{"id":25756,"date":"2025-10-18T21:58:25","date_gmt":"2025-10-18T16:58:25","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25756"},"modified":"2025-10-18T21:58:25","modified_gmt":"2025-10-18T16:58:25","slug":"ulitkanyn-ukusynyn-esasy-ayratynlygy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25756","title":{"rendered":"Ulitkany\u00f1 ukusyny\u00f1 esasy a\u00ffratynlygy"},"content":{"rendered":"<p>Ulitkalar we olary\u0148 ge\u0148 uky a\u00fdratynlyklary biologik d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 t\u00e4sin faktlaryny\u0148 biridir. Ulitkany\u0148 uky prosesi be\u00fdleki janly-jemendelerden d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter tapawutlan\u00fdar we olary\u0148 tebigatda \u00fda\u015famagyny\u0148 esasy b\u00f6legidir.Ulitkalary\u0148 uky prosesi babatda i\u0148 ge\u0148 galdyr\u00fdan a\u00fdratynlyk olary\u0148 uzak wagtlap uklamaga ukyplylygydyr. Ulitkalar, da\u015fky gur\u015fawy\u0148 \u015fertlerine baglylykda, hatda \u00fc\u00e7 \u00fdyla \u00e7enli uky \u00fdagda\u00fdynda (durmu\u015fy\u0148 ha\u00fdallamagy) galyp bil\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bUky D\u00e4l-de, Uky \u00ddaly \u00ddagda\u00fd<\/p>\n<p>\u200bUlitkalary\u0148 bu uzak wagtlap dowam ed\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fdy adaty &#8220;uky&#8221; (sleep) d\u00e4l-de, e\u00fdsem torpor \u00fda-da estiwasi\u00fda (tomusky gy\u015fy) di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan \u00fdagda\u00fddyr. Bu \u00fdagda\u00fd k\u00f6plen\u00e7 a\u015fa yssy we gurak howada \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. Ulitka \u00f6z kabinasynda gizlen\u00fd\u00e4r we onu\u0148 agzyny \u00fduka, gaty gatlak (epifragma) bilen \u00fdap\u00fdar. Bu gatlak suwu\u0148 bugarmagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni al\u00fdar, \u015fe\u00fdlelikde ulitkany\u0148 guramakdan goralmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.Sowuk howa \u015fertlerinde ulitkalar edil \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f \u00fdagda\u00fda gir\u00fd\u00e4rler. Bu \u00fdagda\u00fd &#8220;gy\u015fky uky&#8221; di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar we ulitkany\u0148 metabolizmini gaty pes derej\u00e4 \u00e7enli ha\u00fdallad\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bUkyny\u0148 D\u00f6w\u00fcrle\u00fdinligi (Siklleri)<\/p>\n<p>\u200bUzak m\u00f6hletli estiwasi\u00fda \u00fda-da gibernasi\u00fda \u00fdagda\u00fdyndan ba\u015fga-da, ulitkalar adaty d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin uky hem g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler. Alymlar ulitkalary\u0148 adaty adam uky sikline me\u0148ze\u015f a\u00fdratynlyklary bardygyny anykladylar.Ulitkalar, adat\u00e7a, iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda 7 uky d\u00f6wr\u00fcni ba\u015fdan ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler.Olar bir gezekde takmynan 7 sagat \u00fdaly uky \u00fdagda\u00fdynda bolup bil\u00fd\u00e4rler, so\u0148ra bolsa olary\u0148 metabolik aktiwligi t\u00e4zeden \u00fdokarlan\u00fdar. Emma bu uky adamy\u0148 \u00fda-da s\u00fc\u00fddemdirijileri\u0148 uky prosesinden has \u00fd\u00f6neke\u00fd we be\u00fdnisini\u0148 \u00fdoklugy seb\u00e4pli, d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fimizd\u00e4ki &#8220;d\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fd\u00e4n&#8221; uky d\u00e4l.<\/p>\n<p>\u200bUky Prosesini\u0148 Biologik Maksady<\/p>\n<p>\u200bUlitkalar \u00fc\u00e7in uky \u00fda-da estiwasi\u00fda \u00fdagda\u00fdyna girmek, esasan, iki sany esasy biologik maksada hyzmat ed\u00fd\u00e4r. I\u0148 esasy seb\u00e4p gurak\u00e7ylyk we yssy zerarly suwu\u0148 \u00fditirilmegini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almakdyr. Uky \u00fdagda\u00fdynda ulitkany\u0148 metabolizmi pesel\u00fd\u00e4r, bu bolsa suwu\u0148 bugarmagyny\u0148 tizligini minimal derej\u00e4 \u00fdetir\u00fd\u00e4r.Azyk \u00fdetmez\u00e7iligi d\u00f6wr\u00fcnde \u00fda-da a\u015fa sowukda hereket etmek we i\u00fdmit g\u00f6zlemek \u00fc\u00e7in sarp edil\u00fd\u00e4n energi\u00fdany tyg\u015fytlamak m\u00f6h\u00fcmdir. Uky, ulitkany\u0148 gowakda \u00fda-da \u00fderastynda goragly \u00fderde \u00e4hli \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f funksi\u00fdalaryny ha\u00fdalladyp, uzak wagtlap \u00fda\u015famagyna m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bNetijede, ulitkany\u0148 &#8220;3 \u00fdyllyk uky&#8221; di\u00fdil\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fdy, \u00f6l\u00fcme gar\u015fy g\u00f6re\u015fmek \u00fc\u00e7in tebigaty\u0148 beren t\u00e4sin we aja\u00fdyp goralma mehanizmidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Oraztaganowa Halyma<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 111-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulitkalar we olary\u0148 ge\u0148 uky a\u00fdratynlyklary biologik d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 t\u00e4sin faktlaryny\u0148 biridir. Ulitkany\u0148 uky prosesi be\u00fdleki janly-jemendelerden d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter tapawutlan\u00fdar we olary\u0148 tebigatda \u00fda\u015famagyny\u0148 esasy b\u00f6legidir.Ulitkalary\u0148 uky prosesi babatda i\u0148 ge\u0148 galdyr\u00fdan a\u00fdratynlyk olary\u0148 uzak wagtlap uklamaga ukyplylygydyr. Ulitkalar, da\u015fky gur\u015fawy\u0148 \u015fertlerine baglylykda, hatda \u00fc\u00e7 \u00fdyla \u00e7enli uky \u00fdagda\u00fdynda (durmu\u015fy\u0148 ha\u00fdallamagy) galyp bil\u00fd\u00e4rler. \u200bUky D\u00e4l-de, Uky [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25756"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25756"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25756\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25757,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25756\/revisions\/25757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}