{"id":25960,"date":"2025-10-27T20:11:48","date_gmt":"2025-10-27T15:11:48","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25960"},"modified":"2025-10-27T20:11:48","modified_gmt":"2025-10-27T15:11:48","slug":"hazar-dowlet-tebigy-goraghanasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25960","title":{"rendered":"Hazar D\u00f6wlet Tebigy Goraghanasy"},"content":{"rendered":"<p>\u200bHazar d\u00f6wlet tebigy goraghanasy T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 t\u00e4sin we \u00e4hmi\u00fdetli goraghanalaryny\u0148 biri bolup, G\u00fcndogar Hazar de\u0148iz\u00fdakasyny\u0148 we onu\u0148 kenar\u00fdaka suwlaryny\u0148 tebigy toplumlaryny goramak \u00fc\u00e7in d\u00f6redilendir. Bu goraghana T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00fdeket\u00e4k de\u0148iz goraghanasy h\u00f6km\u00fcnde a\u00fdratyn orun e\u00fdele\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Goraghanany\u0148 d\u00fc\u00fdbi 1932-nji \u00fdylda Esenguly ornitologiki goraghanasy h\u00f6km\u00fcnde tutuldy. Esasy maksat demirgazyk \u00fdurtlardan gy\u015flamaga gel\u00fd\u00e4n suwda \u00fda\u015fa\u00fdan gu\u015flary we olary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fderlerini goramakdy. 1968-nji \u00fdylda gi\u0148eldilip, Krasnowodsk d\u00f6wlet ornitologiki goraghanasy adyny aldy. T\u00fcrkmenistany\u0148 Gara\u015fsyzlygyndan so\u0148, 1994-nji \u00fdylda bolsa h\u00e4zirki ady bolan Hazar d\u00f6wlet tebigy goraghanasy di\u00fdlip atlandyryldy we d\u00fcz\u00fcmine Ogurjaly \u00e7\u00e4kli goraghanasy go\u015fuldy.2008-nji \u00fdylda T\u00fcrkmenistany\u0148 Ramsar Konwensi\u00fdasyna go\u015fulmagy bilen, goraghanany\u0148 suw gi\u0148i\u015fligi halkara \u00e4hmi\u00fdetli suwly-batgalyk \u00fderlerini\u0148 sanawyna girizildi. Bu \u00fder Russi\u00fdadan we Gazagystandan Afrikany\u0148 demirgazyk \u00fderlerine \u00e7enli g\u00f6\u00e7\u00fd\u00e4n gu\u015flary\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm g\u00f6\u00e7\u00fc\u015f \u00fdollaryny\u0148 birinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bHazar goraghanasy suw gi\u0148i\u015fliklerini\u0148, de\u0148iz a\u00fdlaglaryny\u0148 we kenar\u00fdaka \u00e7\u00f6l me\u00fddanlaryny\u0148 utga\u015fmasyndan ybaratdyr.Goraghanany\u0148 umumy me\u00fddanyny\u0148 takmynan 70-77%-i suw akwatori\u00fdalaryndan ybaratdyr. Ol iki sany esasy b\u00f6lekden ybarat:<\/p>\n<p>\u200bHazar me\u00fddan\u00e7asy: T\u00fcrkmenba\u015fy, Balkan, Demirgazyk-\u00c7eleken we Miha\u00fdlowsk \u00fdarym a\u00fdlaglaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bEsenguly me\u00fddan\u00e7asy: G\u00fcnorta subtropiki zolakda, E\u00fdran bilen serhede \u00fdakyn \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdalpak suwly \u00fderleri we \u00f6\u0148ki Esenguly a\u00fdlagyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bOgurjaly adasy: Goraghanany\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n bu uly de\u0148iz adasy k\u00f6p sanly jandarlar \u00fc\u00e7in ygtybarly ga\u00e7alga bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Hazar goraghanasy, esasan, gu\u015flary\u0148 we suwda \u00fda\u015fa\u00fdan be\u00fdleki janly-jandarlary\u0148 ba\u00fdlygy bilen me\u015fhurdyr.<\/p>\n<p>\u200b Bu \u00fderde 300-den gowrak gu\u015f g\u00f6rn\u00fc\u015fi hasaba alyndy. Goraghana demirgazykdan gy\u015flamaga we g\u00f6\u00e7m\u00e4ge gel\u00fd\u00e4n millionlar\u00e7a gu\u015fu\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f we i\u00fdmitlenme merkezidir.Gyzyl flamingo (bir wagtda birn\u00e4\u00e7e m\u00fc\u0148 sanysy du\u015f gel\u00fd\u00e4r), ak we gy\u00fdakly gotanlar, ak guw, \u00f6rdekleri\u0148 we gazlary\u0148 k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, gajarlar (maslyk\u00e7y, \u00fctelgi, balyk\u00e7y b\u00fcrg\u00fct) \u00fdaly se\u00fdrek \u00fdyrtyjy gu\u015flar.