{"id":25855,"date":"2025-10-22T19:03:47","date_gmt":"2025-10-22T14:03:47","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25855"},"modified":"2025-10-22T19:03:47","modified_gmt":"2025-10-22T14:03:47","slug":"turkustandaky-hoja-ahmet-yasawynyn-aramgahi-xiv-asyryn-ahyry","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25855","title":{"rendered":"T\u00fcrk\u00fcstandaky Hoja Ahmet \u00ddasawyny\u0148 aramg\u00e4hi. XIV asyry\u0148 ahyry"},"content":{"rendered":"<p>Mongollary\u0148 basybalyjylykly \u00e7ozu\u015fyndan so\u0148 (XIII asyry\u0148 birinji \u00e7\u00e4r\u00fdegi) XIII asyry\u0148 ikinji \u00fdarymyndan ba\u015flap, \u015f\u00e4herler dikeldilip ba\u015flan\u00fdar, monumental desgalar gurul\u00fdar. Ak Ordany\u0148 d\u00f6wleti d\u00f6wr\u00fcnde XIV asyrda Syrder\u00fda j\u00fclgesinde da\u00fdhan\u00e7ylyk merkezleri dikeldil\u00fd\u00e4r, senetler we s\u00f6wda \u00f6s\u00fc\u015fe e\u00fde bol\u00fdarlar. XIV asyry\u0148 70-nji \u00fdyllarynda Ak Ordany\u0148 pa\u00fdtagty Sygnak \u015f\u00e4heri pajarlap \u00f6s\u00fd\u00e4r. XIV asyry\u0148 ahyrynda T\u00fcrk\u00fcstan \u015f\u00e4herinde Hoja Ahmet \u00ddasawyny\u0148 aja\u00fdyp aramg\u00e4h toplumy d\u00f6redil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Ol gi\u0148 merkezi zaly\u0148 da\u015fynda toplanan 30-dan gowrak d\u00fcrli ja\u00fdlary \u00f6z i\u00e7ine alan \u00e4pet desga bolupdyr. \u00d6zara i\u00e7ki uru\u015flar (XV\u2013XVI asyrlar) we jungar \u00e7ozu\u015flary (XVII asyry\u0148 40\u2011njy \u00fdyllary \u2013 XVIII asyry\u0148 20-nji \u00fdyllary) Gazagystany\u0148 ykdysady\u00fdetini\u0148 we medeni\u00fdetini\u0148 pese d\u00fc\u015fmegine getiripdirler, birn\u00e4\u00e7e k\u00f6ne \u015f\u00e4herler tozdurylypdyr. \u015eunu\u0148 bilen bilelikde, XVII\u2013XVIII asyrlarda paty\u015fa Russi\u00ffasyny\u00f1 Gazagystana arala\u015fmagy bilen Gazagystany\u0148 g\u00fcnbatar, demirgazyk we demirgazyk-g\u00fcndogar serhetlerinde rus harby berkitmeleri d\u00f6r\u00e4pdir \u2013 Uralsk, Gur\u00fdew, Semipalatinsk, Ust-Kamenogorsk, Petropawlowsk we be\u00fdlekiler, olar so\u0148ra Gazagystan \u00fc\u00e7in t\u00e4ze g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u015f\u00e4herleri emele getiripdirler. \u00dd\u00f6neke\u00fdle\u015fdirilen binag\u00e4rlik g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki aramg\u00e4hler gurlupdyr, olar pes, ined\u00f6rd\u00fcl me\u00fdilnamaly bolupdyrlar, belent konus \u00fda-da tuwalga \u015fekilli g\u00fcmmezler bilen \u00fcsti \u00fdapylypdyr (Karmak\u00e7yatada \u015eyhny\u00fdazy\u0148 aramg\u00e4hi (XVII asyr, Gyzylorda wela\u00fdaty), Suzakdaky aramg\u00e4hi (XVII asyr), Tulegi\u0148 aramg\u00e4hi (XVIII asyr, Karaganda wela\u00fdaty).