{"id":25643,"date":"2025-10-15T20:55:09","date_gmt":"2025-10-15T15:55:09","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25643"},"modified":"2025-10-15T20:55:09","modified_gmt":"2025-10-15T15:55:09","slug":"nanotehnologiya-dunyani-uytgedyan-in-kici-bolejikler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25643","title":{"rendered":"Nanotehnologi\u00fda  &#8211;  D\u00fcn\u00fd\u00e4ni \u00dc\u00fdtged\u00fd\u00e4n I\u0148 Ki\u00e7i B\u00f6lejikler"},"content":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmenistanda hem nanotehnologi\u00fda ylmy-tehniki \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 ileri tutul\u00fdan ugurlaryny\u0148 biridir.A\u015fgabatdaky Oguz Han adyndaky In\u017eener-tehnologi\u00fdalar uniwersitetinde we T\u00fcrkmenistany\u0148 Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 Tehnologi\u00fdalar merkezinde nanotehnologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmenler ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdar we barlaglar ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r.\u00dderli \u00e7ig mallardan (meselem, metan we nebit koksy) uglerod nanotubajyklaryny almak, t\u00e4ze optoelektron enjamlary we \u00fdarymge\u00e7iriji materiallary d\u00f6retmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bNanotehnologi\u00fda XXI asyry\u0148 tehnologi\u00fdasy hasaplan\u00fdar, seb\u00e4bi ol ylmy\u0148 we \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 k\u00f6p ugurlaryny d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00fc\u00fdtgetm\u00e4ge ukyplydyr.Nanotehnologi\u00fda atomlary\u0148, molekulalary\u0148 we molekul\u00fdar \u00fcsti d\u00f6remeleri\u0148 \u00f6l\u00e7eglerine de\u0148 bolan nanometr (metri\u0148 milliarddan bir b\u00f6legi, \u00fdagny 10^{-9} metr) mas\u015ftabynda maddalary, enjamlary we ulgamlary d\u00f6retmek we ulanmak bilen me\u015fgullan\u00fdan ylym we tehnologi\u00fda ugrudyr.Bu tehnologi\u00fdany\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, maddany\u0148 gurlu\u015fyny i\u0148 ki\u00e7i derejede \u2013 atom we molekul\u00fdar derejede \u2013 doly g\u00f6zeg\u00e7ilikde saklamaga we \u00fc\u00fdtgetm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik bermegidir. \u015ee\u00fdlelikde, nanotehnologi\u00fda bilen adaty materiallardan d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter tapawutlan\u00fdan t\u00e4ze h\u00e4si\u00fdetlere e\u00fde bolan maddalary (nanomateriallary) we enjamlary d\u00f6redip bol\u00fdar.Nano-\u00f6l\u00e7eg: Nanotehnologi\u00fda esasan 1-den 100 nanometre \u00e7enli aralykda bolan b\u00f6lejikler we gurlu\u015flar bilen i\u015fle\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6l\u00e7egde maddalary\u0148 fiziki, himiki we biologiki h\u00e4si\u00fdetleri (meselem, re\u0148ki, berkligi, elektrik ge\u00e7irijiligi) ululygyna baglylykda \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Nanotehnologi\u00fdany\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00fd\u00f6relgesi maddalar bilen d\u00e4l-de, olary\u0148 i\u0148 ki\u00e7i gurlu\u015f b\u00f6lekleri, \u00fdagny atomlar we molekulalar bilen i\u015f saly\u015f\u00fdanlygydyr. Alymlar bu i\u0148 ki\u00e7i b\u00f6lejikleri zerur \u00fderine go\u00fdmak arkaly t\u00e4ze materiallary \u00fda-da enjamlary gura\u00fdarlar.Nanotehnologi\u00fdany\u0148 netijesinde d\u00f6redil\u00fd\u00e4n materiallardyr. Olara mysal edip uglerod nanotubajyklary (adam sa\u00e7yndan 100 m\u00fc\u0148 esse in\u00e7e, \u00fd\u00f6ne \u00f6r\u00e4n berk) we fullerenler (uglerod atomlaryndan ybarat \u015far \u015fekilli molekulalar) g\u00f6rkezmek bolar.<\/p>\n<p>\u200bNanotehnologi\u00fdany\u0148 Esasy Ugurlary<\/p>\n<p>\u200bNanotehnologi\u00fda \u00fc\u00e7 sany esasy ugur bo\u00fdun\u00e7a \u00f6s\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u200bElektron shemalar we enjamlar: Atom \u00fda-da molekula ululygyndaky has ki\u00e7i we has kuwwatly elektron shemalary we \u00e7ipleri \u00fdasamak.<\/p>\n<p>\u200bNanomehanizmler we nanorobotlar: \u015ee\u00fdle \u00f6l\u00e7egd\u00e4ki mehanizmleri we ma\u015fynlary (nanorobotlar) ta\u00fd\u00fdarlamak. Geljekde bular lukman\u00e7ylykda \u00fda-da \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikde ulanylyp bilner.<\/p>\n<p>\u200bMolekul\u00fdar D\u00fczmek: Atomlardan we molekulalardan islendik predmetleri, \u00f6zba\u015fdak hereket ed\u00fd\u00e4n we k\u00f6pel\u00fd\u00e4n ulgamlary d\u00fczmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fleri alyp barmak.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Akmyradowa Ogul\u015firin<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 109-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmenistanda hem nanotehnologi\u00fda ylmy-tehniki \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 ileri tutul\u00fdan ugurlaryny\u0148 biridir.A\u015fgabatdaky Oguz Han adyndaky In\u017eener-tehnologi\u00fdalar uniwersitetinde we T\u00fcrkmenistany\u0148 Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 Tehnologi\u00fdalar merkezinde nanotehnologi\u00fda bo\u00fdun\u00e7a h\u00fcn\u00e4rmenler ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdar we barlaglar ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r.\u00dderli \u00e7ig mallardan (meselem, metan we nebit koksy) uglerod nanotubajyklaryny almak, t\u00e4ze optoelektron enjamlary we \u00fdarymge\u00e7iriji materiallary d\u00f6retmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler alnyp baryl\u00fdar. \u200bNanotehnologi\u00fda XXI asyry\u0148 tehnologi\u00fdasy hasaplan\u00fdar, seb\u00e4bi ol [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25643"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25644,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25643\/revisions\/25644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}