{"id":25894,"date":"2025-10-23T23:25:52","date_gmt":"2025-10-23T18:25:52","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25894"},"modified":"2025-10-23T23:25:52","modified_gmt":"2025-10-23T18:25:52","slug":"demirgazyk-amerikanyn-in-uly-suyji-suw-balygy-alligator","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25894","title":{"rendered":"Demirgazyk Amerikany\u00f1 i\u00f1 uly s\u00f9\u00ffji suw balygy  Alligator"},"content":{"rendered":"<p>Alligator balygy (Alligator Gar): Krokodili\u0148 burnuna me\u0148ze\u015f burny we iki hatarly di\u015fleri bar. S\u00fc\u00fdji we \u015for suwda \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4rAlligator Balygy (latyn\u00e7a ady: Atractosteus spatula) Alligator balygy (Alligator Gar), da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi we ulylygy seb\u00e4pli &#8220;\u00fda\u015fa\u00fdan galyndy&#8221; di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan, Demirgazyk Amerikany\u0148 i\u0148 uly s\u00fc\u00fdji suw balyklaryny\u0148 biridir.<\/p>\n<p>\u200b Ol lakgalar (gar) ma\u015fgalasyny\u0148 i\u0148 uly g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, Demirgazyk Amerikany\u0148 i\u0148 uly s\u00fc\u00fdji suw balyklaryny\u0148 hatarynda dur\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bBu balyklary\u0148 nesli 100 million \u00fdyl mundan ozalky d\u00f6w\u00fcrlere \u00e7enli yzarlanyp, olar dinozawrlary\u0148 d\u00f6wr\u00fcnden b\u00e4ri \u00fc\u00fdtgewsiz di\u00fden \u00fdaly galan.\u00d6sen ulular adaty 1.8-2.5 m 6-8 fut uzynlyga we 45-130 kg-a (100-300 funt) \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4rler.Hasaba alnan i\u0148 uly balyk 2.6 m 8 fut 5 d\u00fdu\u00fdm uzynlykda we 148 kg} (327 funt) agyrlykda bolupdy.<\/p>\n<p>\u200b Uzak \u00fda\u015fa\u00fdan balyklar bolup, tebigatda 50-70 \u00fdyl\u00a0 k\u00e4bir halatlarda 94 \u00fdyl \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4r.Onu\u0148 ady burnuny\u0148 krokodili\u0148kisine me\u0148ze\u015f bolmagyndan gelip \u00e7yk\u00fdar. Kellesi gi\u0148, burny gysga we \u00fdasy. I\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, \u00fdokarky e\u0148eginde iki hatar uly, \u00fditi we konus \u015fekilli di\u015flerini\u0148 bolmagydyr. Bedeni \u00fd\u00f6neke\u00fd balyk gabyklary \u00fdaly d\u00e4l-de, romb \u015fekilli, s\u00fc\u0148k g\u00f6rn\u00fc\u015fli, biri-birine birik\u00fd\u00e4n ganoid gabyklar bilen \u00f6rt\u00fclendir. Bu gabyklar &#8220;zerehli mail&#8221; \u00fdaly gaty we \u00f6r\u00e4n \u00e7ydamly bolup, ha\u00fdwany \u00fdyrtyjylardan gora\u00fdar. Gyzgyn howada we kislorody pes suwlarda \u00fda\u015famak \u00fc\u00e7in adaty \u017eabralaryndan ba\u015fga-da, \u00fd\u00f6rite gan damarlary bilen \u00fcpj\u00fcn edilen \u00fd\u00fczg\u00fc\u00e7 haltajygyna (swim bladder\/lung) e\u00fdedir. Bu a\u00fdratynlyk o\u0148a wagt-wagt suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykyp, g\u00f6ni howadan dem almaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Adat\u00e7a go\u0148ur \u00fda-da \u00fda\u015fyl-z\u00e4\u00fdtun re\u0148kli bolup, garyny a\u00e7yk \u00e7al \u00fda-da sarymtyl re\u0148kdedir.Ol ewrigalin (euryhaline) balykdyr, \u00fdagny s\u00fc\u00fdji suwlarda (der\u00fdalar, k\u00f6ller, batgalyklar) \u00fda\u015fa\u00fdar, \u00fd\u00f6ne esasan \u00ddewropada we Meksika a\u00fdlagyny\u0148 kenar \u00fdakasyndaky az \u015for suwlara (brackish water) hem girip bil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b Esasy \u00fda\u00fdran \u00fderi Missisipi der\u00fdasyny\u0148 basse\u00fdninden ba\u015flap, Meksika a\u00fdlagyny\u0148 kenar \u00fdakasyna (Florida, Teksas, Meksika) \u00e7enli.Ol &#8220;bukulyp awla\u00fdan \u00fdyrtyjy&#8221; (ambush predator) bolup, esasan balyklar (karp, \u015fed we \u015f.m.) bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4r. \u00dd\u00f6ne suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n gu\u015flary, ownuk s\u00fc\u00fddemdirijileri, py\u015fdyllary we gysagalary hem i\u00fdip bil\u00fd\u00e4r.\u00ddaz a\u00fdlary suw derejesini\u0148 \u00fdokary g\u00f6terilmegi we suwu\u0148 temperaturasy \\text{18\u00b0C}-dan (68\u00b0F) \u00fdokary bolan mahaly suw basan \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 arasynda \u00fdumurtga ta\u015fla\u00fdar. Olary\u0148 \u00fdumurtgalary adamlar \u00fc\u00e7in z\u00e4herlidir (i\u00fdmek bolmaz).<\/p>\n<p>Howplymy? Ulylygyna we gorkuly da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fine garamazdan, alligator balygy adamlara howp salma\u00fdan, parahat ha\u00fdwan hasaplan\u00fdar. Adama h\u00fcj\u00fcm edendigi barada hi\u00e7 hili tassyklanan wakalar \u00fdok. So\u0148ky \u00fdyllarda adaty d\u00e4l sport balygy h\u00f6km\u00fcnde me\u015fhurlyga e\u00fde boldy.Taryhy ta\u00fddan &#8220;\u00fdaramaz balyk&#8221; hasaplanyp, k\u00f6p awlan\u00fdardy. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fderlerini\u0148 \u00fditirilmegi we gurlu\u015fyk i\u015fleri seb\u00e4pli popul\u00fdasi\u00fdasy azaldy. H\u00e4zirki wagtda k\u00f6p \u015ftatlarda, esasanam Teksasda, onu\u0148 popul\u00fdasi\u00fdasyny goramak we dolandyrmak \u00fc\u00e7in a\u00fdratyn d\u00fczg\u00fcnler we kanunlar bar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Kakajanowa B\u00e4g\u00fcl<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 119-njy toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alligator balygy (Alligator Gar): Krokodili\u0148 burnuna me\u0148ze\u015f burny we iki hatarly di\u015fleri bar. S\u00fc\u00fdji we \u015for suwda \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4rAlligator Balygy (latyn\u00e7a ady: Atractosteus spatula) Alligator balygy (Alligator Gar), da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi we ulylygy seb\u00e4pli &#8220;\u00fda\u015fa\u00fdan galyndy&#8221; di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan, Demirgazyk Amerikany\u0148 i\u0148 uly s\u00fc\u00fdji suw balyklaryny\u0148 biridir. \u200b Ol lakgalar (gar) ma\u015fgalasyny\u0148 i\u0148 uly g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, Demirgazyk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25894"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25894"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25895,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25894\/revisions\/25895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}