{"id":26101,"date":"2025-11-01T14:55:54","date_gmt":"2025-11-01T09:55:54","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26101"},"modified":"2025-11-05T16:37:38","modified_gmt":"2025-11-05T11:37:38","slug":"gidromeliorasiyanyn-osus-taryhy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26101","title":{"rendered":"Gidromeliorasi\u00fdany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f taryhy"},"content":{"rendered":"<p>Gidromeliorasi\u00fda \u2014 oba hojalygynda \u00f6nd\u00fcrijiligi \u00fdokarlandyrmak, \u00fderleri\u0148 hasyllylygyny artdyrmak hem-de ekinleri\u0148 suwa bolan islegini kanagatlandyrmak \u00fc\u00e7in \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n suw hojalyk we in\u017eenerlik \u00e7\u00e4relerini\u0148 toplumydyr. Ol \u00fderleri\u0148 suwary\u015fyny, \u015forla\u015fan \u00fderleri\u0148 meliorasi\u00fdasyny, suw \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligini hem-de \u00fderleri\u0148 ekologi\u00fdasyny sazla\u015fdyrmagy maksat edin\u00fd\u00e4r. Bu ugur m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda \u00f6s\u00fcp, h\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde \u00fdokary tehnologi\u00fdaly ulgam h\u00f6km\u00fcnde \u015fekillenendir.<\/p>\n<p>Gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde gidromeliorasi\u00fdany\u0148 emele gelmegi.<\/p>\n<p>Gidromeliorasi\u00fdany\u0148 taryhy \u00f6r\u00e4n gadym d\u00f6w\u00fcrlere \u00e7enli uza\u00fdar. Ilkinji suwary\u015f ulgamlary Mesopotami\u00fdada (Tigr hem-de \u00ddelfrat der\u00fdalaryny\u0148 aralygynda), M\u00fcs\u00fcrde (Nil der\u00fdasyny\u0148 j\u00fclgesinde) hem-de Hind der\u00fdasyny\u0148 basse\u00fdninde d\u00f6redilipdir. Bu \u00fderlerde suwary\u015f kanallary, bentler, howdanlar we suw sakla\u00fdjy desgalary\u0148 gurlu\u015fygy arkaly oba hojalygynda uly \u00f6s\u00fc\u015f gazanylypdyr.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u00fcrliler her \u00fdyl Nil der\u00fdasyny\u0148 ta\u015fkyndaryny pe\u00fddalanyp, me\u00fddanlaryna tebigy d\u00f6k\u00fcn hem-de suw almagy ba\u015farypdyrlar. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde suwy pa\u00fdlamak we saklamak bo\u00fdun\u00e7a ilkinji in\u017eenerlik \u00e7\u00f6zg\u00fctleri ulanylypdyr.<\/p>\n<p>Orta asyrlarda gidromeliorasi\u00fdany\u0148 k\u00e4mille\u015fmegi.<\/p>\n<p>Orta asyrlarda gidromeliorasi\u00fda i\u015fleri d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli sebitlerinde gi\u0148 gerim alyp ba\u015flady. Arap alymlary we in\u017eenerleri tarapyndan suwary\u015f ulgamyna degi\u015fli t\u00e4ze enjamlar (aryklar, ker\u00e4nler, suw \u00e7ykaryjy \u00e7arhlar) i\u015flenip d\u00fcz\u00fclipdir.<\/p>\n<p>Merkezi Azi\u00fda \u00fdurtlarynda \u2014 \u015fol sanda h\u00e4zirki T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4ginde-de \u2014 bu ugurda uly tejribe toplanypdyr. Amyder\u00fda we Murgap der\u00fdalaryny\u0148 eteginde gurlan gadymy aryklary (Murgap arygy, Han arygy, Garagum arygy\u0148 \u00f6\u0148debaryjylary) gidromeliorasi\u00fdany\u0148 sebitd\u00e4ki taryhy \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 a\u00fddy\u0148 subutnamasydyr.<\/p>\n<p>XX asyrda gidromeliorasi\u00fdany\u0148 ylmy esasda \u00f6sd\u00fcrilmegi<\/p>\n<p>XX asyr gidromeliorasi\u00fdany\u0148 ylmy esasda \u00f6sd\u00fcrilen d\u00f6wri boldy. Suwary\u015f ulgamlary d\u00f6wrebap in\u017eenerlik hasaplamalaryna esaslanyp gurlup ba\u015flandy. T\u00fcrkmenistanda 1950\u20131960-njy \u00fdyllarda uly melioratiw taslamalar durmu\u015fa ge\u00e7irildi.