{"id":26230,"date":"2025-11-21T22:52:15","date_gmt":"2025-11-21T17:52:15","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26230"},"modified":"2025-11-21T22:52:15","modified_gmt":"2025-11-21T17:52:15","slug":"turkmen-halysy-asyrlaryn-mirasy-we-sungaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26230","title":{"rendered":"T\u00fcrkmen Halysy Asyrlary\u0148 Mirasy we Sungaty"},"content":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmen halysy gadymylygy, nepisligi, re\u0148klerini\u0148 sazla\u015fygy we dokaly\u015fyny\u0148 \u00fdokary hili bilen b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhurdyr. Bu sungat asyrlary\u0148 dowamynda, esasan-da, \u00e7arwa durmu\u015fyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup k\u00e4mille\u015fipdir. Ilkiba\u015fda ol \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdlaryny \u00fdyly saklamak we bezemek \u00fc\u00e7in d\u00f6r\u00e4pdir.<\/p>\n<p>Haly\u00e7ylyk sungatyny\u0148 taryhy \u00f6r\u00e4n gadymy d\u00f6w\u00fcrlere uzalyp gid\u00fd\u00e4r. Arheologik tapyndylar, mysal \u00fc\u00e7in Pazyryk depesinden tapylan haly nusgasy (bizi\u0148 e\u00fd\u00fdamymyzdan \u00f6\u0148ki V asyra degi\u015fli di\u00fdlip \u00e7aklanyl\u00fdar), t\u00fcrkmen halylaryny\u0148 i\u0148 gadymy g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biridigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle-de, XIII asyrda me\u015fhur sy\u00fdahat\u00e7y Marko Polo T\u00fcrkmenistanda bolanda, bu \u00fderde &#8220;d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki i\u0148 nepis we aja\u00fdyp halylary\u0148 dokal\u00fdandygyny&#8221; bell\u00e4p ge\u00e7ipdir. Bu taryhy maglumatlar t\u00fcrkmen halysyny\u0148 gymmatyny we \u015f\u00f6hratyny tassykla\u00fdar.T\u00fcrkmen halysy birn\u00e4\u00e7e a\u00fdratynlyklary bilen be\u00fdleki halylardan tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halysyny\u0148 i\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, onu\u0148 \u00f6r\u00e4n syk dokaly\u015fy bolup, bir ined\u00f6rd\u00fcl metrde 200 m\u00fc\u0148den 400 m\u00fc\u0148e \u00e7enli we ondan-da k\u00f6p \u00e7itim bolup bil\u00fd\u00e4r. Bu, halyny\u0148 berkligini we uzak \u00f6m\u00fcrliligini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Hatda halyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden suw gu\u00fdulsa-da, onu\u0148 ge\u00e7me\u00fd\u00e4ndigi a\u00fddyl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bD\u00e4p bo\u00fdun\u00e7a halylary\u0148 k\u00f6p\u00fcsinde gyzyl re\u0148ki\u0148 d\u00fcrli \u00f6w\u00fc\u015fginleri agdyklyk ed\u00fd\u00e4r. Gyzyl re\u0148kden ba\u015fga-da, g\u00f6k, gara we ak re\u0148kler ulanyl\u00fdar. Re\u0148kler k\u00f6plen\u00e7 tebigy bo\u00fdaglar (\u00f6s\u00fcmliklerden, g\u00fcllerden, miwelerden) bilen bo\u00fdalan saryja go\u00fdunlary\u0148 \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden alyn\u00fdar, bu bolsa halylary\u0148 milli \u00f6w\u00fc\u015fginini has-da artdyr\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bHaly\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki esasy nagy\u015flara &#8220;g\u00f6l&#8221; di\u00fdil\u00fd\u00e4r. Her bir g\u00f6l, t\u00fcrkmen ta\u00fdpasyny\u0148 (Tekeler, \u00ddomutlar, Salyrlar, \u00c7owdurlar, \u00c4rsarylar we ba\u015fgalar) ny\u015fany bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r we olarda halky\u0148 taryhy, d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fy, ynan\u00e7lary we ruhy gymmatlyklary \u015f\u00f6hlelendiril\u00fd\u00e4r. G\u00f6ller tebigaty\u0148 (ekin me\u00fddanlary, g\u00fcller, ha\u00fdwanlar, asman jisimleri) \u015fekillerini a\u0148ladyp bil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bHaly dokamaklyk asyrlary\u0148 dowamynda enelerden gyzlara ge\u00e7ip gelen zenan sungatydyr. Haly dokalanda di\u0148e bir h\u00fcn\u00e4r d\u00e4l, e\u00fdsem, yrym-ynan\u00e7lar we ruhy d\u00fczg\u00fcnler hem berja\u00fd edilipdir. T\u00fcrkmen halky halyny\u0148 &#8220;ruhy&#8221; bar di\u00fdip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fd\u00e4r, \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in ony tyg bilen kesmekden saklan\u00fdarlar. Haly dokamak i\u015fi uly ruhy gymmatlyga de\u0148el\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki wagtda t\u00fcrkmen halysyny\u0148 gymmaty halkara derejede ykrar edildi. 2019-njy \u00fdylda \u00ddUNESKO &#8220;T\u00fcrkmenistany\u0148 milli haly\u00e7ylyk sungatyny&#8221; Adamzady\u0148 maddy d\u00e4l medeni mirasyny\u0148 g\u00f6rn\u00fckli sanawyna go\u015fdy. Bu, t\u00fcrkmen halysyny\u0148 di\u0148e bir milli d\u00e4l, e\u00fdsem, umumadamzat gymmatlygy bolup dur\u00fdandygyny tassykla\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bT\u00fcrkmen Halysyny\u0148 g\u00fcni bolsa her \u00fdyly\u0148 ma\u00fd a\u00fdyny\u0148 so\u0148ky \u00fdek\u015fenbesinde uly dabaralar bilen bellenilip, bu sungaty\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti wasp edil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bT\u00fcrkmen halysy\u2014bu t\u00fcrkmen halkyny\u0148 kalbyndaky m\u00e4hri we z\u00e4hmeti si\u0148diren, m\u00fcdimi we g\u00f6zellik sungatyny\u0148 na\u00fdba\u015fy nusgasydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Juma\u00fdew Merdan<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 101-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bT\u00fcrkmen halysy gadymylygy, nepisligi, re\u0148klerini\u0148 sazla\u015fygy we dokaly\u015fyny\u0148 \u00fdokary hili bilen b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhurdyr. Bu sungat asyrlary\u0148 dowamynda, esasan-da, \u00e7arwa durmu\u015fyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bolup k\u00e4mille\u015fipdir. Ilkiba\u015fda ol \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdlaryny \u00fdyly saklamak we bezemek \u00fc\u00e7in d\u00f6r\u00e4pdir. Haly\u00e7ylyk sungatyny\u0148 taryhy \u00f6r\u00e4n gadymy d\u00f6w\u00fcrlere uzalyp gid\u00fd\u00e4r. Arheologik tapyndylar, mysal \u00fc\u00e7in Pazyryk depesinden tapylan haly nusgasy (bizi\u0148 e\u00fd\u00fdamymyzdan \u00f6\u0148ki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26230"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26230"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26231,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26230\/revisions\/26231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}