{"id":25920,"date":"2025-10-24T00:15:20","date_gmt":"2025-10-23T19:15:20","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25920"},"modified":"2025-10-24T00:15:20","modified_gmt":"2025-10-23T19:15:20","slug":"cikago-uniwersiteti-university-of-chicago-abs-da-in-abrayly-okuwlaryn-biri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25920","title":{"rendered":"\u00c7ikago Uniwersiteti (University of Chicago) AB\u015e-da i\u00f1 abra\u00ffly okuwlary\u00f1 biri!"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7ikago Uniwersiteti (k\u00f6plen\u00e7 UChicago di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar) 1890-njy \u00fdylda esaslandyrylan, hususy we abra\u00fdly g\u00f6zleg uniwersitetidir. Ol esasan ylym, ykdysady\u00fdet we gumanitar ylymlar ugurlarynda &#8220;\u00c7ikago Mekdebi&#8221; (Chicago School) ady bilen tanal\u00fdan ylmy akymlary we t\u00e4zelikleri bilen me\u015fhurdyr. Onu\u00f1 d\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 1890-njy \u00fdyl (ilkinji sapaklar 1892-nji \u00fdylda ba\u015flandy).Mottosy (Latyn\u00e7a): Crescat scientia; vita excolatur (Bilim \u00f6ss\u00fcn; durmu\u015f ba\u00fdla\u015fdyrylsyn).<\/p>\n<p>Uniwersitet 1850-nji \u00fdyllarda d\u00f6redilip, mali\u00fde kyn\u00e7ylyklary seb\u00e4pli \u00fdapylan k\u00f6ne bir uniwersiteti\u0148 adyny ulan\u00fdar. H\u00e4zirki \u00c7ikago Uniwersiteti 1890-njy \u00fdylda Amerikan Baptist Bilim Jemgy\u00fdetini\u0148 tagallalary we &#8220;Standard Oil&#8221; kompani\u00fdasyny\u0148 esaslandyryjysy Jon D. Rokfelleri\u0148 (John D. Rockefeller) uly mali\u00fde k\u00f6megi bilen d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. Rokfeller bu go\u00fdumy &#8220;\u00f6z durmu\u015fynda eden i\u0148 gowy ma\u00fda go\u00fdumy&#8221; di\u00fdip atlandyrypdyr.Uniwersiteti\u0148 ilkinji prezidenti Uil\u00fdam Re\u00fdni Harper (William Rainey Harper) ylmy g\u00f6zlegleri we gumanitar bilimi utga\u015fdyr\u00fdan, \u00fdokary bilimi\u0148 t\u00e4ze standartlaryny d\u00f6reden visioner bolupdyr. Ol ilkinji g\u00fcnlerden ba\u015flap uniwersiteti d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesind\u00e4ki bilim merkezine \u00f6w\u00fcrmegi maksat edinipdir.<\/p>\n<p>\u00c7ikago Uniwersiteti d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 ykrar edilen ylmy jemgy\u00fdetleri\u0148 biridir. Onu\u0148 mugallymlary we u\u00e7urymlary arasynda k\u00f6p sanly Nobel ba\u00fdragyny\u0148 e\u00fdeleri (h\u00e4zirki g\u00fcne \u00e7enli 100-den gowrak) bar.Uniwersitet esasan \u00fc\u00e7 ugurda \u00f6z\u00fcni\u0148 &#8220;\u00c7ikago Mekdepleri&#8221; bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4 ylmynda uly t\u00e4sir galdyrdy.I\u0148 me\u015fhur akymlary\u0148 biri bolup, ol esasan erkin bazary, minimal d\u00f6wlet go\u015fulmasyny we pul-karz sy\u00fdasatyny\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini nygta\u00fdan liberal (klassiki) ykdysady\u00fdet taglymaty bilen tanal\u00fdar. Bu mekdebi\u0148 esasy wekilleri Milton Fridman, Fridrih Ha\u00fdek we Jorj Stigler \u00fdalydyr. 20-nji asyry\u0148 ba\u015flarynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy we \u015f\u00e4heri durmu\u015f g\u00f6zlegleri \u00fc\u00e7in laboratori\u00fda h\u00f6km\u00fcnde ulanmak, has uly \u015f\u00e4her\u00e7ilik (urbanism) meselelerini \u00f6wrenmek bilen me\u015fgullandy.