{"id":26222,"date":"2025-11-21T22:43:19","date_gmt":"2025-11-21T17:43:19","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26222"},"modified":"2025-11-21T22:43:19","modified_gmt":"2025-11-21T17:43:19","slug":"bereketli-garagum-dowlet-tebigy-goraghanasy-coli-goramagyn-taze-simwoly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26222","title":{"rendered":"&#8221;Bereketli Garagum&#8221; D\u00f6wlet Tebigy Goraghanasy \u00c7\u00f6li Goramagy\u0148 T\u00e4ze Simwoly"},"content":{"rendered":"<p>\u200b&#8221;Bereketli Garagum&#8221; d\u00f6wlet tebigy goraghanasy 2013-nji \u00fdyly\u0148 18-nji i\u00fdulynda d\u00f6redilip, Gara\u015fsyzlyk \u00fdyllarynda d\u00f6redilen ilkinji d\u00f6wlet goraghanasy boldy. Onu\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 esasy maksady, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly \u00e7\u00f6ll\u00fcklerini\u0148 biri bolan Garagum \u00e7\u00f6l\u00fcni\u0148 unikal ekoulgamlaryny we tebigy seri\u015fdelerini goramagy has-da k\u00e4mille\u015fdirmekden, ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmekden ybaratdyr.D\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 2013-nji \u00fdyl.\u00dderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi Merkezi Garagum, Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Ak bugda\u00fd we Tejen etraplaryny\u0148 \u00e7\u00e4kleri. Goraghanany\u0148 umumy me\u00fddany 87,000 gektara de\u0148 bolup, \u015fonu\u0148 60,500 gektary a\u00fdratyn goral\u00fdan tebigy \u00fderlere (goraghana), galan b\u00f6legi bolsa \u00e7\u00e4kli goraghanalara (Minara \u00e7\u00e4kli goraghanasy, 25,000 gektar) degi\u015flidir.<\/p>\n<p>Garagumu\u0148 biod\u00fcrl\u00fcligini, saksawul toka\u00fdlyklaryny, uzakdaky \u00f6ri me\u00fddanlaryny gorap saklamak we dikeltmek.&#8221;Bereketli Garagum&#8221; goraghanasy be\u00fdleki goraghanalardan tapawutlan\u00fdan, gury we kontinental howaly, gy\u015fy sowuk Garagum \u00e7\u00f6llerini\u0148 tipik land\u015faftlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Bu \u00fder, Garagumu\u0148 d\u00fc\u00fdp we \u00e7\u00f6l biod\u00fcrl\u00fcligini\u0148 ga\u00fdtalanmajak toplany\u015f \u00fderidir.Goraghanany\u0148 florasy 293 g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6s\u00fcmlikden ybarat bolup, olary\u0148 210-sy \u00fdokary derejeli \u00f6s\u00fcmliklerdir. Garagumu\u0148 aga\u00e7lary we dermanlyk otlary a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir:<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6l toka\u00fdlaryny\u0148 esasy b\u00f6legini d\u00fcz\u00fcp, \u00e7\u00e4geleri berkitmek we ha\u00fdwanlar \u00fc\u00e7in \u00fda\u015famak \u015fertlerini d\u00f6retmekde m\u00f6h\u00fcm rol o\u00fdna\u00fdar.Garagumu\u0148 gi\u0148i\u015fliklerine a\u00fdratyn re\u0148k we yz ber\u00fd\u00e4n k\u00f6p \u00fdyllyk \u00f6s\u00fcmlikler.Goraghanany\u0148 ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si 850-\u00e4 gola\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. O\u0148urgaly ha\u00fdwanlary\u0148 90 g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fda\u015fa\u00fdar.