. Sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi esasan hem t\u00fcrki halklaryna mahsus hasaplan\u00fdar. Kura\u015f sporty t\u00fcrki halklaryny\u0148 dillerinde birme\u0148ze\u015f \u00e4he\u0148de atlandyryl\u00fdar. Kura\u015f t\u00fcrkmen dilinde \u201cg\u00f6re\u015f\u201d, alta\u00fd dilinde \u201ck\u00fcra\u015f, g\u00fcra\u015f\u201d, ba\u015fgyr dilinde \u201ckure\u015f\u201d, gazak dilinde \u201dkures, kure\u015f\u201d, t\u00e4jik dilinde \u201dkura\u015f\u201d, gyrgyz dilinde \u201ckur\u00f6\u015f\u201d di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar. Ylmy barlaglary\u0148 so\u0148ky maglumatlaryna g\u00f6r\u00e4, kura\u015fy\u0148 \u00fda\u015fy, azyndan, 3500 (\u00fc\u00e7 \u00fdarym m\u00fc\u0148) \u00fdyl di\u00fdlip kesgitlenil\u00fd\u00e4r. Irki d\u00f6w\u00fcrlerde sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi d\u00e4p-dessur h\u00f6km\u00fcnde ba\u00fdramlarda we to\u00fdlarda fiziki g\u00fc\u00fdmenje h\u00f6km\u00fcnde ulanylypdyr. Bu d\u00e4p h\u00e4zirki wagtda hem dowam ed\u00fd\u00e4r. Bu sport baradaky maglumatlara k\u00f6p gadymy edebi \u00e7e\u015fmelerde gabat gelmek bol\u00fdar. 2500 \u00fdyl mundan ozal, \u00fda\u015fap ge\u00e7en gadymy grek filosofy we taryh\u00e7ysy Gerodot \u00f6z\u00fcni\u0148 \u201cTaryh\u201d atly monumental i\u015finde gadymy Merkezi Azi\u00fda halklaryny\u0148 (massagetleri\u0148, saklary\u0148, sogdlary\u0148, dahlary\u0148) adatlaryny we d\u00e4plerini be\u00fdan edende, kura\u015fy hem bell\u00e4p ge\u00e7ipdir. X asyrda \u00fda\u015fan be\u00fdik g\u00fcndogar alymy Awisenna (Abu Aly ibn Sina) \u00f6z \u00fdazgylarynda: \u201cKura\u015f bilen me\u015fgullanmak beden we ruhy saglygy goramagy\u0148 i\u0148 gowy usullaryny\u0148 biridir\u201d di\u00fdip maslahat beripdir. XIV asyrda emir Timur \u201dTe\u00fdmirle\u0148\u201d kura\u015fy \u00f6z \u00fdigitlerini\u0148 fiziki ta\u00fd\u00fdarlygyny berkitmek \u00fc\u00e7in ulanypdyr. M\u00e4lim bol\u015fy \u00fdaly, Te\u00fdmirle\u0148i\u0148 go\u015funy bilen Merkezi Azi\u00fdany, E\u00fdrany we Kawkazy e\u00fdel\u00e4pdir. Gadymy \u00ddewropa halklary, esasan hem grekler bu sportu\u0148 erkin g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u00fdagny grek-rim g\u00f6re\u015fi h\u00f6km\u00fcnde ulanypdyrlar. \u00ddewropa halklaryna mahsus bolan sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 t\u00fcrki halklary\u0148 kura\u015fyndan tapawutly tarapy hem onda bile da\u0148yl\u00fdan gu\u015fagy\u0148 bolmazlygydyr.<\/p>\n<p>XX asyrda bu sportu\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi resmile\u015fdirilip ba\u015flan\u00fdar. Ilkinji gezek 1948-nji \u00fdylda Ba\u015fgyrd ASSR-da h\u00e4zirki Ba\u015fkiri\u00fda Respublikasynda kure\u015f bo\u00fdun\u00e7a \u00e7empionat ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. So\u0148ra 1960-njy \u00fdylda Tatar ASSR-da \u201cTatar\u00e7a kur\u00fda\u015f\u201d ady bilen sport federasi\u00fdasy d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. 1998-nji \u00fdyly\u0148 6-njy sent\u00fdabrynda Da\u015fkent \u015f\u00e4herinde 28 \u00fdurdu\u0148 wekillerini\u0148 gatna\u015fmagy bilen Halkara Kura\u015f Assosiasi\u00fdasy \u201cInternational Kurash Association (IKA)\u201d d\u00f6redildi. H\u00e4zirki wagtda bu assosiasi\u00fda Azi\u00fdany\u0148 32, Afrikany\u0148 22, \u00ddewropany\u0148 33, Demirgazyk we G\u00fcnorta Amerikany\u0148 22, Okeani\u00fdany\u0148 9 \u2014 jemi 118 sany milli sport federasi\u00fdalaryny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Kura\u015f bo\u00fdun\u00e7a ilkinji d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e7empionaty 