{"id":25666,"date":"2025-10-17T15:32:55","date_gmt":"2025-10-17T10:32:55","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25666"},"modified":"2025-10-17T15:32:55","modified_gmt":"2025-10-17T10:32:55","slug":"dasoguz-welayatynyn-amaly-hasam-sungaty-we-senetciligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25666","title":{"rendered":"Da\u015foguz Wela\u00fdatyny\u0148 Amaly-Ha\u015fam Sungaty we Senet\u00e7iligi"},"content":{"rendered":"<p>Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty we senet\u00e7iligi, sebiti\u0148 ba\u00fd taryhy we medeni\u00fdeti, esasanam, gadymy Horezm (K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7) siwilizasi\u00fdasy bilen a\u00fdrylmaz baglany\u015fykly bolup, \u00f6zbolu\u015fly we nepis nusgalary bilen tapawutlan\u00fdar. Bu sungat g\u00f6rn\u00fc\u015fleri halky\u0148 ruhy d\u00fcn\u00fd\u00e4sini, yrymlaryny we g\u00f6zellik du\u00fdgusyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b1. Zerg\u00e4r\u00e7ilik Sungaty<\/p>\n<p>\u200bZerg\u00e4r\u00e7ilik, Da\u015foguz gelin-gyzlaryny\u0148 we erkeklerini\u0148 milli lybaslaryny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup dur\u00fdar. Sebiti\u0148 zerg\u00e4rleri gadymy usullary we a\u00fdratyn \u00e7eper\u00e7ilik bilen gymmatly \u015fa\u00fd-sepleri \u00fdasapdyrlar.Da\u015foguz zerg\u00e4r\u00e7ilik sungatynda k\u00fcm\u00fc\u015f esasy metal h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdar. \u015ea\u00fd-sepler k\u00f6plen\u00e7 gyzyl \u00e7a\u00fdylan (alaja) nagy\u015flar we re\u0148kli, \u00fdarym gymmat bahaly da\u015flar, esasan-da, ga\u015flar (gyrmyzy, \u00fda\u015fyl, g\u00f6k) bilen bezel\u00fd\u00e4r.Gyzlary\u0148 d\u00f6\u015f\u00fcne we bo\u00fdnuna dakyn\u00fdan, d\u00fcrli nagy\u015fly we salkynly, \u00e4girt uly g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen tapawutlan\u00fdan bezegler.Ha\u00fdwanlary\u0148, gu\u015flary\u0148 we m\u00f6jegi\u0148 formalaryny ga\u00fdtala\u00fdan, \u015fe\u00fdle-de has \u00e7yl\u015fyrymly geometrik nagy\u015fly \u015fa\u00fd-sepler uly me\u015fhurlyga e\u00fdedir. M\u00f6jek nagy\u015flary, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 arasynda, esasan-da, Da\u015foguz sebitinde, \u00fdaman g\u00f6zden gorama, gorag we gahryman\u00e7ylyk d\u00fc\u015f\u00fcnjelerini a\u0148lad\u00fdar.<\/p>\n<p>Gelinleri\u0148 b\u00f6r\u00fcgine dakyl\u00fdan we sa\u00e7laryny bezemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan nepis \u00f6n\u00fcmler. Zerg\u00e4rler \u00f6z i\u015flerinde \u00fd\u00fcz\u00fckler, gulakhalkalar, monjuklar \u00fdaly bezegleri \u00fdasamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n gliptika (da\u015fa o\u00fdup nagy\u015f salmak) we sfragistika (metal m\u00f6h\u00fcrler we tumarlar) sungatyny\u0148 usullaryny hem ulanypdyrlar.<\/p>\n<p>\u200b2. Haly\u00e7ylyk we Ke\u00e7e\u00e7ilik<\/p>\n<p>\u200bT\u00fcrkmen haly\u00e7ylyk sungaty \u00ddUNESKO-ny\u0148 Adamzady\u0148 maddy d\u00e4l medeni mirasyny\u0148 sanawyna go\u015fulan we t\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli \u00f6zbolu\u015flylygyny\u0148 ny\u015fanydyr. Da\u015foguz sebitini\u0148 haly we ke\u00e7e \u00f6n\u00fcmleri, esasan, \u00fderli t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 (\u00fdomut, saryk we be\u00fdlekiler) a\u00fdratyn g\u00f6llerini we re\u0148k sazla\u015fygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.Bu wela\u00fdata mahsus bolan haly g\u00f6lleri be\u00fdleki wela\u00fdatlardan \u00f6z re\u0148kini\u0148 go\u00fdulygy we nagy\u015flaryny\u0148 geometrik a\u00fdratynlyklary bilen tapawutlan\u00fdar. Haly g\u00f6lleri parahat\u00e7ylyk, \u00f6s\u00fc\u015f, abadan\u00e7ylyk we topragy\u0148 bereketi \u00fdaly \u00e7u\u0148\u0148ur manylary a\u0148lad\u00fdar. Da\u015foguz halylaryny\u0148 nepisligi we berk dokaly\u015fy olary\u0148 uzak \u00f6m\u00fcrli bolmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r (k\u00e4bir halylary 300 \u00fdyla \u00e7enli