{"id":25946,"date":"2025-10-24T00:35:05","date_gmt":"2025-10-23T19:35:05","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25946"},"modified":"2025-10-24T00:35:05","modified_gmt":"2025-10-23T19:35:05","slug":"dunyanin-in-uly-tebigy-gowagy-wyetnamdaky-son-doong-gowagydyr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25946","title":{"rendered":"D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 I\u0148 Uly Tebigy Gowagy W\u00fdetnamdaky Son Doong  Gowagydyr"},"content":{"rendered":"<p>\u200bW\u00fdetnamy\u0148 Kuang Bin wela\u00fdatyndaky Phong N\u00fda-Ke Bang Milli Parkyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Son Doong Gowagy (Hang S\u01a1n \u0110o\u00f2ng) di\u0148e bir W\u00fdetnamy\u0148 d\u00e4l, e\u00fdsem b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly tebigy gowagy hasaplan\u00fdar. G\u00f6wr\u00fcmi bo\u00fdun\u00e7a rekord go\u00fdan bu \u00fder, \u00f6z i\u00e7ine a\u00fdratyn bir d\u00fcn\u00fd\u00e4ni we ge\u0148 galdyryjy tebigy hadysalary jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Son Doong gowagyny\u0148 umumy g\u00f6wr\u00fcmi takmynan 38.5 million kub metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. Bu, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 ozalky i\u0148 uly gowagy hasaplan\u00fdan Mala\u00fdzi\u00fdadaky Deer gowagyndan b\u00e4\u015f esse uludyr.Gowak 9 kilometre gola\u00fd uzynlyga e\u00fdedir. I\u0148 uly b\u00f6l\u00fcmlerini\u0148 be\u00fdikligi 200 metre (40 gatly binalary\u0148 ululygynda) we ini 150 metre \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4r. H\u00fcn\u00e4rmenler, i\u0148 uly ge\u00e7elgesinden Boeing 747 u\u00e7ar y\u0148 ganatlaryny degirm\u00e4n u\u00e7up biljekdigini \u00e7akla\u00fdarlar.Son Doong gowagy, geologik we biologik a\u00fdratynlyklary bilen ba\u015fga gowaklardan d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n<p>Gowagy\u0148 i\u0148 t\u00e4sin a\u00fdratynlyklaryndan biri, millionlar\u00e7a \u00fdyl mundan ozal gowagy\u0148 bir b\u00f6legini\u0148 \u00fdykylmagy netijesinde emele gelen iki sany \u00e4girt uly de\u015fikdir, \u00fdagny Doline&#8217;ler (G\u00f6k Derwezeler). Bu de\u015fikler arkaly G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi gowagy\u0148 i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcp, a\u015fakda a\u00fdratyn bir primeval (gadymy) toka\u00fdy\u0148 \u00f6smegine m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6redipdir. Bu toka\u00fda k\u00e4bir sy\u00fdahat\u00e7ylar &#8220;Jenneti\u0148 Bagy&#8221; di\u00fdip atlandyr\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u200b Gowagy\u0148 \u00e4girt uly g\u00f6wr\u00fcmi we \u00fdokardaky de\u015fikleri seb\u00e4pli Son Doong-y\u0148 \u00f6z mikro-howa ulgamy emele gelipdir. \u00dderasty der\u00fdany\u0148 bugarmagy netijesinde gowagy\u0148 i\u00e7inde adaty asmandan g\u00f6rm\u00e4ge endik eden bulutlar we dumanlar emele gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b Gowakda millionlar\u00e7a \u00fdyllyk tebigy he\u00fdkeltara\u015flyk eserleri bar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 be\u00fdik stalagmiti hasaplan\u00fdan, takmynan 80 metre \u00e7enli be\u00fdiklige \u00fdet\u00fd\u00e4n &#8220;Umyt we Geljek Ge\u00e7elgesi&#8221; (&#8220;Hope and Vision Passage&#8221;) atly stalagmit hem \u015fu \u00fderde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem, be\u00fdsbol topuny\u0148 ululygyndaky se\u00fdrek gowak merjenleri (&#8220;cave pearls&#8221;) tapyldy.<\/p>\n<p>Gowagy\u0148 i\u00e7inden tizlik bilen ak\u00fdan uly bir \u00fderasty der\u00fda ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Bu der\u00fda gowagy\u0148 d\u00f6remeginde esasy rol o\u00fdnapdyr we onu\u0148 \u00f6zbolu\u015fly ekosistemasyny\u0148 esasy b\u00f6legidir.