1999-njy \u00fdylda Da\u015fkent \u015f\u00e4herinde ge\u00e7irildi. Bu \u00e7empionaty\u0148 t\u00e4sirli bolmagy bilen 2003-njy \u00fdyly\u0148 24-nji \u00fdanwarynda Azi\u00fda Olimpi\u00fda Ge\u0148e\u015fini\u0148 22-nji Ba\u015f Assamble\u00fdasy kura\u015f sportu\u0148 Halkara Olimpi\u00fda Komitetini\u0148 bu kontinental b\u00f6legini\u0148 tarapyndan sportu\u0148 resmi g\u00f6rn\u00fc\u015fi h\u00f6km\u00fcnde ykrar edildi we Olimpi\u00fda o\u00fdunlaryny\u0148 kontinental modeli bolan Azi\u00fda o\u00fdunlaryny\u0148 maksatnamasyna girizildi. 2006-njy \u00fdyly\u0148 dekabrynda Doha (Katar) \u015f\u00e4herinde 15-nji Azi\u00fda o\u00fdunlary ge\u00e7irildi. Olarda taryhda ilkinji gezek kura\u015f bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6rkeziji \u00fdary\u015flar ge\u00e7irildi. So\u0148ra bolsa 2009-njy \u00fdylda Bangkok (Tailand) \u015f\u00e4herinde ge\u00e7irilen s\u00f6we\u015f sungaty bo\u00fdun\u00e7a 1-nji Azi\u00fda o\u00fdunlarynda we \u015fol \u00fdylda Hano\u00fd (W\u00fdetnam) \u015f\u00e4herinde \u00fdapyk binalarda 3-nji Azi\u00fda o\u00fdunlarynda Kura\u015f sporty gi\u0148den ulanyldy. 2016-njy \u00fdylda \u00ddUNESCO kura\u015fy\u0148 gazak g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolan kuresy ho\u015fni\u00fdetlilik we ra\u00fdda\u015flyk \u00fd\u00f6relgelerine esaslan\u00fdan jemgy\u00fdetleri\u0148 arasyndaky gatna\u015fyklary berkitm\u00e4ge ed\u00fd\u00e4n t\u00e4sirini bell\u00e4p, adamzady\u0148 maddy d\u00e4l medeni mirasyny\u0148 sanawyna go\u015fdy. T\u00fcrkmenistany\u0148 2023 \u2014 2027-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in \u00ddUNESKO-ny\u0148 Bedenterbi\u00fde we sport bo\u00fdun\u00e7a h\u00f6k\u00fcmetara komitetini\u0148 agzalygyna biragyzdan sa\u00fdlanylmagy \u015fanly waka boldy. Bu \u015fatlykly habary\u0148 gelip gowu\u015fmagyndan sanlyja g\u00fcnlerden so\u0148 pa\u00fdtagtymyz A\u015fgabat kura\u015f sporty bo\u00fdun\u00e7a taryhynda ilkinji, umumylykda bolsa 14-nji d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e7empionatyny gar\u015fylady. \u015eu g\u00fcnler pa\u00fdtagtymyzda kura\u015f bo\u00fdun\u00e7a 14-nji d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e7empionaty \u00fcst\u00fcnlikli ge\u00e7irildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Oralowa G\u00f6zel<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 103-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kura\u015f sportu\u0148 \u00f6zba\u015fdak g\u00f6rn\u00fc\u015fi we fiziki ta\u00fd\u00fdarlyk usulydyr. Kura\u015f adamzada belli bolan s\u00f6we\u015f sungatyny\u0148 i\u0148 gadymy g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biridir. \u00abKura\u015f\u00bb s\u00f6zi \u00f6zbek dilinden terjime edilende \u00abmaksada adalatly \u00fdol bilen \u00fdetmek\u00bb di\u00fden manyny ber\u00fd\u00e4r. Sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi esasan hem t\u00fcrki halklaryna mahsus hasaplan\u00fdar. Kura\u015f sporty t\u00fcrki halklaryny\u0148 dillerinde birme\u0148ze\u015f \u00e4he\u0148de atlandyryl\u00fdar. Kura\u015f t\u00fcrkmen dilinde \u201cg\u00f6re\u015f\u201d, alta\u00fd dilinde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25499"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25499"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25499\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25510,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25499\/revisions\/25510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25499"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}