{"id":26224,"date":"2025-11-21T22:45:51","date_gmt":"2025-11-21T17:45:51","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26224"},"modified":"2025-11-21T22:45:51","modified_gmt":"2025-11-21T17:45:51","slug":"pulhatyn-koprusi-tejen-deryasynyn-ustundaki-beyik-yupek-yolunyn-yuregi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26224","title":{"rendered":"Pulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi Tejen der\u00fdasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 \u00fd\u00fcregi"},"content":{"rendered":"<p>Pulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi T\u00fcrkmenistany\u0148 Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Sarahs etrabyny\u0148 g\u00fcnorta \u00e7\u00e4klerinde, Tejen der\u00fdasyny\u0148 daglykdan \u00e7ykyp, d\u00fczl\u00fcge \u00fda\u00fdylyp ugra\u00fdan \u00fderinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky gadymy binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligidir. Ol t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhynda we medeni\u00fdetinde \u00e4girt uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan desgalary\u0148 biridir.<\/p>\n<p>\u200bPulhatyn k\u00f6pr\u00fcsini\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 senesi alymlary\u0148 arasynda d\u00fcrli \u00e7aklamalary d\u00f6red\u00fd\u00e4r, emma ol esasan Orta asyrlara, \u00fdagny Seljuklar d\u00f6wr\u00fcne (XI-XII asyrlara) degi\u015fli edil\u00fd\u00e4r. Taryh\u00e7ylar we arheologlar k\u00f6prini\u0148 orta asyrlarda, yla\u00fdta-da, T\u00fcrkmenistany\u0148 binag\u00e4r\u00e7ilik sungatyny\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen d\u00f6wr\u00fcnde, Sarahsly ussalar tarapyndan salnandygyny belle\u00fd\u00e4rler.Halk arasynda k\u00f6pr\u00fcni\u0148 gurlu\u015fygy me\u015fhur taryhy \u015fahsy\u00fdetler, \u015fol sanda Aleksandr Makedonski\u00fd, Emir Te\u00fdmir \u00fda-da Soltan H\u00fcse\u00fdin Ba\u00fdgara \u00fdaly h\u00f6k\u00fcmdarlary\u0148 atlary bilen baglany\u015fdyryl\u00fdan rowa\u00fdatlar gi\u0148den \u00fda\u00fdrandyr.<\/p>\n<p>\u200b&#8221;Pulhatyn&#8221; adyny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy: I\u0148 me\u015fhur rowa\u00fdatlary\u0148 birine g\u00f6r\u00e4, bu k\u00f6pri Tejen der\u00fdasyny\u0148 \u00fdokary akymynda \u00fda\u015fan Pulhatyn atly ba\u00fd bir zenany\u0148 sargydy we seri\u015fdesi bilen gurlupdyr. Ol \u015fa go\u015funlary yzyna ga\u00fddyp gel\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, paty\u015fa sowgat h\u00f6km\u00fcnde der\u00fdany\u0148 \u00fcst\u00fcnden k\u00f6pri gurmagy \u00fd\u00fcregine d\u00fcw\u00fcpdir. K\u00f6pr\u00fcni\u0148 ady hem \u015fol zenany\u0148 ady bilen galypdyr. Pulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi \u00f6z\u00fcni\u0148 berk we owadan gurlu\u015fy bilen Orta Azi\u00fdany\u0148 in\u017eener\u00e7ilik sungatyny\u0148 aja\u00fdyp nusgasydyr.K\u00f6pri esasan bi\u015fen kerpi\u00e7den \u00f6r\u00fclip, so\u0148ra da\u015fky b\u00f6legi berk we \u00e7ydamly bolmagy \u00fc\u00e7in \u00fdonulan da\u015flar bilen timarlanyp \u00f6rt\u00fclipdir.H\u00e4zirki wagtda k\u00f6pr\u00fcni\u0148 uzynlygy takmynan 60 metr, ini 3 metr, be\u00fdikligi bolsa 10 metr t\u00f6weregidir.<\/p>\n<p>\u200bK\u00f6prini\u0148 a\u015faky b\u00f6legi der\u00fdany\u0148 suwuny\u0148 erkin akmagy \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen 5 sany uly arkadan (g\u00f6zden) ybaratdyr. Taryh\u00e7y Agehini\u0148 XIX asyrdaky \u00fdazgylarynda, k\u00f6pr\u00fcde suw ge\u00e7iriji 5 sany uly arka we 5 sany ki\u00e7i arkany\u0148 bolandygy bellenil\u00fd\u00e4r.K\u00f6pri Tejen der\u00fdasyny\u0148 i\u0148 \u00e7alt ak\u00fdan we jo\u015fgunly \u00fderinde bina edilipdir. 