{"id":25831,"date":"2025-10-22T18:48:25","date_gmt":"2025-10-22T13:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25831"},"modified":"2025-10-22T18:48:25","modified_gmt":"2025-10-22T13:48:25","slug":"yantar-kehribar-dasy-milyonlarca-yylyn-sayady-we-tebigatyn-yyly-hazynasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25831","title":{"rendered":"\u0178antar (Kehribar) Da\u015fy-Milyonlar\u00e7a \u00ddyly\u0148 \u015ea\u00fdady we Tebigaty\u0148 \u00ddyly Hazynasy"},"content":{"rendered":"<p>\u200b\u0178antar, mineral d\u00e4l-de, tebigatda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n i\u0148 ge\u0148 we gymmatly hadysalary\u0148 biridir. Ol, on millionlar\u00e7a \u00fdyl mundan ozal \u00fda\u015fan Pinus succinifera \u00fdaly aga\u00e7lary\u0148 \u00f6zlerini goramak \u00fc\u00e7in salgyran \u00fdakymly ysly re\u00e7inesini\u0148 (smolasyny\u0148) \u00fder astynda galyp, himiki we fiziki t\u00e4sirlere sezewar bolup fosille\u015fmegi netijesinde emele gelen organiki bir da\u015fdyr. &#8220;Amber&#8221; ady bilen hem tanal\u00fdan bu \u00fdyly we \u00fde\u0148il da\u015f, taryhda we ylymda uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddantary\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, onu\u0148 gatylygy (Mohs \u015fkalasy bo\u00fdun\u00e7a 2.0-2.5) we \u00fde\u0148illigidir. Re\u0148kleri limon sarysyndan bal re\u0148kine, m\u00e4mi\u015fi, go\u0148ur we se\u00fdrek \u00fdagda\u00fdlarda g\u00f6k (Dominik \u00fdantary) we \u00fda\u015fyl tonlara \u00e7enli \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddantary\u0148 i\u0148 gymmatly ylmy tarapy, onu\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015fen m\u00f6r-m\u00f6jekleri, aralary, \u00f6s\u00fcmlik galyndylaryny we hatda ki\u00e7i o\u0148urgaly jandarlary bozulmadyk g\u00f6rn\u00fc\u015fde saklamagyndadyr. Bu \u00abwagt kapsulalary\u00bb, alymlara gadymy d\u00f6w\u00fcrleri\u0148 ekosistemalary we \u00fda\u015fan g\u00f6rn\u00fc\u015fleri barada ylmy ta\u00fddan de\u0148siz-ta\u00fdsyz maglumat ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Hakyky Baltik \u00fdantary, dermanlyk h\u00e4si\u00fdetleri bilen tanal\u00fdan suksin tur\u015fusy (amber asidi) sakla\u00fdar. Bu asit, \u00fdantary\u0148 halk tebabatdaky \u00e4hmi\u00fdetini\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesi hasaplan\u00fdar.\u00ddantar, adamzat taryhyny\u0148 irki d\u00f6w\u00fcrlerinden b\u00e4ri gymmatlylykda bolupdyr.<\/p>\n<p>Ol, Antik Rim d\u00f6wr\u00fcnde G\u00fcnorta \u00ddewropa bilen Baltik kenarlaryny birle\u015fdiren &#8220;Yantar \u00ddoluny\u0148&#8221; esasy harydy bolup hyzmat edipdir.Gadymy Gresi\u00fdalylar, \u00fdantary\u0148 \u00fd\u00fc\u0148 \u00fda-da mata bilen s\u00fcrt\u00fclende ki\u00e7i zatlary \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n (statiki elektrik) a\u00fdratynlygyny tapdylar we bu hadysa Gresi\u00fda dilinde \u00fdantary a\u0148lad\u00fdan &#8220;elektron&#8221; adyny berdi.Halk tebabatda we alternatiw lukman\u00e7ylykda \u00fdantary\u0148 k\u00f6p sanly \u015fypalyk t\u00e4sirini\u0148 bardygyny ynanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddantary\u0148 d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki suksin tur\u015fusyny\u0148 deri bilen temasda bedene si\u0148ip, agyrylary (mysal \u00fc\u00e7in, bo\u00fdun we kelle agyrylaryny) hem-de sowuklamany azaltmaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4ndigine ynan\u00fdarlar. A\u00fdratyn-da, k\u00f6rpeleri\u0148 di\u015f \u00e7ykarmak d\u00f6wr\u00fcnd\u00e4ki agyrylaryny we rahatsyzlygyny \u00fde\u0148ille\u015fdirmek \u00fc\u00e7in \u00fdantar monjuklary ulanmak d\u00fcn\u00fd\u00e4de gi\u0148den \u00fda\u00fdran d\u00e4pdir.\u00ddantary\u0148 &#8220;g\u00fcne\u015f da\u015fy&#8221; h\u00f6km\u00fcnde, bedend\u00e4ki negatiw energi\u00fdany \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip, stresi, gorkyny we depressi\u00fdany azald\u00fdandygyna, ruhy ta\u00fddan rahatlyk we \u015fatlyk ber\u00fd\u00e4ndigine ynan\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u00ddantar da\u015fy, di\u0148e bir g\u00f6zellik we s\u00fcsle\u00fdi\u015f esbaby d\u00e4l, e\u00fdsem, millionlar\u00e7a \u00fdyllyk taryhy \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdan, ylmy gymmaty \u00f6r\u00e4n \u00fdokary, tebigaty\u0148 i\u0148 gymmatly hazynalaryndan biridir. Onu\u0148 ynsan bedenine ber\u00fd\u00e4n \u00e4hmi\u00fdeti, fiziki we ruhy ta\u00fddan goldaw ber\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fdj\u00fcne bolan ynanja esaslan\u00fdar. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u00fdantary\u0148 ylmy jemgy\u00fdet \u00fc\u00e7in paleontologik derwa\u00fdyslygy, ony ylmy we medeni ta\u00fddan hemi\u015fe gymmatly ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Annaguly\u00fdewa G\u00fcljemal<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 114-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200b\u0178antar, mineral d\u00e4l-de, tebigatda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n i\u0148 ge\u0148 we gymmatly hadysalary\u0148 biridir. Ol, on millionlar\u00e7a \u00fdyl mundan ozal \u00fda\u015fan Pinus succinifera \u00fdaly aga\u00e7lary\u0148 \u00f6zlerini goramak \u00fc\u00e7in salgyran \u00fdakymly ysly re\u00e7inesini\u0148 (smolasyny\u0148) \u00fder astynda galyp, himiki we fiziki t\u00e4sirlere sezewar bolup fosille\u015fmegi netijesinde emele gelen organiki bir da\u015fdyr. &#8220;Amber&#8221; ady bilen hem tanal\u00fdan bu \u00fdyly we [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25831"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25832,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25831\/revisions\/25832"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}