<\/p>\n<p>Garagumu\u0148 adaty g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00fdaly ke\u00fdik, tilki, gamy\u015f pi\u015fik, \u015fe\u00fdle hem T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna giren gamy\u015fsyz garakal (Caracal caracal) yzarlanyl\u00fdar we goral\u00fdar. Goraghanany\u0148 gi\u0148eldilmegi \u00fdabany to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 (gulanlary\u0148) suwa we \u00f6ri me\u00fddanlara g\u00f6\u00e7mek \u00fdollaryny goramaga g\u00f6n\u00fckdirilendir. Bu \u00fderde saksawul ala\u00fdy, huma\u00fd (garagu\u015f), \u00e7\u00f6l ser\u00e7esi, b\u00e4begulak \u00fdaly Garaguma mahsus gu\u015flar we m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin g\u00f6\u00e7\u00fcp gel\u00fd\u00e4n gu\u015flar yzygiderli du\u015f gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>S\u00fc\u00fdrenijileri\u0148 k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fi, \u015fol sanda gizlin kell\u00e4li agama (Secret toad-headed agama) we be\u00fdleki \u00e7\u00f6l \u00fda\u015fa\u00fdjylary goral\u00fdar.&#8221;Bereketli Garagum&#8221; d\u00f6wlet tebigy goraghanasy d\u00f6redilen g\u00fcn\u00fcnden ba\u015flap, ylmy barlaglary\u0148 we halkara hyzmatda\u015flygyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm merkezine e\u00fdedir.2023-nji \u00fdylda T\u00fcrkmenistany\u0148 &#8220;Bereketli Garagum&#8221; goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00f6l ekoulgamlary, &#8220;Aram gu\u015faklykdaky Turan \u00e7\u00f6lleri&#8221; k\u00f6ptarapla\u00fdyn h\u00f6d\u00fcrnamasyny\u0148 d\u00fcz\u00fcminde \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 tebigy mirasyny\u0148 sanawyna girizildi. Bu, Garagum \u00e7\u00f6l\u00fcni\u0148 ekologiki \u00e4hmi\u00fdetini\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde ykrar edilendigini tassykla\u00fdar.<\/p>\n<p>Goraghanany\u0148 i\u015fg\u00e4rleri \u00e7\u00f6l biod\u00fcrl\u00fcligini gorap saklamak, \u00f6ri me\u00fddanlaryny dikeltmek, tebigy seri\u015fdeleri rejeli ulanmagy\u0148 ylmy esaslaryny i\u015fl\u00e4p d\u00fczmek bo\u00fdun\u00e7a yzygiderli g\u00f6zlegler ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. Bu bolsa, \u00e7\u00f6l ekoulgamyny\u0148 taryhy, geologik a\u00fdratynlyklary we h\u00e4zirki \u00fdagda\u00fdy barada gymmatly maglumatlary toplamak m\u00fcmkin\u00e7iligini ber\u00fd\u00e4r.&#8221;Bereketli Garagum&#8221; goraghanasy, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 tebigata a\u00fdawly \u00e7emele\u015fmesini\u0148 we ekologiki abadan\u00e7ylygy \u00fcpj\u00fcn etmek bo\u00fdun\u00e7a alnyp baryl\u00fdan d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr. Ol Garagumu\u0148 hakyky g\u00f6zelligini we bereketini geljekki nesillere asyl nusgasynda \u00fdetirmegi maksat edin\u00fd\u00e4n, \u00fda\u015f we gujurly goraghanadyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00ddazmuhammedowa Maral<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 101-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200b&#8221;Bereketli Garagum&#8221; d\u00f6wlet tebigy goraghanasy 2013-nji \u00fdyly\u0148 18-nji i\u00fdulynda d\u00f6redilip, Gara\u015fsyzlyk \u00fdyllarynda d\u00f6redilen ilkinji d\u00f6wlet goraghanasy boldy. Onu\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 esasy maksady, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly \u00e7\u00f6ll\u00fcklerini\u0148 biri bolan Garagum \u00e7\u00f6l\u00fcni\u0148 unikal ekoulgamlaryny we tebigy seri\u015fdelerini goramagy has-da k\u00e4mille\u015fdirmekden, ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmekden ybaratdyr.D\u00f6redilen \u00fdyly\u00a0 2013-nji \u00fdyl.\u00dderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi Merkezi Garagum, Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Ak bugda\u00fd we Tejen etraplaryny\u0148 \u00e7\u00e4kleri. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26222"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26223,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26222\/revisions\/26223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}