<\/p>\n<p>Has a\u00fdratynam Garagum kanaly\u0148 gurlmagy \u00fdurdu\u0148 oba hojalygyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde uly \u00f6wr\u00fcli\u015fik boldy. Kanal suwary\u015f \u00fderlerini\u0148 gi\u0148eldilmegini, t\u00e4ze oba hojalyk \u00fderlerini\u0148 \u00f6zle\u015fdirilmegini hem-de sebitde durmu\u015f-ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini \u00fcpj\u00fcn etdi.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde gidromeliorasi\u00fdany\u0148 \u00fdagda\u00fdy we \u00f6s\u00fc\u015f ugurlary<\/p>\n<p>H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde gidromeliorasi\u00fda i\u015fleri \u00fdokary tehnologi\u00fdalary\u0148, elektron dolandyry\u015f ulgamyny\u0148 hem-de ekologik durnuklylygy\u0148 talaplaryna la\u00fdyklykda alnyp baryl\u00fdar. Suw tyg\u015fytla\u00fdjy usullar \u2014 damjala\u00fdyn suwary\u015f, suwu\u0148 awtomatla\u015fdyrylan pa\u00fdlany\u015fy gi\u0148den orna\u015fdyryl\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistanda hem so\u0148ky \u00fdyllarda \u201cSuw kodeksi\u201d, \u201cSuw strategi\u00fdasy\u201d, \u015fe\u00fdle hem \u201cT\u00fcrkmenistany 2030-njy \u00fdyla \u00e7enli durnukly \u00f6sd\u00fcrmek\u201d maksatnamalaryny\u0148 \u00e7\u00e4klerinde gidromeliorasi\u00fda ulgamyna a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdet beril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gidromeliorasi\u00fdany\u0148 taryhy \u2014 adamzady\u0148 suw bilen baglany\u015fykly durmu\u015fyny\u0148, z\u00e4hmetini\u0148 we d\u00f6redijiligini\u0148 taryhyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r. Gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden ba\u015flap h\u00e4zirki d\u00f6wre \u00e7enli bu ugurda toplanylan tejribe oba hojalygyny\u0148, ykdysady\u00fdeti\u0148 hem-de ekologi\u00fdany\u0148 durnukly \u00f6smegine hyzmat edip gel\u00fd\u00e4r. Geljekde hem gidromeliorasi\u00fda d\u00f6wrebap tehnologi\u00fdalary\u0148 orna\u015fdyrylmagy arkaly \u00f6sd\u00fcriljekdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0 <b><i>Hydyrguly SE\u00ddIDOW <\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b><i>\u00a0 S.A.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 Gidromeliorasi\u00fda fakultetini\u0148 Gidromeliorasi\u00fda h\u00fcn\u00e4rini\u0148 5-nji \u00fdyl talyby<\/i><\/b><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gidromeliorasi\u00fda \u2014 oba hojalygynda \u00f6nd\u00fcrijiligi \u00fdokarlandyrmak, \u00fderleri\u0148 hasyllylygyny artdyrmak hem-de ekinleri\u0148 suwa bolan islegini kanagatlandyrmak \u00fc\u00e7in \u00fderine \u00fdetiril\u00fd\u00e4n suw hojalyk we in\u017eenerlik \u00e7\u00e4relerini\u0148 toplumydyr. Ol \u00fderleri\u0148 suwary\u015fyny, \u015forla\u015fan \u00fderleri\u0148 meliorasi\u00fdasyny, suw \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligini hem-de \u00fderleri\u0148 ekologi\u00fdasyny sazla\u015fdyrmagy maksat edin\u00fd\u00e4r. Bu ugur m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda \u00f6s\u00fcp, h\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde \u00fdokary tehnologi\u00fdaly ulgam h\u00f6km\u00fcnde \u015fekillenendir. Gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde gidromeliorasi\u00fdany\u0148 emele gelmegi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26101"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26101"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26107,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26101\/revisions\/26107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}