{"id":25695,"date":"2025-10-17T15:46:33","date_gmt":"2025-10-17T10:46:33","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25695"},"modified":"2025-10-17T15:46:33","modified_gmt":"2025-10-17T10:46:33","slug":"uly-we-kici-balkan-daglarynyn-taryhy-medeni-yadygarlikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25695","title":{"rendered":"Uly we Ki\u00e7i Balkan Daglaryny\u0148 Taryhy-Medeni \u00ddadyg\u00e4rlikleri"},"content":{"rendered":"<p>Balkan daglary, G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistany\u0148 tebigy we taryhy galkany h\u00f6km\u00fcnde, u\u00e7-gyraksyz \u00e7\u00f6lleri\u0148 we d\u00fczl\u00fckleri\u0148 arasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00f6zbolu\u015fly ekosistemaly &#8220;dag adasydyr&#8221;. Bu dag geri\u015fleri gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri adamzat \u00fc\u00e7in ga\u00e7ybatalga we \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f mekany bolup hyzmat edipdir.<\/p>\n<p>\u200b1. Paleolit we Mezolit D\u00f6w\u00fcrlerini\u0148 Yzlary<\/p>\n<p>\u200bBalkan daglaryny\u0148 taryhy \u00e4hmi\u00fdeti, ilkinji nobatda, adamzady\u0148 irki \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy bilen baglany\u015fyklydyr.<\/p>\n<p>\u200bDam-Dam \u00c7e\u015fme Gowaklary.<\/p>\n<p>Mezolit (orta da\u015f asyry) we Neolit (t\u00e4ze da\u015f asyry), takmynan b.e.\u00f6\u0148 } 8-10 m\u00fc\u0148 \u00fdyllyk. Uly Balkan dagyny\u0148 g\u00fcnorta e\u0148\u0148idinde. Bular T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 gadymy arheologik \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 hataryna gir\u00fd\u00e4r. Gowaklarda ge\u00e7irilen gazuw-agtary\u015f i\u015flerinde,da\u015f gurallar, py\u00e7aklar, ok uclary we ba\u015fga-da ga\u00fda gurallary.Gadymy adamlary\u0148 \u00fdabany d\u00e4neli \u00f6s\u00fcmlikleri \u00fdygnap, olary i\u00fdmit ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in ulanandyklaryna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. K\u00f6p sanly ha\u00fdwanlary\u0148 we balyklary\u0148 (bekre, \u00e7oka, zagara) s\u00fc\u0148kleri tapyldy, bu bolsa bu \u00fderde \u00fda\u015fan adamlary\u0148 aw\u00e7ylyk we balyk\u00e7ylyk bilen me\u015fgullanandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Dam-Dam \u00c7e\u015fme gowaklary bu sebitde \u00fda\u015fan ilkinji adamlary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f medeni\u00fdetini \u00f6wrenmekde a\u00fdratyn uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p>\u200b2. Gadymy Kerwen \u00ddollaryny\u0148 we Galalary\u0148 Galyndylary<\/p>\n<p>\u200bUly Balkan dagy, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 g\u00fcnbatar ugurlaryny\u0148 gola\u00fdynda \u00fderle\u015fendigi seb\u00e4pli, s\u00f6wda we harby \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan desgalara ba\u00fddyr.<\/p>\n<p>\u200bDamdam\u00e7e\u015fmed\u00e4ki Kerwensara\u00fd<\/p>\n<p>\u200bOrta asyrlar (anyk d\u00f6wri takyklanyl\u00fdar).<\/p>\n<p>Gowaklary\u0148 gola\u00fdynda \u00fderle\u015fen bu kerwensara\u00fd (\u00fda-da onu\u0148 galyndysy) Uly Balkany\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fdollarda \u00fdolag\u00e7ylar we s\u00f6wdag\u00e4rler \u00fc\u00e7in dyn\u00e7 aly\u015f we gorag nokady bolup hyzmat edipdir. Bu desgalar dagy\u0148 taryhynda uly \u00fdol hereketini\u0148 bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.Uly Balkany\u0148 kert ga\u00fdalarynda we u\u00e7ut inelgelerinde gadymy galalary\u0148, berkitmeleri\u0148 we serhet galalaryny\u0148 galyndylaryna du\u015f gelmek bol\u00fdar. Bu galalar sebiti\u0148 strategik \u00fderle\u015fi\u015fini we dag ge\u00e7elgelerini goramak \u00fc\u00e7in ulanylandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Taryhy \u00fdol bolup, ol ilkinji dag \u00f6wrenijileri\u0148 we \u00fderli adamlary\u0148 dagy\u0148 be\u00fdikliklerine \u00e7ykmak \u00fc\u00e7in ulanan \u00fdoludyr. Ol dagy\u0148 taryhynda ulag gatnawlaryny\u0148 n\u00e4hili amala a\u015fyrylandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b3. Ki\u00e7i Balkany\u0148 \u00d6zbolu\u015flylygy<\/p>\n<p>\u200bKi\u00e7i Balkan dagy Uly Balkandan has pes bolup, onu\u0148 pe\u00fdza\u017ey a\u00fdratynlyklary bilen tapawutlan\u00fdar. Ki\u00e7i Balkany\u0148 i\u0148 me\u015fhur tebigy \u00fderlerini\u0148 biri bolup, &#8220;d\u00fc\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e7alyndan alynan suw&#8221; di\u00fden many ber\u00fd\u00e4r. Bu \u00e7e\u015fme suwuny\u0148 \u00fdokary hili we tagamlylygy bilen tanal\u00fdar we dagy\u0148 etegind\u00e4ki \u00fda\u015fa\u00fdjylar \u00fc\u00e7in wajyp durmu\u015f \u00e7e\u015fmesi bolupdyr.Uly we Ki\u00e7i Balkan daglary tebigy g\u00f6zellik bilen taryhy we medeni mirasy utga\u015fdyr\u00fdan sebitdir. Dam-Dam \u00c7e\u015fme gowaklary sebiti\u0148 ynsan siwilizasi\u00fdasyny\u0148 irki yzlaryny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n i\u0148 gymmatly arheologik \u00fdadyg\u00e4rlikdir. \u015ee\u00fdle hem, daglary\u0148 be\u00fdikliklerind\u00e4ki galalar we \u00fdollar Orta Azi\u00fda \u00fc\u00e7in strategik \u00e4hmi\u00fdetini saklap gel\u00fd\u00e4r. Bu \u00fdadyg\u00e4rlikler \u00fdurdu\u0148 taryhyny \u00f6wrenmekde we geljekki nesiller \u00fc\u00e7in gorap saklamakda uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Meredow Agamyrat<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Balkan daglary, G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistany\u0148 tebigy we taryhy galkany h\u00f6km\u00fcnde, u\u00e7-gyraksyz \u00e7\u00f6lleri\u0148 we d\u00fczl\u00fckleri\u0148 arasynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00f6zbolu\u015fly ekosistemaly &#8220;dag adasydyr&#8221;. Bu dag geri\u015fleri gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri adamzat \u00fc\u00e7in ga\u00e7ybatalga we \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f mekany bolup hyzmat edipdir. \u200b1. Paleolit we Mezolit D\u00f6w\u00fcrlerini\u0148 Yzlary \u200bBalkan daglaryny\u0148 taryhy \u00e4hmi\u00fdeti, ilkinji nobatda, adamzady\u0148 irki \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy bilen baglany\u015fyklydyr. \u200bDam-Dam \u00c7e\u015fme Gowaklary. Mezolit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25695"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25695"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25695\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25696,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25695\/revisions\/25696"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}