{"id":26078,"date":"2025-11-01T01:26:25","date_gmt":"2025-10-31T20:26:25","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26078"},"modified":"2025-11-01T01:26:25","modified_gmt":"2025-10-31T20:26:25","slug":"agronomcylygyn-osus-taryhy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26078","title":{"rendered":"Agronom\u00e7ylygy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f taryhy"},"content":{"rendered":"<p>Adamzat taryhyny\u0148 ilkinji d\u00f6wr\u00fcnden b\u00e4ri toprakdan pe\u00fddalanyp, \u00f6s\u00fcmlik \u00f6sd\u00fcrmek adamlary\u0148 esasy i\u015flerini\u0148 biri bolupdyr. Ilkinji oba hojalyk i\u015flerini\u0148 ba\u015flany\u015fy bilen agronom\u00e7ylyk ylymyny\u0148 hem bin\u00fdady go\u00fduldy. Agronom\u00e7ylyk \u2013 bu toprak, \u00f6s\u00fcmlik we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny \u00f6wren\u00fd\u00e4n hem-de oba hojalyk \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini ylmy esasda \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdirilen ylymdyr.<\/p>\n<p>Ilkinji d\u00f6w\u00fcr: oba hojalygyny\u0148 emele gelmegi<\/p>\n<p>Agronom\u00e7ylygy\u0148 taryhy bizi\u0148 e\u00fd\u00fdamymyzdan ozal takmynan 8\u201310 m\u00fc\u0148 \u00fdyl mundan \u00f6\u0148 ba\u015flanypdyr. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde adamlary\u0148 aw\u00e7ylyk we balyk\u00e7ylyk bilen me\u015fgullanmaklary oba hojalygyna ge\u00e7megi adamzady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015find\u00e4ki m\u00f6h\u00fcm tapgyr boldy.<\/p>\n<p>Ilkinji ekeran\u00e7ylyk i\u015fleri Mesopotami\u00fdada, Nil j\u00fclgesinde, Hind der\u00fdasyny\u0148 bo\u00fdlarynda hem-de Hyta\u00fdda alnyp barylypdyr. \u015eol \u00fderlerde bugda\u00fd, arpa, \u015faly, pagta \u00fdaly ekinleri\u0148 irki g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00f6sd\u00fcrilip ba\u015flanypdyr.<\/p>\n<p>Antik d\u00f6w\u00fcr we orta asyrlar<\/p>\n<p>Antik d\u00f6w\u00fcrde Gresi\u00fdada, Rim imperi\u00fdasynda we Hyta\u00fdda agronom\u00e7ylyk pikirleri \u00f6s\u00fc\u015f tapdy.<\/p>\n<p>Gresi\u00fdaly Aristotel we Teofrat \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f kanunala\u00fdyklygyny \u00f6wrenip, olary\u0148 klasifikasi\u00fdasyny d\u00f6retdiler.<\/p>\n<p>Rimli Kolumella we Warron \u00fdaly alymlar toprak i\u015flemek, eki\u015f we hasyl \u00fdygnamak barada gi\u0148i\u015fle\u00fdin \u00fdazgylary galdyrdylar.<\/p>\n<p>Orta asyrlarda bolsa, musulman alymlary \u2013 Ibn Sina, Al-Biruni, Ibn al-Awwam \u00fdaly pikir e\u00fdeleri \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 i\u00fdmitlenmesi, suwary\u015f we toprak hakynda t\u00e4ze ylmy gara\u00fdy\u015flary orta atdylar.<\/p>\n<p>T\u00e4ze d\u00f6w\u00fcr: ylmy agronom\u00e7ylygy\u0148 d\u00f6re\u00fd\u015fi<\/p>\n<p>XVIII\u2013XIX asyrlarda ylmy agronom\u00e7ylyk \u00f6zba\u015fdak ylym h\u00f6km\u00fcnde kemala geldi.<\/p>\n<p>Nems alymy J. Libih \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 mineral i\u00fdmitlenmesi baradaky nazary\u00fdeti d\u00f6retdi.<\/p>\n<p>A.W. Wil\u00fdams, A.D. Noj\u00fdn, K.A. Timir\u00fdazew \u00fdaly alymlar agronom\u00e7ylygy\u0148 fiziki, himiki we biologiki esaslaryny ylmy ta\u00fddan d\u00fc\u015f\u00fcndirdiler.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6w\u00fcr agronom\u00e7ylygy\u0148 ylmy esasda \u00f6sd\u00fcrilmegini\u0148 ba\u015flangyjy boldy.