{"id":25629,"date":"2025-10-15T20:46:34","date_gmt":"2025-10-15T15:46:34","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25629"},"modified":"2025-10-15T20:46:34","modified_gmt":"2025-10-15T15:46:34","slug":"tebigatyn-gudraty-wiktoriya-saglawugy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25629","title":{"rendered":"Tebigaty\u0148 Gudraty  &#8211;  Wiktori\u00fda \u015eaglawugy"},"content":{"rendered":"<p>Wiktori\u00fda \u015faglawugy, \u00fderli dilde &#8220;Mosi-oa-Tunya&#8221; \u2013 \u00fdagny &#8220;G\u00fcrle\u00fd\u00e4n T\u00fcsse&#8221; ady bilen tanal\u00fdan, Afrikany\u0148 kalbynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, tebigaty\u0148 gaty g\u00fc\u00fd\u00e7li we ha\u00fdran galdyryjy bir sungat eseridir. Ol di\u0148e bir me\u015fhur sy\u00fdahat\u00e7ylyk nokady d\u00e4l, e\u00fdsem, \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna giren, geologik we ekologik ta\u00fddan a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdetli \u00fderdir.Wiktori\u00fda \u015faglawugy G\u00fcnorta Afrikany\u0148 i\u0148 uly der\u00fdasy bolan Zambezi der\u00fdasyny\u0148 ortasynda, Zambi\u00fda bilen Zimbabw\u00e4ni\u0148 halkara serhedinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.\u00a0\u00a0 \u015eaglawuk 1708 metr gi\u0148ligi we i\u0148 be\u00fdik nokadynda 108 metr \u00e7u\u0148luga \u00e7enli a\u015faklygyna gu\u00fd\u00fdan suwy bilen tapawutlan\u00fdar. Bu \u00f6l\u00e7egler ony, galyndy we be\u00fdikligi bilelikde hasaba alnanda, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly suw perdesi (largest single sheet of falling water) ed\u00fd\u00e4r. Ol AB\u015e-daky Niagara \u015faglawugyndan takmynan iki esse gi\u0148 we iki esse \u00e7u\u0148dur. Zambezi der\u00fdasyny\u0148 suwy a\u00e7yk howdana d\u00e4l-de, basalt platasyndaky d\u00f6w\u00fck zolakda emele gelen dik kert d\u00e4l \u00e7u\u0148 j\u00fclge bolan Batoka j\u00fclgesine gu\u00fd\u00fdar. Bu a\u00fdratynlyk suwa has g\u00fc\u00fd\u00e7li, g\u00fcrle\u00fd\u00e4n ses we \u00e4girt uly t\u00fcsse (suw b\u00f6lejikleri) ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b&#8221;G\u00fcrle\u00fd\u00e4n T\u00fcsse&#8221;<\/p>\n<p>\u200b\u015eaglawugy\u0148 \u00fderli dilde atlandyryly\u015fy &#8220;Mosi-oa-Tunya&#8221; onu\u0148 i\u0148 a\u00fdratynlygyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r.\u00a0 \u00ddagy\u015fly m\u00f6ws\u00fcmde, \u00fdagny suwu\u0148 mukdary i\u0148 \u00fdokary bolan d\u00f6wr\u00fcnde (Fewraldan Ma\u00fda \u00e7enli), suwu\u0148 a\u015faklygyna urmagyndan emele gel\u00fd\u00e4n t\u00fcsse 30 kilometre \u00e7enli uzaklykdan g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. Bu, hakykatdan-da, &#8220;G\u00fcrle\u00fd\u00e4n T\u00fcsse&#8221; \u00fdaly g\u00f6rn\u00fc\u015f d\u00f6red\u00fd\u00e4r.\u00a0 Bu t\u00fcsse k\u00f6plen\u00e7 gijelerine A\u00fd \u00fda\u00fdmagyny (moonbow \u2013 a\u00fdy\u0148 \u015f\u00f6hlesinden emele gel\u00fd\u00e4n \u00e4lemgo\u015far) emele getir\u00fd\u00e4r, bu bolsa gaty se\u00fdrek we ha\u00fdran galdyryjy tebigy hadysadyr.