{"id":25675,"date":"2025-10-17T15:36:15","date_gmt":"2025-10-17T10:36:15","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25675"},"modified":"2025-10-17T15:36:15","modified_gmt":"2025-10-17T10:36:15","slug":"sarahs-babanyn-kummeti-we-gadymy-sarahs-galasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25675","title":{"rendered":"Sarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti we Gadymy Sarahs Galasy"},"content":{"rendered":"<p>\u200bAhal wela\u00fdatyny\u0148 Sarahs etrabynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Sarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti we Gadymy Sarahs \u015f\u00e4herini\u0148 galyndylary T\u00fcrkmenistany\u0148 taryhy-medeni mirasyny\u0148 i\u0148 gymmatly \u00fdadyg\u00e4rliklerindendir. Bu desgalar sebiti\u0148 irki we orta asyr taryhy, yslam siwilizasi\u00fdasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi we Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky durmu\u015f bilen a\u00fdrylmaz baglany\u015fyklydyr.<\/p>\n<p>\u200bSarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti (Abul Fazyly\u0148 Mawzole\u00fdi)<\/p>\n<p>Bu k\u00fcmmet XI asyrda, has takygy 1023-nji \u00fdylda aradan \u00e7ykan, il arasynda Sarahs Baba di\u00fdlip atlandyrylan me\u015fhur musulman akyldary Abul Fazl Hasany\u0148 mazaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde bina edilipdir. Abul Fazl Sarahsy \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 uly hormatyna mynasyp bolan \u015fahsy\u00fdet bolup, akyldarlygy, sadalygy we belent mertebeliligi bilen tanalypdyr. Ol Be\u00fdik seljuk t\u00fcrkmenlerini\u0148 d\u00f6wletini esaslandyryjylar bolan Togrul beg bilen \u00c7agry bege soltanlyk patasyny beren, T\u00fcrkmen halkyny\u0148 be\u00fdik piri Abul Se\u00fdit Abul Ha\u00fdyry\u0148 (M\u00e4ne babany\u0148) halypasydygy hem \u00e7e\u015fmelerde agzal\u00fdar.<\/p>\n<p>K\u00fcmmet monumental kompozisi\u00fdadan ybarat bolup, esasy g\u00f6wr\u00fcmi parallelepiped g\u00f6rn\u00fc\u015findedir. Ol 23\u044523 sm \u00f6l\u00e7egli bi\u015fen, ined\u00f6rd\u00fcl kerpi\u00e7lerden gurlupdyr. Diwarlary\u0148 galy\u0148lygy 2,5 metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. Bu binag\u00e4rlik desgasyny\u0148 \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 arhitektura mekdebini\u0148 \u00fdokary ussatlygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4ndigi bellenil\u00fd\u00e4r. Sarahsly ussalary\u0148 ussatlygy Rabat-\u015earif kerwensara\u00fdy, Soltan Sanjary\u0148 \u00e4remg\u00e4hi \u00fdaly be\u00fdik ymaratlary\u0148 gurlu\u015fygynda hem \u00f6z be\u00fdanyny tapypdyr.K\u00fcmmet h\u00e4zirki Sarahs \u015f\u00e4herini\u0148 takmynan 1,5 km g\u00fcnorta-g\u00fcndogar tarapynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGadymy Sarahs Galasy we \u015e\u00e4her Galyndylary<\/p>\n<p>Gadymy Sarahs \u015f\u00e4heri Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrunda, Ni\u015fapur bilen Merwi\u0148 aralygynda, Tejen der\u00fdasyny\u0148 \u00fdokarky akymynda \u00fderle\u015fen m\u00f6h\u00fcm merkezi \u015f\u00e4her bolupdyr. Ilat bu \u00fdere eneolit d\u00f6wr\u00fcnden (b.e.o. IV m\u00fc\u0148\u00fdyllyk) g\u00f6\u00e7\u00fcp gelip ba\u015flapdyr. B.e.