<\/p>\n<p>XX asyr: mehanizasi\u00fda we ylmy-\u00f6n\u00fcm\u00e7ilik \u00f6s\u00fc\u015fi<\/p>\n<p>XX asyrda oba hojalygynda traktor, komba\u00fdn \u00fdaly tehnikalary\u0148 girizilmegi bilen agronom\u00e7ylykda mehanizasi\u00fda gi\u0148den \u00fda\u00fdrap ba\u015flady. Toprak ylmy, \u00f6s\u00fcmlik seleksi\u00fdasy, d\u00f6k\u00fcnleri\u0148 pe\u00fddalanyly\u015fy, suwary\u015f ulgamlary \u00fdaly ugurlar \u00e7alt \u00f6sdi.<\/p>\n<p>Sowet d\u00f6wr\u00fcnde hem agronom\u00e7ylyk T\u00fcrkmenistanda a\u00fdratyn \u00f6s\u00fc\u015f tapdy. Oba hojalyk institutlarynda \u00fdokary bilimli agronomlar ta\u00fd\u00fdarlanyldy, pagta\u00e7ylyk,d\u00e4ne\u00e7ilik, \u015for topraklary\u0148 bejergisi bo\u00fdun\u00e7a ylmy-barlag i\u015fleri ge\u00e7irildi.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcr: durnukly \u00f6s\u00fc\u015f we innowasi\u00fdalar<\/p>\n<p>XXI asyrda agronom\u00e7ylyk ekologi\u00fda we durnukly \u00f6s\u00fc\u015f bilen berk baglany\u015fykly ugra \u00f6wr\u00fcldi. H\u00e4zirki wagtda biotehnologi\u00fda, genetika we informatika agronom\u00e7ylygy\u0148 m\u00f6h\u00fcm b\u00f6legi boldy.<\/p>\n<p>Dronlar, sensorlary\u0148 k\u00f6megi bilen me\u00fddanlary\u0148 \u00fdagda\u00fdy seljeril\u00fd\u00e4r \u015fu nukda\u00fdzaradan hem organiki ekeran\u00e7ylyk gi\u0148 gerim al\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistanda hem h\u00e4zirki wagtda durnukly oba hojalygyny \u00f6sd\u00fcrmek, \u00fderleri\u0148 melioratiw \u00fdagda\u00fdyny gowulandyrmak, t\u00e4ze \u00fderli ekin g\u00f6rn\u00fc\u015flerini d\u00f6retmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>Agronom\u00e7ylyk m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda adamzat durmu\u015fyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup geldi. Ol ilkinji ekeran\u00e7ylyk tejribelerinden ba\u015flap h\u00e4zirki zaman sanly tehnologi\u00fdalary \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan gi\u0148 ylymlar ulgamyna \u00f6wr\u00fcldi. Agronom\u00e7ylygy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f taryhy \u2013 bu adamy\u0148 toprak bilen baglany\u015fygyny\u0148, z\u00e4hmetini\u0148 we ylmy \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 taryhyna \u00f6wr\u00fcldi.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0 \u00a0<em><strong>Ogul\u015fat \u00ddAZGYLYJOWA<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0 S.A.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 Agranom\u00e7ylyk fakultetini\u0148 Agranom\u00e7ylyk h\u00fcn\u00e4rini\u0148 3-nji \u00fdyl talyby\u00a0\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adamzat taryhyny\u0148 ilkinji d\u00f6wr\u00fcnden b\u00e4ri toprakdan pe\u00fddalanyp, \u00f6s\u00fcmlik \u00f6sd\u00fcrmek adamlary\u0148 esasy i\u015flerini\u0148 biri bolupdyr. Ilkinji oba hojalyk i\u015flerini\u0148 ba\u015flany\u015fy bilen agronom\u00e7ylyk ylymyny\u0148 hem bin\u00fdady go\u00fduldy. Agronom\u00e7ylyk \u2013 bu toprak, \u00f6s\u00fcmlik we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny \u00f6wren\u00fd\u00e4n hem-de oba hojalyk \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini ylmy esasda \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdirilen ylymdyr. Ilkinji d\u00f6w\u00fcr: oba hojalygyny\u0148 emele gelmegi Agronom\u00e7ylygy\u0148 taryhy bizi\u0148 e\u00fd\u00fdamymyzdan ozal takmynan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26078"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26078"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26080,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26078\/revisions\/26080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}