{"id":25800,"date":"2025-10-20T00:56:28","date_gmt":"2025-10-19T19:56:28","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25800"},"modified":"2025-10-20T00:56:28","modified_gmt":"2025-10-19T19:56:28","slug":"afrikan-cal-totugusy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25800","title":{"rendered":"Afrika\u00f1  \u00c7al totugu\u015fy"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7al totugu\u015f (African Grey Parrot \/ Psittacus erithacus), k\u00f6plen\u00e7 Kongo \u00e7al totugu\u015fy ady bilen hem tanal\u00fdar. Ol di\u0148e bir sesleri ga\u00fdtalamak ukyby bilen d\u00e4l, e\u00fdsem, \u00e4girt uly akyly bilen hem me\u015fhurdyr.<\/p>\n<p>\u200bIne, bu gu\u015f barada gi\u0148i\u015fle\u00fdin maglumat<\/p>\n<p>\u200b\u00d6l\u00e7egi orta we uly aralykda. Uzynlygy takmynan 33 santimetr, ganatyny\u0148 \u00fdazgysy 46\u201352 santimetr aralygynda.<\/p>\n<p>\u200bAgramy: Adat\u00e7a 400 gram t\u00f6weregi (418\u2013526 gram aralygynda bolup bil\u00fd\u00e4r).<\/p>\n<p>\u200b\u00d6mr\u00fcni\u0148 dowamlylygy: Tebigatda orta\u00e7a 23 \u00fdyl \u00fda\u015fasa-da, \u00f6\u00fdde saklananda 40\u201360 \u00fdyl aralygynda \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bJynslar: Erkek we urka\u00e7y gu\u015flar da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a bir-birine \u00f6r\u00e4n me\u0148ze\u015f.<\/p>\n<p>\u200bDa\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi:<\/p>\n<p>\u200bRe\u0148ki: Esasan \u00e7al re\u0148kli bolup, ganatlary we kellesi has gara, beden \u00fdeleklerini\u0148 gyralary akja bolup, olara \u00fdaka \u00fdaly g\u00f6r\u00fcn\u015f ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGu\u00fdrugy: I\u0148 tapawutly a\u00fdratynlygy, a\u00e7yk we \u00fdalpyldawuk gyrmyzy (gyzyl) re\u0148kli gu\u00fdrugyny\u0148 bolmagydyr.<\/p>\n<p>\u200b\u00c7\u00fc\u0148ki we G\u00f6zleri: Uly, gara \u00e7\u00fc\u0148ki we uly gu\u015flary\u0148 g\u00f6zlerini\u0148 tegelelenmesi (iris) sary, \u00fda\u015flary\u0148ky bolsa gara bol\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bAkyly we \u00d6\u00fdk\u00fcnmek ukyby:<\/p>\n<p>\u200bI\u0148 akylly gu\u015f: \u00c7al totugu\u015flar tebigatdaky i\u0148 akylly jandarlary\u0148 biri hasaplan\u00fdar. Olary\u0148 akyly k\u00e4bir ma\u00fdmynlary\u0148ka me\u0148zedil\u00fd\u00e4r. Olar di\u0148e bir sesleri ga\u00fdtalamak d\u00e4l, e\u00fdsem, kompleks meseleleri \u00e7\u00f6zm\u00e4ge, konteksti d\u00fc\u015f\u00fcndirm\u00e4ge we hatda saz teori\u00fdasyna-da bir derejede d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4ge ukyplydyrlar.<\/p>\n<p>\u200bS\u00f6z ukyby: I\u0148lis dilinde g\u00fcrle\u00fd\u00e4n \u00c7al totugu\u015flary\u0148 1000-e gola\u00fd s\u00f6zleri \u00f6wrenip, olary dogry kontekstde ulanyp bil\u00fd\u00e4nleri bellidir.<\/p>\n<p>\u200b\u00d6\u00fdk\u00fcnmek: Olar adamy\u0148 s\u00f6zlerine we seslerine i\u0148 gowy \u00f6\u00fdk\u00fcn\u00fd\u00e4n gu\u015flardyr. \u015ee\u00fdle-de, da\u015f-t\u00f6werekd\u00e4ki ba\u015fga sesleri (gapyny\u0148 ja\u0148y, telefony\u0148 sesi, suwy\u0148 dammasy we \u015f.m.) a\u0148satlyk bilen ga\u00fdtalap bil\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bSanlar we hasaplama: Olary\u0148 k\u00e4birine san sanamagy \u00f6wredip bol\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bTebigy \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fy we I\u00fdmiti:<\/p>\n<p>\u200b\u00dda\u00fdrawy: Ekwatorial Afrikany\u0148 toka\u00fd