{"id":25568,"date":"2025-10-14T14:13:29","date_gmt":"2025-10-14T09:13:29","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25568"},"modified":"2025-10-14T14:13:29","modified_gmt":"2025-10-14T09:13:29","slug":"silkme-telpegin-gizlin-syrlary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25568","title":{"rendered":",,Silkme telpegi\u00f1 gizlin syrlary&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Silkme telpek \u2014 t\u00fcrkmenleri\u0148 ylmy\u0148, sungaty\u0148 we z\u00e4hmeti\u0148 senedi bilen d\u00f6reden, taryhy k\u00f6kleri asyrlara uzap gid\u00fd\u00e4n a\u00fdratyn milli bu\u00fdsanjydyr.Telpekler da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi, re\u0148kleri, bi\u00e7\u00fcwi we tikili\u015f usuly bo\u00fdun\u00e7a hem tapawutlan\u00fdarlar. Ba\u015fgaplary\u0148 \u00f6zbolu\u015fly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolan gulakjyn baganadan tikil\u00fd\u00e4n telpek bolup, ol uzyn gulaklyk b\u00f6legi bolandygy seb\u00e4pli \u015fe\u00fdle atlandyryl\u00fdar.\u015eypyrma, \u015fyrdak, \u00e7\u00f6w\u00fcrme &#8211; be\u00fdleki telpeklerden tapawutlylykda, t\u00fc\u00fdli tarapy i\u00e7 tarapyna edilip tikil\u00fd\u00e4n telpek g\u00f6rn\u00fc\u015fleri. Olara \u201c\u00fdaty\u015f telpegi\u201d hem di\u00fdil\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmen telpekleri gy\u015fy\u0148 sowuk howasyndan, tomsu\u0148 j\u00f6wzasyndan gora\u00fdan ygtybarly ba\u015fgapdyr. Telpek halkymyzda merdanalygy\u0148, erkliligi\u0148, birs\u00f6zl\u00fcligi\u0148 alamaty h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rl\u00fcpdir.<\/p>\n<p>Telpek (T\u00fcrkmen\u00e7e: telpek) T\u00fcrkmenleri\u0148 milli ge\u00fdimini\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolan, go\u00fdun derisinden \u00fda-da baganadan tikil\u00fd\u00e4n d\u00e4p bolan ba\u015fgapdyr.Esasy maglumatlar:<\/p>\n<p>\u200bG\u00f6rn\u00fc\u015fi: Ol esasan \u00fdum\u015fak deriden tikilen esasy\u0148 da\u015fyna go\u00fdun derisi berkidilip ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bDerini\u0148 re\u0148ki: Deri\u0148 re\u0148ki, ulanyl\u00fdan go\u00fdnu\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fine baglylykda ak, gara we go\u0148ur re\u0148klerde bolup biler.<\/p>\n<p>\u200bA\u00fdratynlygy:<\/p>\n<p>\u200bOl T\u00fcrkmenistany\u0148 ykdysady \u015fertlerinde (gy\u015fda a\u015fa sowuk, tomusda a\u015fa yssy) \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli bolan \u00fdyly sakla\u00fdjy h\u00e4si\u00fdetlere e\u00fdedir.<\/p>\n<p>\u200bTelpek di\u0148e bir amatlylygy bilen d\u00e4l, e\u00fdsem t\u00fcrkmen milli d\u00e4p-dessurlaryny\u0148 we medeni\u00fdetini\u0148, merteb\u00e4ni\u0148 we abra\u00fdy\u0148 ny\u015fany h\u00f6km\u00fcnde hem uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p>\u200bTikili\u015fi: Telpegi tikmek we derini i\u015flemek ussatlyk talap ed\u00fd\u00e4n, wagt al\u00fdan i\u015fdir. K\u00f6plen\u00e7, d\u00fcrli \u00fda\u015fdaky ma\u015fgala agzalary bu i\u015fe gatna\u015f\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u200bDerini e\u00fdlemek (duzlamak, \u00fduwmak, s\u00fc\u00fdt \u00fda-da gatyk bilen \u00fdum\u015fatmak) birn\u00e4\u00e7e hepde dowam ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bG\u00f6rn\u00fc\u015fleri: Telpekleri\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri we re\u0148kleri olary ge\u00fd\u00fd\u00e4n adamy\u0148 \u00fda\u015fyna we jemgy\u00fdetd\u00e4ki ornuna g\u00f6r\u00e4 \u00fc\u00fdtg\u00e4p biler:<\/p>\n<p>\u200b\u00c7agalar we \u00fda\u015f \u00fdigitler k\u00f6plen\u00e7 ak \u00fda-da a\u00e7yk re\u0148kli telpekleri ge\u00fd\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bOrta \u00fda\u015fly adamlar \u00e7al \u00fda-da go\u0148rumtyl re\u0148kli, \u00fd\u00fc\u0148i gysgarak bolan telpekleri sa\u00fdla\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u200bAksakgal \u00fda\u015fulular bolsa gara \u00fda-da go\u0148ur-gara, g\u00fcr we uzyn \u00fd\u00fc\u0148li telpekleri ge\u00fd\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bTo\u00fd dabaralary \u00fc\u00e7in be\u00fdikligi 