{"id":25746,"date":"2025-10-18T21:51:18","date_gmt":"2025-10-18T16:51:18","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25746"},"modified":"2025-10-18T21:51:18","modified_gmt":"2025-10-18T16:51:18","slug":"gok-gozli-cagalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25746","title":{"rendered":"G\u00f6k G\u00f6zli \u00c7agalar"},"content":{"rendered":"<p>T\u00e4ze doglan \u00e7agalary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148, hatda so\u0148ra go\u0148ur \u00fda-da \u00fda\u015fyl g\u00f6zli boljaklary\u0148 hem, ilki ba\u015fda g\u00f6k g\u00f6zli bolup dogulmagy, ynsan biologi\u00fdasyny\u0148 i\u0148 t\u00e4sin hadysalaryny\u0148 biridir. Bu, esasan, g\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148kine jogap ber\u00fd\u00e4n esasy maddany\u0148 \u2013 Melanini\u0148 \u00f6nd\u00fcrili\u015fi bilen baglany\u015fyklydyr.<\/p>\n<p>\u200b1. N\u00e4me \u00fc\u00e7in T\u00e4ze Doglan \u00c7agalar G\u00f6k G\u00f6zli bol\u00fdar?<\/p>\n<p>G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148ki esasan g\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148kli b\u00f6legi bolan g\u00f6z\u00fc\u0148 yrysarynda (irisde) \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n melanin pigmentini\u0148 mukdary we g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen kesgitlen\u00fd\u00e4r.T\u00e4ze doglan \u00e7agany\u0148 yrysarynda melanin heniz \u00fdeterlik mukdarda \u00f6nd\u00fcrilme\u00fd\u00e4r we \u00fdygnanma\u00fdar. Pigmentleri \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n \u00f6\u00fdj\u00fckler (melanositler) t\u00e4ze i\u015fe ba\u015fla\u00fdar we olary\u0148 i\u015fi heniz gow\u015famandyr. Melanin az bolanda, yrysara d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n y\u015fyk ga\u00fdtarylyp, onu\u0148 yz tarapyndan (yrysary\u0148 arkasyndaky gara gatlakdan) y\u015fyk yzyna serpik\u00fd\u00e4r. Bu y\u015fyk Serpikmesi hadysasy (Rayleigh Scattering) howany\u0148 n\u00e4me \u00fc\u00e7in g\u00f6k g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4nligi bilen me\u0148ze\u015f \u00fdagda\u00fdda, g\u00f6z\u00fc\u0148 g\u00f6k g\u00f6r\u00fcnmegine seb\u00e4p bol\u00fdar. Di\u00fdmek, g\u00f6k re\u0148k hakyky pigment d\u00e4l-de, e\u00fdsem y\u015fygy\u0148 \u00fdansyma (serpikme) effektidir.<\/p>\n<p>\u200b2. G\u00f6z\u00fc\u0148 Re\u0148kini\u0148 \u00dc\u00fdtgemegi: Melanin \u00ddygnanmasy<\/p>\n<p>\u200b\u00c7aga d\u00fcn\u00fd\u00e4 inenden so\u0148, onu\u0148 g\u00f6zi y\u015fyga has k\u00f6p sezewar bolup ba\u015fla\u00fdar. Bu \u00fdagda\u00fd melanositleri i\u015fje\u0148le\u015fdir\u00fd\u00e4r, we olar melanin pigmentini \u00f6nd\u00fcrip, yrysarda \u00fdygnap ba\u015fla\u00fdarlar.G\u00f6z\u00fc\u0148 Re\u0148kini\u0148 Durnukly Bol\u00fdan Wagty-G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148ki k\u00f6plen\u00e7 \u00e7agany\u0148 6 a\u00fddan 1 \u00fda\u015fa \u00e7enli aralygynda \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. K\u00e4bir \u00fdagda\u00fdlarda (has k\u00f6p melanin \u00fdygnanmaly bolan \u00fdagda\u00fdynda) bu \u00fc\u00fdtge\u015fme 3 \u00fda\u015fa \u00e7enli hem dowam edip biler. G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148ki adamy\u0148 so\u0148ky, durnukly re\u0148kine \u015fol d\u00f6w\u00fcrde \u00fdet\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b3. Genetiki Faktory\u0148 Orny<\/p>\n<p>\u200b\u00c7agany\u0148 g\u00f6z\u00fcni\u0148 so\u0148ky re\u0148ki esasan genetika arkaly, \u00fdagny ene-atadan miras galan genler bilen kesgitlen\u00fd\u00e4r. G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148kini kesgitle\u00fd\u00e4n esasy genler bar. Olary\u0148 arasynda i\u0148 m\u00f6h\u00fcmi OCA2 we HERC2 genleridir. Bu genler melanositleri\u0148 melanin \u00f6nd\u00fcrmek ukybyna t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4rler.K\u00f6plen\u00e7, go\u0148ur re\u0148k genleri be\u00fdleki re\u0148k genlerine garanynda agdyklyk ed\u00fd\u00e4r (dominant). \u015eol seb\u00e4pli, go\u0148ur g\u00f6zli ene-atany\u0148 \u00e7agalaryny\u0148 hem go\u0148ur g\u00f6zli bolmagy \u00e4htimaly has \u00fdokarydyr.G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148ki \u00fd\u00f6ne bir gen d\u00e4l-de, e\u00fdsem k\u00f6p sanly genleri\u0148 utga\u015fmasy arkaly kesgitlen\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in g\u00f6k g\u00f6zli ene-atadan go\u0148ur g\u00f6zli \u00e7aga \u00fda-da tersine dogulmagy hem m\u00fcmkin.<\/p>\n<p>\u200bT\u00e4ze doglan \u00e7agalary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148 g\u00f6k g\u00f6zli bolmagy di\u0148e wagtla\u00fdyn\u00e7a bol\u00fdan biologik \u00fdagda\u00fddyr. Bu, olary\u0148 yrysarynda melanini\u0148 heniz doly \u00f6nd\u00fcrilm\u00e4ndigi bilen baglydyr. \u00ddygnanan melanin artdygy\u00e7a, g\u00f6z\u00fc\u0148 hakyky genetiki re\u0148ki \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar, we \u00e7agany\u0148 g\u00f6zi tebigy re\u0148kini al\u00fdar. Bu, \u00e7agany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 we da\u015fky gur\u015fawa u\u00fdgunla\u015fmagyny\u0148 adaty b\u00f6legidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Saparow Sapar<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 111-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00e4ze doglan \u00e7agalary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148, hatda so\u0148ra go\u0148ur \u00fda-da \u00fda\u015fyl g\u00f6zli boljaklary\u0148 hem, ilki ba\u015fda g\u00f6k g\u00f6zli bolup dogulmagy, ynsan biologi\u00fdasyny\u0148 i\u0148 t\u00e4sin hadysalaryny\u0148 biridir. Bu, esasan, g\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148kine jogap ber\u00fd\u00e4n esasy maddany\u0148 \u2013 Melanini\u0148 \u00f6nd\u00fcrili\u015fi bilen baglany\u015fyklydyr. \u200b1. N\u00e4me \u00fc\u00e7in T\u00e4ze Doglan \u00c7agalar G\u00f6k G\u00f6zli bol\u00fdar? G\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148ki esasan g\u00f6z\u00fc\u0148 re\u0148kli b\u00f6legi bolan g\u00f6z\u00fc\u0148 yrysarynda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25747,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25746\/revisions\/25747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}