\u00ddyly howasy we azyk \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligini\u0148 k\u00f6pl\u00fcgi seb\u00e4pli bu \u00fderde gu\u015flary\u0148 70\\%-den gowragy gy\u015flap gal\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcwlenleri\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi Hazar de\u0148zini\u0148 endemek (di\u0148e \u015fol \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan) g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, Ogurjaly adasy olary\u0148 k\u00f6pel\u00fd\u00e4n esasy \u00fderlerini\u0148 biridir. T\u00fcrkmen Hazary \u00fdylylygy we arassalygy seb\u00e4pli balyklara, a\u00fdratyn-da nylara (b\u00fdeluga, bekire, atlazbekire) we be\u00fdleki gymmatly balyklara ba\u00fddyr.Ke\u00fdikler, gamy\u015f pi\u015figi, adaty tilki, torsak \u00fdaly s\u00fc\u00fddemdirijiler goraghanany\u0148 kenar\u00fdaka b\u00f6leklerinde we Ogurjaly adasynda du\u015f gel\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bGoraghanany\u0148 esasan suwly bolmagyna garamazdan, kenar\u00fdaka \u00fderler we adalar hem \u00f6z\u00fcne mahsus \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sine e\u00fdedir.Haralar \u00fdaly suwotulary\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, gamy\u015f, tamaris (\u00fdylgyn) we borjagy\u0148 k\u00e4bir g\u00f6rn\u00fc\u015fleri.Suwda we kenar\u00fdaka zolakda \u00fda\u015fa\u00fdan, \u015fol sanda T\u00fcrkmenistany\u0148 we Halkara Gyzyl kitaplaryna girizilen (mysal \u00fc\u00e7in, ke\u00fdik, zemzen, gu\u015flary\u0148 k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fi) se\u00fdrek we \u00fditip gitmek howpy aban\u00fdan ha\u00fdwanlary goramagy \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Goraghana Merkezi Azi\u00fdany\u0148 we Hazar\u00fdaka sebitini\u0148 ornitologlary we ekologlary \u00fc\u00e7in ylmy-barlag i\u015flerini ge\u00e7irm\u00e4ge amatly bin\u00fdat bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.Nebit we gaz k\u00e4nlerini\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Hazary\u0148 t\u00fcrkmen b\u00f6legini\u0148 ekologi\u00fda ta\u00fddan arassa saklanmagynda we de\u0148iz suwuny\u0148 hapalanmagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almakda wajyp rol o\u00fdna\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bHazar goraghanasy G\u00fcndogar Hazary\u0148 tebigatyny\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli we k\u00f6p \u00f6w\u00fc\u015fginli k\u00fcnjegi bolup, T\u00fcrkmenistany\u0148 tebigaty goramak bo\u00fdun\u00e7a alyp bar\u00fdan sy\u00fdasatyny\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Berdini\u00fdazowa G\u00fcljahan<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 101-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bHazar d\u00f6wlet tebigy goraghanasy T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 t\u00e4sin we \u00e4hmi\u00fdetli goraghanalaryny\u0148 biri bolup, G\u00fcndogar Hazar de\u0148iz\u00fdakasyny\u0148 we onu\u0148 kenar\u00fdaka suwlaryny\u0148 tebigy toplumlaryny goramak \u00fc\u00e7in d\u00f6redilendir. Bu goraghana T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00fdeket\u00e4k de\u0148iz goraghanasy h\u00f6km\u00fcnde a\u00fdratyn orun e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Goraghanany\u0148 d\u00fc\u00fdbi 1932-nji \u00fdylda Esenguly ornitologiki goraghanasy h\u00f6km\u00fcnde tutuldy. Esasy maksat demirgazyk \u00fdurtlardan gy\u015flamaga gel\u00fd\u00e4n suwda \u00fda\u015fa\u00fdan gu\u015flary we olary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25960"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25961,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25960\/revisions\/25961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}