{"id":26220,"date":"2025-11-21T22:41:37","date_gmt":"2025-11-21T17:41:37","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26220"},"modified":"2025-11-21T22:41:37","modified_gmt":"2025-11-21T17:41:37","slug":"gaplangyr-dowlet-tebigy-goraghanasy-sarygamysyn-goralyan-hazynasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26220","title":{"rendered":"Gapla\u0148gyr D\u00f6wlet Tebigy Goraghanasy Sarygamy\u015fy\u0148 Goral\u00fdan Hazynasy"},"content":{"rendered":"<p>Gapla\u0148gyr d\u00f6wlet tebigy goraghanasy 1979-njy \u00fdyly\u0148 16-njy awgustynda d\u00f6redilip, T\u00fcrkmenistany\u0148 Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 demirgazyk-g\u00fcnbatar \u00e7\u00e4ginde, \u00dcst\u00fdurt platosyny\u0148 g\u00fcnorta a\u00fdaklarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 esasy maksady Kapla\u0148gyr platosyny\u0148 \u00e7\u00f6l we \u00fdarym\u00e7\u00f6l tebigy toplumyny, a\u00fdratyn-da, se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 (ke\u00fdik, \u00dcst\u00fdurt dag go\u00e7y) we s\u00e4hra gu\u015flaryny\u0148 popul\u00fdasi\u00fdalaryny gorap saklamak we dikeltmek bolup dur\u00fdar.D\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 1979-njy \u00fdyl.\u00dderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi Da\u015foguz wela\u00fdaty, Kapla\u0148gyr platosy. Gazagystan we \u00d6zbegistan bilen serhetle\u015f\u00fd\u00e4r.Goraghanany\u0148 h\u00e4zirki tut\u00fdan me\u00fddany 275,735 gektara \u00fda-da 2822 km\u00b2 gola\u00fddyr.<\/p>\n<p>\u200bGoraghana iki esasy ekosistemany birle\u015fdir\u00fd\u00e4r: da\u015fly we \u00e7\u00e4geli \u00e7\u00f6lleri \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan plato (\u00fdassy tekizlik) land\u015faftlary hem-de k\u00f6lleri \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan tebigy toplumlary.<\/p>\n<p>\u200bGoraghanany\u0148 d\u00fcz\u00fcmine iki sany \u00e7\u00e4kli goraghana hem gir\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u200bSarygamy\u015f \u00e7\u00e4kli goraghanasy (1980-nji \u00fdyl): K\u00f6lleri\u0148 we kenar\u00fdaka ekosistemalaryny, esasan suwda \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n we \u00fdarym-suwda \u00fda\u015fa\u00fdan gu\u015flary goramak \u00fc\u00e7in d\u00f6redildi.<\/p>\n<p>\u200b\u015easenem \u00e7\u00e4kli goraghanasy (1984-nji \u00fdyl): Da\u015fly \u00e7\u00f6li we t\u00fcrkmen gulanyny\u0148 (\u00fdabany e\u015fek) \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fderlerini goramak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenendir.<\/p>\n<p>\u200bGapla\u0148gyr goraghanasy T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 uly we d\u00fcrli-d\u00fcrli biod\u00fcrl\u00fcligi sakla\u00fdan goraghanalaryny\u0148 biridir. Ol Turan \u00e7\u00f6ll\u00fcgini\u0148 g\u00fcnorta we demirgazyk zolaklaryny\u0148 \u00e7atrygynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4ndigi \u00fc\u00e7in, \u00f6s\u00fcmlik we ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si k\u00f6p d\u00fcrli we endemik g\u00f6rn\u00fc\u015flere ba\u00fddyr.<\/p>\n<p>Goraghanada s\u00fc\u00fddemdirijileri\u0148 26, gu\u015flary\u0148 147, s\u00fc\u00fdrenijileri\u0148 k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fi hasaba alnypdyr.<\/p>\n<p>\u200bTo\u00fdnaklylar we i\u0148 esasy goral\u00fdan jandarlar:<\/p>\n<p>\u200bKe\u00fdik (Jeren): Goraghanany\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 esasy maksatlaryndan biri bolan jerenleri\u0148 popul\u00fdasi\u00fdasy ep-esli artdyryldy.<\/p>\n<p>\u200b\u00dcst\u00fdurt dag go\u00e7y (Argal): Kapla\u0148gyr belentligini\u0148 we Ak ini\u015fi\u0148 (G\u00fcnorta \u00dcst\u00fdurt) ga\u00fdaly \u00fderlerinde du\u015f gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bSa\u00fdgak (Akb\u00f6rk): Gy\u015f a\u00fdlarynda Garagalpagystandan g\u00f6\u00e7\u00fcp gel\u00fd\u00e4n sa\u00fdgaklary\u0148 uly popul\u00fdasi\u00fdasy \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcm mesgen bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGulan: T\u00fcrkmen gulanyny\u0148 popul\u00fdasi\u00fdasyny goramak we dikeltmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddyrtyjylar: M\u00f6jek, s\u00e4hra pi\u015figi, garagulak (karakal), tilki, \u015fagal we ita\u00fdy (barsuk).