<\/p>\n<p>G\u00fcn \u015f\u00f6hlesi \u00fdok \u00fderlerde \u00fda\u015famaga u\u00fdgunla\u015fan bu gowakda k\u00f6r balyklar, \u00fderasty m\u00f6r-m\u00f6jekler we hatda aga\u00e7larda \u00fda\u015fa\u00fdan, gowakda \u00fda\u015fa\u00fd\u015fa u\u00fdgunla\u015fan ma\u00fdmynlar \u00fdaly 250-den gowrak endemik (di\u0148e \u015fol \u00fderde gabat gel\u00fd\u00e4n) \u00f6s\u00fcmlik we ha\u00fdwan g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00fda\u015fa\u00fdar. Biologlar bu \u00fderde \u00fdedi sany t\u00e4ze, g\u00f6zs\u00fcz we re\u0148ksiz janly-jandarlary\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fini tapdylar.<\/p>\n<p>\u200bSon Doong gowagy ilkinji gezek 1991-nji \u00fdylda Ho Han atly \u00fderli bir toka\u00fd\u00e7y tarapyndan tapylypdyr. Emma, gowagy\u0148 agzyndan \u00e7yk\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li \u015femal we goh seb\u00e4pli \u00fderliler o\u0148a girm\u00e4ge \u00e7ekinipdirler. 2009-njy \u00fdylda Britan-W\u00fdetnam gowak g\u00f6zleg\u00e7iler topary tarapyndan doly \u00f6l\u00e7elip we kartala\u015fdyrylyp, d\u00fcn\u00fd\u00e4 jemgy\u00fdet\u00e7iligine yglan edildi.<\/p>\n<p>\u200bTebigatyny goramak maksady bilen, gowaga girm\u00e4ge rugsat berlen sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 sany her \u00fdyl \u00e7\u00e4klendiril\u00fd\u00e4r (\u00fdylda takmynan 1,000 adam), we di\u0148e ygty\u00fdarly bir kompani\u00fda (Oxalis Adventure) tarapyndan \u00fd\u00f6rite uly \u00fd\u00f6ri\u015fler gural\u00fdar. Bu \u00fd\u00f6ri\u015fler, gowagy\u0148 ga\u00fdtalanmajak g\u00f6zelligini synlamak isle\u00fd\u00e4n, kyn\u00e7ylyklara \u00e7ydamly sy\u00fdahat\u00e7ylar \u00fc\u00e7in hakyky bir ba\u015fdan ge\u00e7irm\u00e4ni h\u00f6d\u00fcrle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bSon Doong Gowagy, \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 i\u0148 so\u0148ky a\u00e7ylan uly tebigy t\u00e4sinliklerinden biri bolup, planetamyzy\u0148 entek doly \u00f6wrenilmedik we gizlin saklan\u00fdan a\u0148ylaryny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.Son Doong Gowagy (Hang S\u01a1n \u0110o\u00f2ng) \u2013 W\u00fdetnam: Bu, d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki i\u0148 uly tebigy gowak hasaplan\u00fdar, g\u00f6wr\u00fcmi bo\u00fdun\u00e7a rekord go\u00fd\u00fdar. I\u00e7inde a\u00fdratyn bir ekosistemasy, toka\u00fdy, der\u00fdasy we hatda \u00f6z howasy (bulutlary) hem bar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Kurbanowa Bahar<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 123-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bW\u00fdetnamy\u0148 Kuang Bin wela\u00fdatyndaky Phong N\u00fda-Ke Bang Milli Parkyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Son Doong Gowagy (Hang S\u01a1n \u0110o\u00f2ng) di\u0148e bir W\u00fdetnamy\u0148 d\u00e4l, e\u00fdsem b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly tebigy gowagy hasaplan\u00fdar. G\u00f6wr\u00fcmi bo\u00fdun\u00e7a rekord go\u00fdan bu \u00fder, \u00f6z i\u00e7ine a\u00fdratyn bir d\u00fcn\u00fd\u00e4ni we ge\u0148 galdyryjy tebigy hadysalary jemle\u00fd\u00e4r. Son Doong gowagyny\u0148 umumy g\u00f6wr\u00fcmi takmynan 38.5 million kub [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25946"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25946"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25946\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25947,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25946\/revisions\/25947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}