ulanmak m\u00fcmkin).Ke\u00e7e \u2014 maldar\u00e7ylykda \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fcrkmenler \u00fc\u00e7in esasy we amaly \u00f6n\u00fcmleri\u0148 biridir. Da\u015foguz ke\u00e7eleri, esasan, ak we go\u00fdy re\u0148kli \u00fd\u00fc\u0148leri\u0148 utga\u015fmasyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n, \u00fd\u00f6neke\u00fd we uly g\u00f6wr\u00fcmli (tebigaty\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fda-da sadar geometrik nagy\u015flary \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan) nagy\u015flary bilen tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b3. K\u00fc\u00fdze\u00e7ilik (Keramika)<\/p>\n<p>\u200bDa\u015foguz wela\u00fdaty, gadymy Horezm d\u00f6wletini\u0148 merkezlerini\u0148 biri bolandygy seb\u00e4pli, k\u00fc\u00fdze\u00e7ilik we keramika senet\u00e7iligi hem g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00f6sendir.Arheologik tapyndylar, wela\u00fdaty\u0148 \u00e7\u00e4klerinde b\u00fcr\u00fcn\u00e7 e\u00fd\u00fdamyndan we K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 d\u00f6wr\u00fcnden galan k\u00f6p sanly keramiki gap-ga\u00e7lary\u0148 we bezegli \u00f6n\u00fcmleri\u0148 bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r.Senet\u00e7iler, durmu\u015fda ulanyl\u00fdan, suw, galla we be\u00fdleki zatlary saklamak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli k\u00fc\u00fdzeleri, jamlary we tabaklary \u00fdasapdyrlar. Bu \u00f6n\u00fcmler k\u00f6plen\u00e7 topragy\u0148 re\u0148kine \u00fdakyn, \u00fd\u00f6neke\u00fd nagy\u015flar bilen bezelipdir.<\/p>\n<p>\u200b4. Aga\u00e7 Senet\u00e7iligi<\/p>\n<p>\u200bAga\u00e7dan \u00fdasalan \u00f6n\u00fcmler \u2014 esasan, durmu\u015fda ulanyl\u00fdan \u00fd\u00f6neke\u00fd zatlar Da\u015foguz sebitinde uly gyzyklanma d\u00f6red\u00fd\u00e4r.Aga\u00e7 ussalary, esasan, tagtalary, a\u015fhanada we naharhanada ulanyl\u00fdan gap-ga\u00e7lary, \u00e7em\u00e7eleri we be\u00fdleki enjamlary \u00fdasa\u00fdarlar. Halk arasynda aga\u00e7 gap-ga\u00e7dan i\u00fdil\u00fd\u00e4n nahary\u0148 s\u00fc\u00fdji bol\u00fdandygyna ynan\u00fdarlar.Aga\u00e7 \u00f6n\u00fcmleri, ynsan bilen tebigaty\u0148 arasyndaky sazla\u015fygy g\u00f6rkezip, g\u00fcndelik durmu\u015fy\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bDa\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty we senet\u00e7iligi t\u00fcrkmen halkyny\u0148 gadymy taryhyny we sungatyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4n hakyky genji-hazynadyr. Bu \u00fderd\u00e4ki ussatlar zerg\u00e4r\u00e7ilik, haly\u00e7ylyk we be\u00fdleki senetler arkaly, t\u00fcrkmen medeni\u00fdetini\u0148 k\u00f6p \u00f6w\u00fc\u015fginli a\u00fdratynlyklaryny d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdmagy dowam etdir\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Abdulo\u00fdew Berdimyrat<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty we senet\u00e7iligi, sebiti\u0148 ba\u00fd taryhy we medeni\u00fdeti, esasanam, gadymy Horezm (K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7) siwilizasi\u00fdasy bilen a\u00fdrylmaz baglany\u015fykly bolup, \u00f6zbolu\u015fly we nepis nusgalary bilen tapawutlan\u00fdar. Bu sungat g\u00f6rn\u00fc\u015fleri halky\u0148 ruhy d\u00fcn\u00fd\u00e4sini, yrymlaryny we g\u00f6zellik du\u00fdgusyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r. \u200b1. Zerg\u00e4r\u00e7ilik Sungaty \u200bZerg\u00e4r\u00e7ilik, Da\u015foguz gelin-gyzlaryny\u0148 we erkeklerini\u0148 milli lybaslaryny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup dur\u00fdar. Sebiti\u0148 zerg\u00e4rleri gadymy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25666"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25666"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25666\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25670,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25666\/revisions\/25670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}