{"id":25564,"date":"2025-10-14T14:10:27","date_gmt":"2025-10-14T09:10:27","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25564"},"modified":"2025-10-14T14:10:27","modified_gmt":"2025-10-14T09:10:27","slug":"turkmen-halkynyn-milli-saz-guraly-gyjak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25564","title":{"rendered":"T\u00f9rkmen halkyny\u00f1 milli saz guraly-Gyjak"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ussat sazandalary gyjakda \u00e7alan aja\u00fdyp sazlary bilen gymmatly medeni mirasy d\u00f6retdiler.P\u00fcrli Sary\u00fdew: Me\u015fhur bag\u015fy Sary bag\u015fyny\u0148 ogly we ussat sazanda P\u00fcrli Sary\u00fdew gyjakda \u00e7alan &#8220;Torga\u00fdgu\u015flar&#8221;, &#8220;Bibi&#8221;, &#8220;\u00dda\u015fylba\u015f&#8221;, &#8220;Kepderi&#8221; \u00fdaly halk sazlary bilen tanal\u00fdar. Ol hatda kakasy Sary bag\u015fa ni\u00fdetl\u00e4p gyjak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite &#8220;Bagy\u015flan\u00fdar&#8221; atly saz hem d\u00f6redipdir. Bu sazlary\u0148 \u00fdazgysy h\u00e4zir t\u00fcrkmen radiosyny\u0148 &#8220;Altyn Gaznasynda&#8221; saklan\u00fdar.Gyjak t\u00fcrkmen halkyny\u0148 sungatyny\u0148 janly ruhuny, onu\u0148 du\u00fdgularyny we taryhyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n, kiri\u015flerinden \u00fd\u00fcrek owazy in\u00fd\u00e4n guraldyr.Eposlardaky we Sungatdaky OrnyMerkezi Azi\u00fda halklaryny\u0148 a\u00fddym-saz medeni\u00fdetlerinde gi\u0148den ulanyl\u00fdan gurallary\u0148 biri-de gyjakdyr (gydjak, gi\u017eak, gyjak). Bu kiri\u015fli saz guraly (k\u00f6plen\u00e7 ol G\u00fcndogary\u0148 skripkasy di\u00fdlibem atlandyryl\u00fdar) \u00f6zbeklere, t\u00e4jiklere, garagalpaklara, u\u00fdgurlara hem-de t\u00fcrkmenlere mahsusdyr.<\/p>\n<p>Bu saz guraly\u0148 gurlu\u015fy parslary\u0148 keman\u00e7asyna \u00e7alymda\u015fdyr. Gyjagy\u0148 \u015far \u015fekilli g\u00f6wr\u00fcmi k\u00e4dini\u0148 a\u00fdratyn sa\u00fdlanyp alnan sortundan, aga\u00e7dan \u00fda-da ba\u015fga materialdan \u00fdasalyp, \u00fcsti deri bilen \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki zaman gyjagynda d\u00f6rt sany demir kiri\u015f bar, ozal bolsa \u00fd\u00fcpekden \u00fdasalan \u00fc\u00e7 sany kiri\u015f ulanylypdyr. Guraly\u0148 \u00e7alny\u015fyny\u0148 nusgawy usulynda ol dik saklan\u00fdar; a\u00e7yk, birneme burun sesi \u00fd\u00f6rite \u00fda\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fli guraly\u0148 k\u00f6megi bilen emele getiril\u00fd\u00e4r Gyjak t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhynda we medeni\u00fdetinde uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolupdyr.<\/p>\n<p>\u200b&#8221;G\u00f6rogly&#8221; Eposynda: Me\u015fhur &#8220;G\u00f6rogly&#8221; \u015fadessanynda dutar, gyjak, balaman, kerna\u00fd, surna\u00fd \u00fdaly saz gurallaryny\u0148 atlaryny\u0148 du\u015f gelmegi, t\u00fcrkmenleri\u0148 a\u00fddym-saz medeni\u00fdetini\u0148 \u00f6r\u00e4n k\u00e4mildigine we bag\u015fy-ozanlara berlen hormaty\u0148 belentdigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r.