1976-njy \u00fdylda der\u00fdany\u0148 i\u0148 bir jo\u015fan wagtynda, bu gadymy k\u00f6pri sekuntda 1600 kubmetr suwy ge\u00e7irm\u00e4ge ukyplydygyny g\u00f6rkezipdir, bu bolsa onu\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 \u00fdokary in\u017eener\u00e7ilik hiline \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r.Russi\u00fda imperi\u00fdasyny\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde, 1889-njy \u00fdylda k\u00f6pr\u00fcde d\u00fc\u00fdpli rejele\u00fdi\u015f i\u015fleri ge\u00e7irilip, esasy g\u00f6zleri suw akar \u00fdaly go\u00fdlup, onu\u0148 \u00e4hli \u00fd\u00fczi da\u015f bilen berkidilipdir.<\/p>\n<p>\u200bPulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi di\u0148e bir in\u017eener\u00e7ilik gurlu\u015fy d\u00e4l, e\u00fdsem, ykdysady we medeni ta\u00fddan uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan strategik desga bolupdyr. K\u00f6pri Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky m\u00f6h\u00fcm \u015fahasy bolan Merw-Ni\u015fapur \u00fdoluny\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ip, kerwenler \u00fc\u00e7in T\u00fcrkmenistandan E\u00fdrana ge\u00e7mekde \u00fdeke-t\u00e4k ge\u00e7elge h\u00f6km\u00fcnde hyzmat edipdir. Ol \u00f6z d\u00f6wr\u00fcnde \u00fdurdu\u0148 ykdysady\u00fdeti \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n wajyp bolan s\u00f6wda kerwenlerini\u0148 howpsuz hereketini \u00fcpj\u00fcn edipdir, \u015fe\u00fdle-de harby-strategik ta\u00fddan gorany\u015f we \u00fd\u00f6ri\u015fleri amala a\u015fyrmakda esasy rol o\u00fdnapdyr.Pulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi h\u00e4zirki wagtda T\u00fcrkmenistany\u0148 taryhy-medeni mirasyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup, ussat t\u00fcrkmen binag\u00e4rlerini\u0148 we ussalaryny\u0148 zehinini, \u015fe\u00fdle hem T\u00fcrkmenistany\u0148 Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky \u00e4hmi\u00fdetli ornuny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n gymmatly \u00fdadyg\u00e4rlikdir.<\/p>\n<p>\u200bPulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi, asyrlary\u0148 synagyndan ge\u00e7enligi bilen, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 \u00e7eper elini\u0148 we in\u017eener\u00e7ilik pikirlenmesini\u0148 aja\u00fdyp nusgasy bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Gurbanowa G\u00fcl\u00e7emen<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 101-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pulhatyn k\u00f6pr\u00fcsi T\u00fcrkmenistany\u0148 Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Sarahs etrabyny\u0148 g\u00fcnorta \u00e7\u00e4klerinde, Tejen der\u00fdasyny\u0148 daglykdan \u00e7ykyp, d\u00fczl\u00fcge \u00fda\u00fdylyp ugra\u00fdan \u00fderinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky gadymy binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligidir. Ol t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhynda we medeni\u00fdetinde \u00e4girt uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan desgalary\u0148 biridir. \u200bPulhatyn k\u00f6pr\u00fcsini\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 senesi alymlary\u0148 arasynda d\u00fcrli \u00e7aklamalary d\u00f6red\u00fd\u00e4r, emma ol esasan Orta asyrlara, \u00fdagny Seljuklar d\u00f6wr\u00fcne [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26224"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26224"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26225,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26224\/revisions\/26225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}