25-30 sm \u00fdet\u00fd\u00e4n, g\u00fcr we uzyn \u00fd\u00fc\u0148li telpekler hem tikil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bTelpek h\u00e4zirki wagtda hem t\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli bu\u00fdsanjy we milli lybasyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm b\u00f6legi bolmagynda gal\u00fdar. Da\u015fary \u00fdurtly sy\u00fdahat\u00e7ylar hem bu milli ba\u015fgapa uly gyzyklanma bildir\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u00ddasaly\u015fy we A\u00fdratynlyklary<\/p>\n<p>\u200bSilkme telpek be\u00fdleki telpek g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden, esasan-da, \u00f6z\u00fcni\u0148 galy\u0148, bu\u00fdra-bu\u00fdra we \u00f6sg\u00fcn t\u00fc\u00fdi bilen tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b\u00c7ig maly: Kesilmedik \u00fd\u00fc\u0148li guzy derisinden (k\u00f6plen\u00e7 go\u00fdun derisinden) \u00fdasal\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bAdy: &#8220;Silkme&#8221; s\u00f6zi onu\u0148 t\u00fc\u00fd\u00fcni\u0148 uzynlygyna we g\u00fcrl\u00fcgine (gabalagyna) y\u015farat ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bTikili\u015fi: Telpegi\u0148 \u00fdasaly\u015fy \u00f6r\u00e4n kyn we irginsiz z\u00e4hmeti talap ed\u00fd\u00e4r. Deri ilki duzlan\u00fdar, eplen\u00fd\u00e4r, so\u0148ra \u00fduwul\u00fdar we \u00fdum\u015fak bolmagy \u00fc\u00e7in s\u00fczme \u00fda-da s\u00fc\u00fdtde saklan\u00fdar. Bu ussatlyk ussa-\u015f\u00e4girt gatna\u015fygynda \u00f6wrenil\u00fd\u00e4n gadymy senedi\u0148 netijesidir.<\/p>\n<p>\u200bA\u00fdratynlygy: Ol hem tomusda sergin, hem-de gy\u015fda gowy yssy sakla\u00fdan tebigy ba\u015fgapdyr.<\/p>\n<p>\u200b2. Telpegi\u0148 G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fi we Manysy<\/p>\n<p>\u200bTelpegi\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi we re\u0148ki ony ge\u00fd\u00fd\u00e4n adamy\u0148 jemgy\u00fdetd\u00e4ki \u00fderini we \u00fda\u015fyny a\u0148ladyp bil\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u200b\u00dda\u015fylara: Adat\u00e7a ak \u00fda-da sarymtyl guzy derisinden tikilen telpek ge\u00fdmek d\u00e4p bolupdyr.<\/p>\n<p>\u200b\u00dda\u015fululara: Gara we go\u0148ur re\u0148kd\u00e4ki, has g\u00fcr t\u00fc\u00fdli silkme telpekler mahsusdyr.<\/p>\n<p>\u200bSimwolik Manysy: T\u00fcrkmen halkynda telpek mukaddes sa\u00fdylyp, ony \u00fderde go\u00fdmak, ba\u015fga birine satmak \u00fda-da \u00e7aly\u015fmak a\u00fdyp hasaplanypdyr. &#8220;Telpek gy\u015fda sowukdan, tomsa yssydan d\u00e4l-de, abra\u00fd \u00fc\u00e7in ge\u00fdil\u00fd\u00e4r&#8221; di\u00fden atalar s\u00f6zi t\u00fcrkmenleri\u0148 telpege bolan gara\u00fd\u015fyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b3. Be\u00fdleki Telpek G\u00f6rn\u00fc\u015fleri<\/p>\n<p>\u200bT\u00fcrkmenlerde di\u0148e silkme d\u00e4l, e\u00fdsem, ba\u015fga-da telpek g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Hommakowa \u015easoltan<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 105-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Silkme telpek \u2014 t\u00fcrkmenleri\u0148 ylmy\u0148, sungaty\u0148 we z\u00e4hmeti\u0148 senedi bilen d\u00f6reden, taryhy k\u00f6kleri asyrlara uzap gid\u00fd\u00e4n a\u00fdratyn milli bu\u00fdsanjydyr.Telpekler da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi, re\u0148kleri, bi\u00e7\u00fcwi we tikili\u015f usuly bo\u00fdun\u00e7a hem tapawutlan\u00fdarlar. Ba\u015fgaplary\u0148 \u00f6zbolu\u015fly bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolan gulakjyn baganadan tikil\u00fd\u00e4n telpek bolup, ol uzyn gulaklyk b\u00f6legi bolandygy seb\u00e4pli \u015fe\u00fdle atlandyryl\u00fdar.\u015eypyrma, \u015fyrdak, \u00e7\u00f6w\u00fcrme &#8211; be\u00fdleki telpeklerden tapawutlylykda, t\u00fc\u00fdli tarapy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25568"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25568"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25569,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25568\/revisions\/25569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}