{"id":25693,"date":"2025-10-17T15:45:49","date_gmt":"2025-10-17T10:45:49","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25693"},"modified":"2025-10-17T15:45:49","modified_gmt":"2025-10-17T10:45:49","slug":"parzdepe-galasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25693","title":{"rendered":"Parzdepe Galasy"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen topragy gadymy galalar we taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler bilen \u00f6r\u00e4n ba\u00fddyr. \u015eol gymmatlyklary\u0148 biri-de, \u00f6z\u00fcni\u0148 pajygaly taryhy bilen tapawutlan\u00fdan Parzdepe galasydyr (k\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde Paryz gala di\u00fdlip hem agzal\u00fdar). Bu gala T\u00fcrkmenistany\u0148 ge\u00e7mi\u015fini\u0148 m\u00f6h\u00fcm bir d\u00f6wr\u00fcni \u2014 XIII asyrda Merkezi Azi\u00fda agyr zarba uran we\u00fdran\u00e7ylygy ba\u015fdan ge\u00e7iren gadymy galalary\u0148 hataryna degi\u015flidir.<\/p>\n<p>Galany\u0148 adyny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy taryhy-lingwistiki ta\u00fddan uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. &#8220;Parzdepe&#8221; adyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki &#8220;Parz&#8221; (Paryz) s\u00f6z\u00fcni\u0148 arap-pars dillerind\u00e4ki &#8220;Firuz&#8221; (P\u00f6wrize, g\u00f6k re\u0148k) \u00fda-da &#8220;Pi:ru:z&#8221; (\u00fde\u0148mek, \u00fde\u0148en) s\u00f6zleri bilen baglany\u015fykly bolmagy m\u00fcmkin. Eger &#8220;\u00fde\u0148en&#8221; manysy kabul edilse, bu \u00fderde taryhy bir s\u00f6we\u015fi\u0148 bolup, \u00fde\u0148i\u015f gazanylan \u00fder bolmagy \u00e4htimal.Parzdepe galasyny\u0148 ha\u00e7an we kim tarapyndan gurlandygy barada gi\u0148i\u015fle\u00fdin maglumatlar \u00e7\u00e4kli bolsa-da, onu\u0148 sebiti\u0148 gadymy oturymly \u00fderlerini\u0148 biri bolandygy we taryhda belli bir orun e\u00fdel\u00e4ndigi bellidir. T\u00fcrkmenistany\u0148 be\u00fdleki taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikleri, mysal \u00fc\u00e7in, Ahal wela\u00fdatyndaky Abiwerd, \u015e\u00e4hriha\u00fdbar \u00fdaly gadymy \u015f\u00e4herler bilen bir hatarda, Parzdepe hem arheologik barlaglar \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcm desga hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Parzdepe galasyny\u0148 taryhyndaky i\u0148 esasy hem-de pajygaly pursat XIII asyra degi\u015flidir. Bu d\u00f6w\u00fcrde Mongollary\u0148 Merkezi Azi\u00fda \u00e7ozu\u015flary sebiti\u0148 siwilizasi\u00fdasyna uly zy\u00fdan \u00fdetir\u00fd\u00e4r, en\u00e7eme g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen \u015f\u00e4herler we galalar \u00fder bilen \u00fdegsan edil\u00fd\u00e4r. Taryhy \u00e7e\u015fmeler Parzdepe (Paryz) galasyny\u0148 hem hut XIII asyrda, mongol basybaly\u015flaryny\u0148 netijesinde we\u00fdran bolandygyny we netijede &#8220;\u00fditip gidendigini&#8221; tassykla\u00fdar. Bu we\u00fdran\u00e7ylykdan so\u0148 gala ta\u015flanyp, onda durmu\u015f togtapdyr.Wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen, adamlary\u0148 ta\u015flan gadymy galasy tebigy t\u00e4sirleri\u0148 we \u00fdagynlary\u0148 netijesinde \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f nokady bolmagyny bes edip, uly bir ba\u00fdyrlyga (depe) \u00f6wr\u00fclipdir. H\u00e4zirki &#8220;Parzdepe&#8221; ady hem onu\u0148 uly depe g\u00f6rn\u00fc\u015finde galandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki \u00ddagda\u00fdy<\/p>\n<p>\u200b\u015eu g\u00fcnki g\u00fcnde Parzdepe galasyny\u0148 galyndylary t\u00fcrkmen topragyny\u0148 ba\u00fd taryhy we medeni mirasyny\u0148 ebedi nusgasy bolup dur\u00fdar. Gadymy gahryman\u00e7ylygy\u0148 we pajygaly we\u00fdran\u00e7ylygy\u0148 sessiz \u015fa\u00fdady bolan bu \u00fdadyg\u00e4rlikde ylmy-barlag i\u015fleri yzygiderli ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Arheologlary\u0148 tagallalary netijesinde, bu gadymy galany\u0148 taryhy gatlaklary we sirlerini a\u00e7mak ugrunda i\u015fler dowam ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bParzdepe galasy \u00fdaly desgalar t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhy k\u00f6klerini\u0148 n\u00e4derejede \u00e7u\u0148dugyna we asyrlary\u0148 dowamynda ba\u015fdan ge\u00e7iren wakalaryny\u0148 m\u00f6h\u00fcmdigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Ol halkymyzy\u0148 ge\u00e7mi\u015fd\u00e4ki g\u00fc\u00fd\u00e7-kuwwatyny\u0148 we maddy medeni\u00fdetini\u0148 \u00fda\u0148lanmasydyr.Parzdepe galasy &#8211; XIII asyrda we\u00fdran bolan gadymy gala.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>M\u00e4mmedowa Akpamyk<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen topragy gadymy galalar we taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler bilen \u00f6r\u00e4n ba\u00fddyr. \u015eol gymmatlyklary\u0148 biri-de, \u00f6z\u00fcni\u0148 pajygaly taryhy bilen tapawutlan\u00fdan Parzdepe galasydyr (k\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde Paryz gala di\u00fdlip hem agzal\u00fdar). Bu gala T\u00fcrkmenistany\u0148 ge\u00e7mi\u015fini\u0148 m\u00f6h\u00fcm bir d\u00f6wr\u00fcni \u2014 XIII asyrda Merkezi Azi\u00fda agyr zarba uran we\u00fdran\u00e7ylygy ba\u015fdan ge\u00e7iren gadymy galalary\u0148 hataryna degi\u015flidir. Galany\u0148 adyny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy taryhy-lingwistiki ta\u00fddan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25693"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25693"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25694,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25693\/revisions\/25694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}