&#8221;Dutar-Gyjak&#8221; Bilele\u015figi: T\u00fcrkmen halk saz sungatyny\u0148 taryhynda dutar we gyjak hemi\u015fe bilelikde go\u015fulyp, halky arassa kalply, ynsanperwer we watan\u00e7ylyk ruhunda terbi\u00fdelemekde esasy saz gurallary bolup gelipdir. &#8220;Saz e\u00fdlese dutar-gyjak&#8230;&#8221; di\u00fden j\u00fcmle hem muny tassykla\u00fdar.\u00d6zbegistanda \u2014 k\u00f6pd\u00fcrli we ba\u00fd saz gurallaryny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri: kiri\u015fli we tarly \u2014 sato we gyjak, \u015fe\u00fdle hem kiri\u015fli \u2014 dutar, tanbur, ud, owgan we ka\u015fgar rubaby, kiri\u015fli we deprek g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u2014 \u00e7a\u0148, \u00fcflenip \u00e7alyn\u00fdan \u2014 na\u00fd, surna\u00fd, deprek g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u2014 do\u00fdra.Kokos we Tut Agajy: K\u00e4bir halypa bag\u015fy-sazandalary\u0148 a\u00fdtmaklaryna g\u00f6r\u00e4, t\u00fcrkmenlerde \u00fc\u00e7 kiri\u015fli gyjak takmynan XVIII asyry\u0148 ikinji \u00fdarymynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykypdyr. Ilkiba\u015fda ony arap we hindi \u00fdurtlaryndan getirilen kokos hozundan \u00fda-da suwk\u00e4diden \u00fdasapdyrlar.<\/p>\n<p>\u200bK\u00e4mille\u015fdirilen Gural: So\u0148ra sazandalar tut agajyny\u0148 i\u00e7ini k\u00f6w\u00fcp \u00fdasandyklary barada rowa\u00fdatlar a\u00fdd\u00fdarlar. Netijede, gyjagy\u0148 sesi \u00f6\u0148k\u00fcsinden birneme g\u00fc\u00fd\u00e7lenip, tembri (owazy) has-da owadanlan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bMaddy Deta\u00fdllar: Gyjagy\u0148 k\u00e4disini\u0148 (korpusyny\u0148) \u00fd\u00fcz\u00fcne k\u00f6plen\u00e7 ke\u00fdik \u00fda-da balyk hamyny \u00e7ekipdirler. Bu jikme-jiklikler gyjagy\u0148 gadymdan gel\u00fd\u00e4n tebigy we z\u00e4hmet si\u0148dirilen guraldygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Nunna\u00fdew Nurm\u00e4mmet<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 105-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ussat sazandalary gyjakda \u00e7alan aja\u00fdyp sazlary bilen gymmatly medeni mirasy d\u00f6retdiler.P\u00fcrli Sary\u00fdew: Me\u015fhur bag\u015fy Sary bag\u015fyny\u0148 ogly we ussat sazanda P\u00fcrli Sary\u00fdew gyjakda \u00e7alan &#8220;Torga\u00fdgu\u015flar&#8221;, &#8220;Bibi&#8221;, &#8220;\u00dda\u015fylba\u015f&#8221;, &#8220;Kepderi&#8221; \u00fdaly halk sazlary bilen tanal\u00fdar. Ol hatda kakasy Sary bag\u015fa ni\u00fdetl\u00e4p gyjak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite &#8220;Bagy\u015flan\u00fdar&#8221; atly saz hem d\u00f6redipdir. Bu sazlary\u0148 \u00fdazgysy h\u00e4zir t\u00fcrkmen radiosyny\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25564"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25564"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25565,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25564\/revisions\/25565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}