gu\u015fagynda, Angoladan, Kamerundan, Kongo, Ganadan we Uganda \u00e7enli uly sebitde \u00fda\u015fa\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b\u00dda\u015fa\u00fd\u015fy: Esasan \u00e7ygly peslik toka\u00fdlaryny hala\u00fdar, emma toka\u00fdlary\u0148 gyralarynda, baglarda we ekin me\u00fddanlaryny\u0148 gola\u00fdynda hem du\u015f gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bI\u00fdmiti: Esasan miweler, tohumlar we hozlar bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik i\u00fdiji (herbivore) jandardyr. \u00ddagly palma miwesini gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4rler. K\u00e4wagt ownuk m\u00f6r-m\u00f6jekleri hem i\u00fd\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bSosial h\u00e4si\u00fdeti: Tebigatda gaty sosial we uly toparlarda (100-den gowrak) \u00fda\u015fa\u00fdarlar we agajy\u0148 \u00fcst\u00fcnde bilelikde \u00fdat\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u200bGorag \u00fdagda\u00fdy:<\/p>\n<p>\u200bHowp astynda: \u00c7al totugu\u015flar me\u015fhurlygy we a\u00fdratyn ukyplary seb\u00e4pli, ha\u00fdwan s\u00f6wdasynda i\u0148 k\u00f6p tutul\u00fdan gu\u015flardyr. Bu bolsa olary\u0148 tebigatdaky sanyny\u0148 azalmagyna getir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki statusy: \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fderlerini\u0148 \u00fditmegi we kanuny d\u00e4l s\u00f6wda seb\u00e4pli halkara derejesinde &#8220;Howp astynda&#8221; (Endangered) hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bBellik: \u00c7al totugu\u015flary\u0148 iki sany esasy g\u00f6rn\u00fc\u015fi bar: has uly we a\u00e7yk \u00e7al re\u0148kli Kongo \u00e7al totugu\u015fy (Psittacus erithacus) we has ki\u00e7i, go\u0148rumtyl \u00e7al re\u0148kli Timneh \u00e7al totugu\u015fy (Psittacus timneh), ol h\u00e4zir a\u00fdratyn g\u00f6rn\u00fc\u015f h\u00f6km\u00fcnde ykrar edil\u00fd\u00e4r. Sizi\u0148 bell\u00e4n maglumaty\u0148yz esasan Kongo \u00e7al totugu\u015fyna degi\u015flidir.\u00c7al totugu\u015f (Afrika \u00e7al totugu\u015fy): Adamy\u0148 sesine i\u0148 gowy \u00f6\u00fdk\u00fcn\u00fd\u00e4n gu\u015f hasaplan\u00fdar. \u00dd\u00fczden gowrak s\u00f6zi \u00fdat tutup, ga\u00fdtalap bil\u00fd\u00e4r, san sanamagy \u00f6wredip bol\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Bozaganowa A\u00fdlar<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 113-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7al totugu\u015f (African Grey Parrot \/ Psittacus erithacus), k\u00f6plen\u00e7 Kongo \u00e7al totugu\u015fy ady bilen hem tanal\u00fdar. Ol di\u0148e bir sesleri ga\u00fdtalamak ukyby bilen d\u00e4l, e\u00fdsem, \u00e4girt uly akyly bilen hem me\u015fhurdyr. \u200bIne, bu gu\u015f barada gi\u0148i\u015fle\u00fdin maglumat \u200b\u00d6l\u00e7egi orta we uly aralykda. Uzynlygy takmynan 33 santimetr, ganatyny\u0148 \u00fdazgysy 46\u201352 santimetr aralygynda. \u200bAgramy: Adat\u00e7a 400 gram [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25800"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25800"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25800\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25801,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25800\/revisions\/25801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25800"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25800"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25800"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}