\u00f6\u0148 II m\u00fc\u0148\u00fdyllygy\u0148 ortasynda Parfi\u00fda d\u00f6wletini\u0148 d\u00fcz\u00fcmine girip, Siraken adyny alypdyr. K\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde \u015f\u00e4heri\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcni Turan \u015fasy Afrasy\u00fdaby\u0148 tutandygy we \u00f6\u0148 &#8220;Gala\u00fdy Afrasy\u00fdap&#8221; di\u00fdlip atlandyrylandygy hakynda rowa\u00fdatlar bar. Arap basybaly\u015flaryndan so\u0148 we Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugruny\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi netijesinde (E\u00fdrany\u0148 merkezi wela\u00fdatlaryndan Ni\u015fapur arkaly Sarahsy\u0148 \u00fcsti bilen Merwe) \u015f\u00e4heri\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti has art\u00fdar. Orta asyrlarda Sarahs g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n, berkidilen \u015f\u00e4hristanly, umumy me\u00fddany 120 gektara gola\u00fd bolan uly \u015f\u00e4here \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. \u015e\u00e4hristany\u0148 da\u015fyndaky diwarlary 12 metr \u00fdokaryk galdyrylan, 340\u00d7560 metr uzynlykda bolupdyr. \u015e\u00e4her i\u00e7ki galadan, \u015f\u00e4hristandan we gi\u0148 \u015f\u00e4her eteginden ybarat bolup, esasy ilat \u015f\u00e4hristanda \u00fda\u015fapdyr.Sarahs orta asyrlarda di\u0148e bir s\u00f6wda merkezi bolman, e\u00fdsem, ylym we h\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik merkezi h\u00f6km\u00fcnde hem tanalypdyr. Hususan-da, Sarahsly ussalary\u0148 gurlu\u015fyk sungaty aja\u00fdyplygy bilen me\u015fhur bolupdyr.H\u00e4zirki wagtda K\u00f6ne Sarahs galasyny\u0148 \u00fderinde gadymy ilaty\u0148 berkitme galasyny\u0148 we \u015f\u00e4heri\u0148 esasy merkezi bolan i\u00e7ki galany\u0148 (diwarlaryny\u0148 be\u00fdikligi 20 metre barabar bolan) galyndylary saklanyp galypdyr. Gadymy \u015f\u00e4heri\u0148 medeni gatlagy takmynan 120 gektar me\u00fddany tut\u00fdan &#8220;Tebigy depede&#8221; \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bSarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti we Gadymy Sarahs galasy t\u00fcrkmen topragyny\u0148 ba\u00fd taryhyny\u0148 we yslam medeni\u00fdetini\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u015fa\u00fdatlarydyr. Bu \u00fdadyg\u00e4rlikler T\u00fcrkmenistany\u0148 2010-njy \u00fdylda \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 Miras sanawyna girizilm\u00e4ge synag edil\u00fd\u00e4n desgalaryny\u0148 hatarynda hem orun al\u00fdar. Olary\u0148 goralyp saklanmagy geljek nesiller \u00fc\u00e7in taryhy\u0148 gymmatly sahypalaryny a\u00e7maga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Rahymow \u015eatlyk<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bAhal wela\u00fdatyny\u0148 Sarahs etrabynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Sarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti we Gadymy Sarahs \u015f\u00e4herini\u0148 galyndylary T\u00fcrkmenistany\u0148 taryhy-medeni mirasyny\u0148 i\u0148 gymmatly \u00fdadyg\u00e4rliklerindendir. Bu desgalar sebiti\u0148 irki we orta asyr taryhy, yslam siwilizasi\u00fdasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi we Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky durmu\u015f bilen a\u00fdrylmaz baglany\u015fyklydyr. \u200bSarahs Babany\u0148 K\u00fcmmeti (Abul Fazyly\u0148 Mawzole\u00fdi) Bu k\u00fcmmet XI asyrda, has takygy 1023-nji \u00fdylda aradan \u00e7ykan, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25675"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25675"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25675\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25676,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25675\/revisions\/25676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}