<\/p>\n<p>\u200b\u00c7ikago Hukuk Mekdebi: Hukuk we Ykdysady\u00fdet (Law and Economics) hereketini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li merkezidir.Bakalawr derejesini ber\u00fd\u00e4n esasy b\u00f6l\u00fcmdir. Ol gumanitar, sosial, fiziki we biologiki ylymlar bo\u00fdun\u00e7a gi\u0148 bilim ber\u00fd\u00e4n \u00f6zbolu\u015fly esasy okuw me\u00fdilnamasy (Core Curriculum) bilen tanal\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bG\u00f6zleg B\u00f6l\u00fcmleri (Graduate Research Divisions):<\/p>\n<p>\u200bSungat we Gumanitar Ylymlar (Arts &amp; Humanities)<\/p>\n<p>\u200bBiologiki Ylymlar (Biological Sciences)<\/p>\n<p>\u200bFiziki Ylymlar (Physical Sciences)<\/p>\n<p>\u200bSosial Ylymlar (Social Sciences)<\/p>\n<p>\u200bProfessional Mekdepler:<\/p>\n<p>\u200bI\u015few\u00fcrlik Mekdebi (Booth School of Business)<\/p>\n<p>\u200bHukuk Mekdebi (Law School)<\/p>\n<p>\u200bTeologi\u00fda Mekdebi (Divinity School)<\/p>\n<p>\u200bJemgy\u00fdet\u00e7ilik Sy\u00fdasaty Mekdebi (Harris School of Public Policy)<\/p>\n<p>\u200bLukman\u00e7ylyk Merkezi (Pritzker School of Medicine we UChicago Medicine)<\/p>\n<p>\u200bM\u00f6h\u00fcm A\u00e7y\u015flar we T\u00e4zelikler<\/p>\n<p>\u200b\u00c7ikago Uniwersitetinde k\u00f6p sanly d\u00fc\u00fdpli ylmy a\u00e7y\u015flar edilipdir.1942-nji \u00fdylda Enriko Fermi (Enrico Fermi) \u00fdolba\u015f\u00e7ylygyndaky topar uniwersiteti\u0148 stadiony\u0148 a\u015fagynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n kletinde d\u00fcn\u00fd\u00e4de ilkinji \u00f6z-\u00f6z\u00fcni dowam etdir\u00fd\u00e4n \u00fdadro zynjyr reaksiasyny (Chicago Pile-1) amala a\u015fyrdy. Bu bolsa Atom E\u00fd\u00fdamyny\u0148 ba\u015flangyjy bolupdy.Willard Libbi tarapyndan i\u015flenip d\u00fcz\u00fcldi. &#8220;Miller-Urey&#8221; synagy: Durmu\u015fy\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy baradaky klassiki synag.Ak Gysgalan \u00ddyldyzlary\u0148 we Gara De\u015fikleri\u0148 \u00d6\u0148\u00fcnden A\u00fddylmagy: Subrahmanyan \u00c7andrasekhar tarapyndan.<\/p>\n<p>Uniwersiteti\u0148 kampasy \u00c7ikagony\u0148 Ha\u00fdd Park etrabynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r we \u00f6z\u00fcni\u0148 owadan, k\u00f6plen\u00e7 Gotika stilinde (Gothic architecture) gurlan binalary bilen me\u015fhurdyr. Kampusy\u0148 taryhy binalary we tebigy g\u00f6zelligi o\u0148a a\u00fdratyn ylmy we taryhy \u00e4he\u0148 ber\u00fd\u00e4r.Uniwersitet talyp we mugallym ge\u0148e\u015finde akademiki erkinligi we berk intellektual jedelleri golda\u00fdan medeni\u00fdeti bilen tanal\u00fdar. Bu \u00fderde soraglar we ide\u00fdalar esasy orny e\u00fdele\u00fd\u00e4r. UChicago-ny\u0148 talaplary we okuw maksatnamasy \u00f6r\u00e4n agyr we \u00fdokary hilli bolup, talyplardan \u00e7u\u0148\u0148ur ylmy \u00e7emele\u015fm\u00e4ni talap ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGysga\u00e7a a\u00fddylanda, \u00c7ikago Uniwersiteti di\u0148e bir AB\u015e-ny\u0148 d\u00e4l, e\u00fdsem, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ylmyny\u0148 we intellektual pikirini\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm merkezlerini\u0148 biridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Meredow Meret<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 123-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7ikago Uniwersiteti (k\u00f6plen\u00e7 UChicago di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar) 1890-njy \u00fdylda esaslandyrylan, hususy we abra\u00fdly g\u00f6zleg uniwersitetidir. Ol esasan ylym, ykdysady\u00fdet we gumanitar ylymlar ugurlarynda &#8220;\u00c7ikago Mekdebi&#8221; (Chicago School) ady bilen tanal\u00fdan ylmy akymlary we t\u00e4zelikleri bilen me\u015fhurdyr. Onu\u00f1 d\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 1890-njy \u00fdyl (ilkinji sapaklar 1892-nji \u00fdylda ba\u015flandy).Mottosy (Latyn\u00e7a): Crescat scientia; vita excolatur (Bilim \u00f6ss\u00fcn; durmu\u015f ba\u00fdla\u015fdyrylsyn). Uniwersitet [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25920"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25921,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25920\/revisions\/25921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}