<\/p>\n<p>Aramg\u00e4hleri\u0148 gurlu\u015fygynda gazaklary\u0148 arka-g\u00fcmmez gurlu\u015flaryny\u0148 d\u00e4pleri\u00a0 dikeldil\u00fd\u00e4r (bi\u015fen \u00fda-da \u00e7ig kerpi\u00e7den), nagy\u015fly bi\u015firilen to\u00fdunly we syr\u00e7aly \u00f6rtgi plitalary gi\u0148den ulanyl\u00fdar. Bezegde da\u015fy\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne ha\u015famlama we diwar nagy\u015flary ulanyl\u00fdar (sada d\u00e4p bolan sahnalar, \u00f6\u00fd zatlary we be\u00fdlekiler). G\u00fcnbatar Gazagystanda hek da\u015fyndan standart b\u00f6lek plitalary ulanypdyrlar. Aramg\u00e4hleri bi\u015fen kerpi\u00e7den girelge-g\u00fcmmez g\u00f6rn\u00fc\u015finde gurlupdyr (\u017duzden, XIX asyry\u0148 birinji \u00fdarymy, Tort-Kara, XIX asyry\u0148 40-njy \u00fdyllary, Karaganda wela\u00fdaty; \u015eoka\u00fda, XIX asyry\u0148 ortasy,Kara Sopy XIX asyry\u0148 70-nji \u00fdyllary \u2013 ikisi hem G\u00fcnorta Gazagystanda) \u00fda-da hek da\u015fyndan g\u00fcmmezi merkezle\u015fdirilen g\u00f6rn\u00fc\u015fde gurupdyrlar (Mangy\u015flak \u00fdarymadasynda Senek di\u00fden \u00fderde, \u00dcst\u00fdurt \u00fcsti tekiz belentlikde we be\u00fdlekiler). G\u00fcnbatar Gazagystanda XIX asyry\u0148 ahyrynda\u2013XX asyry\u0148 ba\u015fynda \u00absagana-tamlar\u00bb (mazar \u00fcst\u00fcni\u0148 desgalary) has gi\u0148den \u00fda\u00fdrapdyr. Olar me\u00fdilnamada g\u00f6n\u00fcbur\u00e7ly, gapaksyz, uzynlygyna ha\u00fdatlary \u00fdan ha\u00fdatlaryndan birneme belent bolupdyr. Diwarlary\u0148 \u00fd\u00fczi ha\u015famlanypdyr. \u00abKulup-taslar\u00bb has \u00fdygydan gabat gel\u00fd\u00e4rler. Olary\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy k\u00f6ne he\u00fdkellerden ga\u00fdd\u00fdan kesilen da\u015f s\u00fct\u00fcn \u00fdadyg\u00e4rlikleridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Nurgeldi\u00fdewa Ogulnur<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 114-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mongollary\u0148 basybalyjylykly \u00e7ozu\u015fyndan so\u0148 (XIII asyry\u0148 birinji \u00e7\u00e4r\u00fdegi) XIII asyry\u0148 ikinji \u00fdarymyndan ba\u015flap, \u015f\u00e4herler dikeldilip ba\u015flan\u00fdar, monumental desgalar gurul\u00fdar. Ak Ordany\u0148 d\u00f6wleti d\u00f6wr\u00fcnde XIV asyrda Syrder\u00fda j\u00fclgesinde da\u00fdhan\u00e7ylyk merkezleri dikeldil\u00fd\u00e4r, senetler we s\u00f6wda \u00f6s\u00fc\u015fe e\u00fde bol\u00fdarlar. XIV asyry\u0148 70-nji \u00fdyllarynda Ak Ordany\u0148 pa\u00fdtagty Sygnak \u015f\u00e4heri pajarlap \u00f6s\u00fd\u00e4r. XIV asyry\u0148 ahyrynda T\u00fcrk\u00fcstan \u015f\u00e4herinde Hoja Ahmet \u00ddasawyny\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25855"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25856,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25855\/revisions\/25856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}