{"id":25548,"date":"2025-10-14T13:58:33","date_gmt":"2025-10-14T08:58:33","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25548"},"modified":"2025-10-14T13:58:33","modified_gmt":"2025-10-14T08:58:33","slug":"suw-bu-dine-bir-element-daleysem-yasaysyn-esasy-dilidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25548","title":{"rendered":"Suw-bu di\u00f1e bir element d\u00e0l,e\u00ffsem \u00ffa\u015fa\u00ff\u015fy\u00f1 esasy dilidir."},"content":{"rendered":"<p>Suw hakykatdan-da \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesidir. \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00e4hli janly-jandarlar, \u00f6s\u00fcmlikler we adamzat \u00fc\u00e7in suw zerur \u015fertdir. Alymlary\u0148 we filosoflary\u0148 gara\u00fdy\u015flarynda suwu\u0148 bu esasy orny tassyklan\u00fdar.Ylmy gara\u00fdy\u015flar \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnde, has takygy, suwly gur\u015fawda d\u00f6r\u00e4ndigini \u00e7akla\u00fdarlar. Bu hadysa abiogenez di\u00fdil\u00fd\u00e4r.Gadymy \u00dderi\u0148 atmosferasyny\u0148 we okeanlaryny\u0148 \u015fertlerinde \u00fd\u00f6neke\u00fd organiki birle\u015fmeleri\u0148 (m.m., aminokislotalar) suwda \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden emele gelip, so\u0148ra has \u00e7yl\u015fyrymly molekulalara (beloklar, nuklein kislotalary) \u00f6wr\u00fclendigine ynan\u00fdarlar. Suw bu reaksi\u00fdalary\u0148 bolup ge\u00e7megi \u00fc\u00e7in esasy seri\u015fde we gur\u015faw bolup hyzmat edipdir.<\/p>\n<p>\u200bK\u00e4bir alymlar bolsa, \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 okean d\u00fc\u00fdplerind\u00e4ki gidrotermal \u00e7e\u015fmeleri\u0148 (gyzgyn, minerallara ba\u00fd suwlary \u00e7ykar\u00fdan \u00e7e\u015fmeler) t\u00f6wereginde d\u00f6r\u00e4ndigini \u00e7akla\u00fdarlar. Bu \u00fderde \u00fdylylyk we himiki elementler ilkinji organizmleri\u0148 emele gelmegi \u00fc\u00e7in amatly \u015fertleri d\u00f6redipdir.T\u00fcrkmen halky asyrlardan b\u00e4ri suwa keramat h\u00f6km\u00fcnde garap gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bNakyllar: Halk arasynda &#8220;Suw damjasy \u2014 altyn d\u00e4nesi&#8221;, &#8220;Suwly \u00fder \u2014 g\u00fcl, suwsuz \u00fder \u2014 \u00e7\u00f6l&#8221;, we &#8220;Suw atadyr, \u00fder \u2014 ene&#8221; \u00fdaly nakyllar suwu\u0148 gymmatyny we berekedini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bSuw te\u015fneligi gandyr\u00fdan, arassa\u00e7ylygy \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n we tebigaty janlandyr\u00fdan dirilik \u00e7e\u015fmesi hasaplan\u00fdar.Suw \u00e4hli janly organizmleri\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 esasy b\u00f6legidir.<\/p>\n<p>\u200bAdamy\u0148 bedenini\u0148 agramyny\u0148 takmynan 65%-i suwdan ybaratdyr (k\u00e4bir m\u00f6h\u00fcm agzalary\u0148ky hatda 70\u201390% hem bolup biler).<\/p>\n<p>\u200b Suw bedend\u00e4ki \u00e4hli m\u00f6h\u00fcm biohimiki hadysalara (i\u00fdmit si\u0148diri\u015f, madda aly\u015f-\u00e7aly\u015f) gatna\u015f\u00fdar. I\u00fdmit maddalaryny we kislorody \u00f6\u00fdj\u00fcklere da\u015famakda, zy\u00fdanly maddalary bolsa bedenden \u00e7ykarmakda esasy rol o\u00fdna\u00fdar. Beden temperaturany (gyzgynlygyny) sazlamaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r (derlemek arkaly).Suwu\u0148 sesi we hereketi asyrlardan b\u00e4ri adamlar \u00fc\u00e7in rahatlyk \u00e7e\u015fmesi bolup gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>De\u0148zi\u0148 tolkunlaryny\u0148 sesi, der\u00fdany\u0148 akymy \u00fda-da \u00fdagy\u015fy\u0148 damjasy \u00fdaly suw sesleri adamy\u0148 {nerw ulgamyna rahatlandyryjy}bolup\u00a0 t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Bu sesler myla\u00fdym, ritmiki bolup, be\u00fdnid\u00e4ki stresi azald\u00fdan we ukyny gowulandyr\u00fdan tolkunlary (alfa tolkunlary) d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Alymlar de\u0148izleri\u0148, k\u00f6lleri\u0148 \u00fda-da hatda basse\u00fdnleri\u0148 gola\u00fdynda bolmagy\u0148 adamlary\u0148 bagty\u00fdarlyk du\u00fdgusyny\u00a0 \u00fdokarlandyr\u00fdandygyny we aladasyny azald\u00fdandygyny\u00a0 tassykla\u00fdarlar. Suwu\u0148 g\u00f6k re\u0148ki we arassa g\u00f6rn\u00fc\u015fi i\u00e7ki parahat\u00e7ylygyny\u00a0 d\u00f6red\u00fd\u00e4r.K\u00f6p medeni\u00fdetlerde suw arassalyk we t\u00e4zeleni\u015f bilen baglany\u015fykly.<\/p>\n<p>\u200bDe\u0148iz \u00fda-da uly k\u00f6ller \u00fdaly suw gi\u0148i\u015fliklerine seretmek \u00e7\u00e4ksizligi we ulylygy du\u00fdmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berip, adamy\u0148 \u00f6z aladalaryny\u0148 ki\u00e7ijikdigine d\u00fc\u015f\u00fcnmegine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r.Suw bilen g\u00f6ni aragatna\u015fyk bedeni we ruhy arassala\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>\u00ddazjuma\u00fdew Bereket<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 105-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suw hakykatdan-da \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesidir. \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00e4hli janly-jandarlar, \u00f6s\u00fcmlikler we adamzat \u00fc\u00e7in suw zerur \u015fertdir. Alymlary\u0148 we filosoflary\u0148 gara\u00fdy\u015flarynda suwu\u0148 bu esasy orny tassyklan\u00fdar.Ylmy gara\u00fdy\u015flar \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnde, has takygy, suwly gur\u015fawda d\u00f6r\u00e4ndigini \u00e7akla\u00fdarlar. Bu hadysa abiogenez di\u00fdil\u00fd\u00e4r.Gadymy \u00dderi\u0148 atmosferasyny\u0148 we okeanlaryny\u0148 \u015fertlerinde \u00fd\u00f6neke\u00fd organiki birle\u015fmeleri\u0148 (m.m., aminokislotalar) suwda \u00f6z-\u00f6z\u00fcnden emele gelip, so\u0148ra has [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25548"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25548"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25548\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25549,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25548\/revisions\/25549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}