<\/p>\n<p>\u200bBe\u00fdleki se\u00fdrek jandarlar: Okly kirpi we goral\u00fdan s\u00fc\u00fdrenijilerden \u00fdalmanlary\u0148 (10-dan gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fi) d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri.<\/p>\n<p>\u200bGu\u015flar<\/p>\n<p>\u200bGapla\u0148gyr &#8220;gu\u015flary\u0148 Eldoradosy&#8221; di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar. Goraghanada g\u00f6\u00e7\u00fcp gel\u00fd\u00e4n we hemi\u015felik \u00fda\u015fa\u00fdan, suwda \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n we \u00fdyrtyjy gu\u015flary\u0148 k\u00f6p sanly g\u00f6rn\u00fc\u015fi jemlen\u00fd\u00e4r. G\u00f6\u00e7\u00fcp gel\u00fd\u00e4n gu\u015flary\u0148 dyn\u00e7 aly\u015f we gy\u015flama \u00fderi bolup, se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n gyzylymtyl we \u00e7ypar pelikanlary, gyzyl flamingo we be\u00fdleki suw gu\u015flaryny g\u00f6rmek bol\u00fdar.B\u00fcrg\u00fct, \u00fctelgi, depe sy\u00e7anjysy, \u00fdylan\u00e7y gyrgy we g\u00f6wenek.<\/p>\n<p>Goraghanany\u0148 florasynda \u00fdokary derejeli \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 918 g\u00f6rn\u00fc\u015fi hasaba alnypdyr. Goraghanada di\u0148e bu sebitde du\u015f gel\u00fd\u00e4n 55-den gowrak endemik g\u00f6rn\u00fc\u015f bar. \u015eol sanda: Hywa tikenli so\u0148kyg\u00fcl, t\u00fcrkmen lalesi, Antoni\u00fdany\u0148 gipsofilasy we Karelin \u00e7\u00e4geli akasi\u00fdasy \u00fdaly gymmatly \u00f6s\u00fcmlikler goral\u00fdar \u00c7\u00e4geli Garagum b\u00f6leginde ak saksawul, plato \u00fderlerinde bolsa \u00fdarym gyrymsy aga\u00e7lar agdyklyk ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGapla\u0148gyr d\u00f6wlet tebigy goraghanasy T\u00fcrkmenistany\u0148 tebigy gymmatlyklaryny\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde ykrar edilmegini\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr.2023-nji \u00fdylda goraghanany\u0148 territori\u00fdasy, &#8220;Aram gu\u015faklykdaky Turan \u00e7\u00f6lleri&#8221; atly k\u00f6ptarapla\u00fdyn nominasi\u00fdany\u0148 d\u00fcz\u00fcminde \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 tebigy mirasyny\u0148 sanawyna girizildi. Bu ykrar, \u00dcst\u00fdurt ekosistemasyny\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini we onu\u0148 goragyny\u0148 halkara derejed\u00e4ki wajyplygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bGapla\u0148gyr d\u00f6wlet tebigy goraghanasy, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcmm\u00fclmez gi\u0148i\u015flikleri, se\u00fdrek ha\u00fdwanlary we ba\u00fd \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4si bilen T\u00fcrkmenistany\u0148 tebigaty gora\u00fdy\u015f ulgamyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm b\u00f6legi bolup gal\u00fdar, \u00e7\u00f6l we suw ekosistemalaryny\u0148 arasyndaky ga\u00fdtalanmajak sazla\u015fygy geljekki nesiller \u00fc\u00e7in gorap sakla\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Myradowa Jennet<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 101-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gapla\u0148gyr d\u00f6wlet tebigy goraghanasy 1979-njy \u00fdyly\u0148 16-njy awgustynda d\u00f6redilip, T\u00fcrkmenistany\u0148 Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 demirgazyk-g\u00fcnbatar \u00e7\u00e4ginde, \u00dcst\u00fdurt platosyny\u0148 g\u00fcnorta a\u00fdaklarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 esasy maksady Kapla\u0148gyr platosyny\u0148 \u00e7\u00f6l we \u00fdarym\u00e7\u00f6l tebigy toplumyny, a\u00fdratyn-da, se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 (ke\u00fdik, \u00dcst\u00fdurt dag go\u00e7y) we s\u00e4hra gu\u015flaryny\u0148 popul\u00fdasi\u00fdalaryny gorap saklamak we dikeltmek bolup dur\u00fdar.D\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 1979-njy \u00fdyl.\u00dderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi Da\u015foguz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26220"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26220"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26221,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26220\/revisions\/26221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}