<\/p>\n<p>\u200b\u015eaglawuk has ir d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri \u00fderli afrikan ta\u00fdpalaryna m\u00e4lim bolsa-da, d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fc\u00e7in ony ilkinji a\u00e7an \u00fdewropaly adam \u015fotland missioneri De\u00fdwid Liwingston (David Livingstone) bolupdyr.\u00a0 Ol 1855-nji \u00fdyly\u0148 16-njy no\u00fdabrynda bu \u00fdere gel\u00fd\u00e4r we bu gudraty g\u00f6r\u00fcp, Be\u00fdik Britani\u00fdany\u0148 \u015fa zenany Wiktori\u00fdany\u0148 hormatyna &#8220;Wiktori\u00fda \u015faglawugy&#8221; di\u00fdip at ber\u00fd\u00e4r. Liwingston onu\u0148 g\u00f6zelligine ha\u00fdran galyp, \u015fe\u00fdle \u00fdazypdyr: &#8220;\u015ee\u00fdle owadan sahnalara, h\u00f6kman, u\u00e7up bar\u00fdan peri\u015fdeler syn edendir.&#8221;<\/p>\n<p>\u200bWiktori\u00fda \u015faglawugy h\u00e4zirki wagtda Afrikany\u0148 i\u0148 k\u00f6p baryl\u00fdan sy\u00fdahat\u00e7ylyk \u00fderlerini\u0148 biridir.Zambi\u00fda tarapdaky Liwingston we Zimbabwe tarapdaky Wiktori\u00fda \u015f\u00e4her\u00e7esi esasy sy\u00fdahat\u00e7ylyk merkezleridir.\u00a0 \u015eaglawugy\u0148 t\u00f6wereginde rawwing (der\u00fda ga\u00fdykly \u00fd\u00fczmek), bungy jumping (\u00fdokary be\u00fdiklikden a\u015fak b\u00f6k\u00fcp, rezin arkan bilen saklanmak) we Zambezi der\u00fdasynda safariler \u00fdaly k\u00f6p sanly adwentura (p\u00f6kgerli) \u00e7\u00e4reler h\u00f6d\u00fcrlen\u00fd\u00e4r. \u015eaglawuklar bilen goral\u00fdan tebigy se\u00fdilbaglarda pil, begemot, zebra, z\u00fcrafa we d\u00fcrli gu\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00fdaly ba\u00fd janly-jandarlar d\u00fcn\u00fd\u00e4sine du\u015f gelmek m\u00fcmkindir.Wiktori\u00fda \u015faglawugy \u00f6z\u00fcni\u0148 be\u00fdikligi, gi\u0148ligi we suwu\u0148 \u00e4girt uly g\u00fc\u00fdji bilen Afrikany\u0148 we d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 tebigy gudratlaryny\u0148 i\u0148 t\u00e4sirli nusgasydyr. Ol di\u0148e bir suw akymy d\u00e4l, e\u00fdsem, tebigaty\u0148 g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 we g\u00f6zelligini\u0148 alamatydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Dyrdy\u00fdewa Ogulbagt<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 109-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wiktori\u00fda \u015faglawugy, \u00fderli dilde &#8220;Mosi-oa-Tunya&#8221; \u2013 \u00fdagny &#8220;G\u00fcrle\u00fd\u00e4n T\u00fcsse&#8221; ady bilen tanal\u00fdan, Afrikany\u0148 kalbynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, tebigaty\u0148 gaty g\u00fc\u00fd\u00e7li we ha\u00fdran galdyryjy bir sungat eseridir. Ol di\u0148e bir me\u015fhur sy\u00fdahat\u00e7ylyk nokady d\u00e4l, e\u00fdsem, \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna giren, geologik we ekologik ta\u00fddan a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdetli \u00fderdir.Wiktori\u00fda \u015faglawugy G\u00fcnorta Afrikany\u0148 i\u0148 uly der\u00fdasy bolan Zambezi der\u00fdasyny\u0148 ortasynda, Zambi\u00fda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25629"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25630,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25629\/revisions\/25630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}