{"id":25683,"date":"2025-10-17T15:41:05","date_gmt":"2025-10-17T10:41:05","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25683"},"modified":"2025-10-17T15:41:05","modified_gmt":"2025-10-17T10:41:05","slug":"muhammet-ibn-zeydin-aramgahi-xii-asyr-seljuklar-dowrunin-kerpic-sungaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25683","title":{"rendered":"Muhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi (XII asyr)-Seljuklar D\u00f6wr\u00fcni\u0148 Kerpi\u00e7 Sungaty"},"content":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmenistandaky &#8220;Gadymy Merw&#8221; d\u00f6wlet taryhy-medeni goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Muhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi (\u00fda-da k\u00fcmmeti) di\u0148e bir dini-mukaddes desga bolman, e\u00fdsem, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 (XII asyr) binag\u00e4rlik sungatyny\u0148 i\u0148 aja\u00fdyp nusgalaryny\u0148 biri hasaplan\u00fdar. Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 gurlu\u015f a\u00fdratynlyklary we da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazgylary bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 arheologlaryny\u0148 we sy\u00fdahat\u00e7ylaryny\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Aramg\u00e4h gadymy Merwde, esasan-da G\u00e4w\u00fcrgalany\u0148 gola\u00fdynda, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcnde g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen \u015f\u00e4her\u00e7\u00e4ni\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. K\u00fcmmet Halyf Alyny\u0148 (r.a.) b\u00e4\u015finji neberesinden bolan Muhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 guburyny\u0148 \u00fcst\u00fcnde bina edilipdir. Bu onu\u0148 taryhy we dini \u00e4hmi\u00fdetini has-da artdyr\u00fdar.Aramg\u00e4hi\u0148 gurlan senesi, onu\u0148 da\u015fky \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki bi\u015fen kerpi\u00e7 bilen \u00fdazylan arap \u00fdazgysy arkaly takyk m\u00e4lim bol\u00fdar. \u00ddazgyda k\u00fcmmeti\u0148 1112-1113-nji \u00fdyllarda gurlup gutarylandygy g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. Bu, be\u00fdik Soltan Sanjary\u0148 k\u00fcmmedinden \u00f6\u0148ki d\u00f6w\u00fcrlere degi\u015fli bolup, Merwi\u0148 Yslam d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 m\u00f6h\u00fcm merkezlerini\u0148 biri bolan wagtlaryna gabat gel\u00fd\u00e4r.K\u00fcmmet k\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde Muhammet Hanapi\u00fdany\u0148 k\u00fcmmeti h\u00f6km\u00fcnde hem agzal\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bMuhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 Merkezi Azi\u00fdadaky binag\u00e4rlik stilini\u0148 i\u0148 gowy saklanan mysallaryny\u0148 biridir.Binany\u0148 esasy gurlu\u015fy ilki \u00e7ig kerpi\u00e7den ki\u00e7ir\u00e4k mazar g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolupdyr. So\u0148ra da\u015fky \u00fd\u00fczi we esasy b\u00f6legi \u00fdokary hilli bi\u015fen kerpi\u00e7 bilen \u00f6rt\u00fclip, g\u00fcmmez oturdylypdyr. Kerpi\u00e7i ussatlyk bilen ulanmak Seljuklary\u0148 gurlu\u015fyk sungatyny\u0148 a\u00fdratynlygydyr.K\u00fcmmet esasan geometrik we g\u00fcr \u00fdazgyly (kufi we nesih stili) bezegleri bilen tapawutlan\u00fdar. Da\u015fky diwarlary we girelge (pe\u015ftak) \u00e7yl\u015fyrymly kerpi\u00e7 nagy\u015flary bilen bezelen. Esasan, bi\u015fen kerpi\u00e7i\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00fdasalan \u00fdazgylar binany\u0148 umumy ke\u015fbini has-da ba\u00fdla\u015fdyr\u00fdar. Bu \u00fdazgylar di\u0148e bir taryhy maglumat bermek bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, e\u00fdsem dini mazmuna hem e\u00fdedir. Aramg\u00e4h di\u0148e bir mazardan ybarat bolman, so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrlerde onu\u0148 \u00fdanynda metjit (namaz zalyny\u0148) we girelge (e\u00fdwan) \u00fdaly be\u00fdleki desgalar hem gurulypdyr. \u015ee\u00fdle hem \u00fdumrulan a\u015fhana we suw howuzlaryny\u0148 (sardoba) galyndylary hem tapylypdyr. Bu bolsa onu\u0148 di\u0148e ybadat \u00fderi d\u00e4l, e\u00fdsem uly bir dini kompleks bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bMuhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi medeni we ylmy ta\u00fddan uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p>Ol Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 we ussatlygyny\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr. Onu\u0148 bezegleri we gurlu\u015fy so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrleri\u0148 Merkezi Azi\u00fdadaky binag\u00e4rlik stilini\u0148 \u00f6smegine uly t\u00e4sir edipdir.Kerpi\u00e7d\u00e4ki \u00fdazgylar Merwi\u0148 taryhyny, hususan-da XII asyrdaky gurlu\u015fyk we dini durmu\u015fy barada gymmatly maglumat ber\u00fd\u00e4r. Aramg\u00e4h k\u00f6p asyrlary\u0148 dowamynda harabalyga sezewar bolupdyr. Hususan-da, XX asyry\u0148 ba\u015fynda onu\u0148 g\u00fcmmezi \u00fdykylypdyr. Emma 1937-nji \u00fdylda A.M. Ba\u00e7inski\u00fd we W.I. Pil\u00fdawski\u00fd \u00fdaly alymlary\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygynda buharyly ussalar tarapyndan g\u00fcmmez t\u00e4zeden dikeldilipdir.<\/p>\n<p>\u200bMuhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi &#8220;Gadymy Merw&#8221; goraghanasyny\u0148 i\u0148 me\u015fhur we sarpalan\u00fdan \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biri bolup, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhy-medeni mirasyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Nurmyradowa Gun\u00e7a<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmenistandaky &#8220;Gadymy Merw&#8221; d\u00f6wlet taryhy-medeni goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Muhammet ibn Ze\u00fddi\u0148 aramg\u00e4hi (\u00fda-da k\u00fcmmeti) di\u0148e bir dini-mukaddes desga bolman, e\u00fdsem, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 (XII asyr) binag\u00e4rlik sungatyny\u0148 i\u0148 aja\u00fdyp nusgalaryny\u0148 biri hasaplan\u00fdar. Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 gurlu\u015f a\u00fdratynlyklary we da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazgylary bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 arheologlaryny\u0148 we sy\u00fdahat\u00e7ylaryny\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Aramg\u00e4h gadymy Merwde, esasan-da G\u00e4w\u00fcrgalany\u0148 gola\u00fdynda, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcnde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25683"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25683"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25683\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25684,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25683\/revisions\/25684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}