{"id":25827,"date":"2025-10-22T18:44:02","date_gmt":"2025-10-22T13:44:02","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25827"},"modified":"2025-10-22T18:44:02","modified_gmt":"2025-10-22T13:44:02","slug":"gidrosfera-yerin-suw-gabygy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25827","title":{"rendered":"Gidrosfera \u00dderi\u0148 Suw Gabygy"},"content":{"rendered":"<p>\u200bGidrosfera (gadymy grek s\u00f6zleri &#8220;hydor&#8221; \u2014 suw we &#8220;sphaira&#8221; \u2014 sfera) di\u00fdlip \u00dder planetasyny\u0148 \u00e4hli suw gorlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan gabyga a\u00fddyl\u00fdar. Ol di\u0148e bir okeanlardan we de\u0148izlerden d\u00e4l, e\u00fdsem gury \u00fderd\u00e4ki, atmosferadaky we \u00fderasty \u00e4hli suw g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden ybaratdyr. Gidrosfera \u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 takmynan 71%-ni e\u00fdele\u00fd\u00e4r we planetamyzy\u0148 klimatyny, tebigatyny we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 dowamlylygyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n esasy elementdir.Gidrosferany\u0148 suw gorlaryny\u0148 pa\u00fdlany\u015fy gaty gyzykly we \u00f6zbolu\u015flydyr.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 Okeany \\approx 96.5\\% Duzly suw (uly massasy)<\/p>\n<p>Buzluklar we Gar \u00f6rt\u00fcgi \\approx 1.7\\% S\u00fc\u00fdji suwu\u0148 esasy gorlary (gaty \u00fdagda\u00fdda)<\/p>\n<p>\u00dderasty Suwlar \\approx 1.7\\% S\u00fc\u00fdji suwu\u0148 m\u00f6h\u00fcm b\u00f6legi<\/p>\n<p>K\u00f6ller, Der\u00fdalar we Batgalyklar \\approx 0.01\\% \u00dder\u00fcsti s\u00fc\u00fdji suwlar<\/p>\n<p>Atmosferadaky Suw \\approx 0.001\\% Suw buglary we bulutlarG\u00f6r\u015f\u00fcmiz \u00fdaly, \u00dderi\u0148 suwuny\u0148 agramly b\u00f6legi duzly suw bolup, \u00e4hli suwu\u0148 di\u0148e ki\u00e7ijik b\u00f6legi, takmynan 3.5%-i s\u00fc\u00fdji suw hasaplan\u00fdar. Bu s\u00fc\u00fdji suwu\u0148 hem k\u00f6p b\u00f6legi buzluklarda we \u00fderasty gorlarda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.Gidrosferany\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm hadysasy suwu\u0148 a\u00fdlan\u015fygydyr (gidrologik sikl). Bu hadysa G\u00fcn\u00fc\u0148 energi\u00fdasy arkaly herekete getirilip, suwu\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 geosferalary\u0148 arasynda hemi\u015fe hereket etmegini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bBugarmak (Evaporasi\u00fda): G\u00fcn\u00fc\u0148 \u00fdylysy bilen suw okeanlary\u0148 we gury \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden buga \u00f6wr\u00fclip, atmosfera gal\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bKondensasi\u00fda: Atmosferada suw buglary sowap, suw damjalaryna \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r we bulutlary emele getir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddagy\u015f (Pretsipitasi\u00fda): Suw \u00fdene-de \u00fdagy\u015f, gar \u00fda-da do\u0148aklyk g\u00f6rn\u00fc\u015finde \u00dderi\u0148 \u00fcst\u00fcne ga\u00fddyp gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bAkym (Runoff): \u00ddere d\u00fc\u015fen suw der\u00fdalar, k\u00f6ller we \u00fderasty akymlar arkaly t\u00e4zeden okeanlara dolanyp gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bBu a\u00fdlan\u015fyk planetamyzy\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ulgamyny\u0148 t\u00e4miz s\u00fc\u00fdji suw bilen \u00fcpj\u00fcn edilmegini we klimaty\u0148 kadala\u015fdyrylmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00ff\u00e0r.Suw b\u00fctin \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki janly organizmler \u00fc\u00e7in esasy seri\u015fdedir.D\u00fcn\u00fd\u00e4 Okeany \u00e4girt uly \u00fdylylyk akkumul\u00fdatory (topla\u00fdjysy) bolup, G\u00fcnden gel\u00fd\u00e4n energi\u00fdany sorup al\u00fdar we ony de\u0148iz akymlary arkaly b\u00fctin planetany\u0148 \u00e4hli k\u00fcnjeklerine \u00fda\u00fdrad\u00fdar. Bu, howany\u0148 a\u015fa gyzmagyny\u0148 \u00fda-da a\u015fa sowamagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni al\u00fdar. De\u0148izler we der\u00fdalar de\u0148iz we gury \u00fder ekosistemalary \u00fc\u00e7in zerur i\u00fdmitleri we minerallary da\u015fa\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bGidrosferany \u00f6wren\u00fd\u00e4n ylymlar \u2014 Gidrologi\u00fda (gury \u00fder suwlary), Okeanologi\u00fda (de\u0148iz suwlary) we Gidrogeologi\u00fda (\u00fderasty suwlar) ynsan durmu\u015fy we hojalyk \u00fc\u00e7in suw gorlaryny\u0148 pe\u00fddalanyly\u015fyny we goragyny esaslandyr\u00fdar.Gidrosferany goramak we o\u0148a a\u00fdawly \u00e7emele\u015fmek, geljekki nesilleri\u0148 abadan\u00e7ylygy \u00fc\u00e7in i\u0148 m\u00f6h\u00fcm ekologik wezipeleri\u0148 biridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Agajuma\u00fdew Arslan<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 114-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bGidrosfera (gadymy grek s\u00f6zleri &#8220;hydor&#8221; \u2014 suw we &#8220;sphaira&#8221; \u2014 sfera) di\u00fdlip \u00dder planetasyny\u0148 \u00e4hli suw gorlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan gabyga a\u00fddyl\u00fdar. Ol di\u0148e bir okeanlardan we de\u0148izlerden d\u00e4l, e\u00fdsem gury \u00fderd\u00e4ki, atmosferadaky we \u00fderasty \u00e4hli suw g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden ybaratdyr. Gidrosfera \u00dderi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 takmynan 71%-ni e\u00fdele\u00fd\u00e4r we planetamyzy\u0148 klimatyny, tebigatyny we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 dowamlylygyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n esasy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25827"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25827"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25828,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25827\/revisions\/25828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}