{"id":26238,"date":"2025-11-21T23:04:15","date_gmt":"2025-11-21T18:04:15","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26238"},"modified":"2025-11-21T23:04:15","modified_gmt":"2025-11-21T18:04:15","slug":"biodurlulik-biodiversity-hakyky-baylyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26238","title":{"rendered":"Biod\u00fcrl\u00fclik (Biodiversity) Hakyky Ba\u00fdlyk"},"content":{"rendered":"<p>Biod\u00fcrl\u00fclik \u2013 bu belli bir sebitd\u00e4ki (\u00fda-da b\u00fctin \u00dder \u015faryndaky) genetiki, g\u00f6rn\u00fc\u015f we ekosistema derejesind\u00e4ki \u00e4hli janly organizmleri\u0148 k\u00f6p d\u00fcrl\u00fcligini a\u0148lad\u00fdan ylmy termindir. Gysga\u00e7a a\u00fddylanda, bu \u00dderd\u00e4ki durmu\u015fy\u0148 b\u00fctin g\u00f6wher ga\u015flary \u00fdaly k\u00f6p we d\u00fcrli-d\u00fcrli bolmagydyr.<\/p>\n<p>\u200bBiod\u00fcrl\u00fclik di\u0148e bir g\u00f6zellik d\u00e4l, e\u00fdsem b\u00fctin adamzady\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi \u00fc\u00e7in zerur bolan hakyky ekologiki we ykdysady ba\u00fdlykdyr.Biod\u00fcrl\u00fclik \u00fc\u00e7 esasy derejede \u00f6wrenil\u00fd\u00e4r, olary\u0148 her biri ulgamy\u0148 durnuklylygy \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcmdir:<\/p>\n<p>\u200bGenetiki D\u00fcrl\u00fclik: Bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi\u0148 (m.\u00e7., adamlar, \u00fdabany bugda\u00fd) i\u00e7ind\u00e4ki genleri\u0148 d\u00fcrl\u00fcligi. Bu d\u00fcrl\u00fclik g\u00f6rn\u00fc\u015flere \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4n gur\u015fawa (kesellere, klimaty\u0148 yssy\/sowuk bolmagyna) u\u00fdgunla\u015fmaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bG\u00f6rn\u00fc\u015f D\u00fcrl\u00fcligi: Belli bir sebitde \u00fda\u015fa\u00fdan janly we \u00f6s\u00fcmlik g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 sany we olary\u0148 arasyndaky de\u0148agramlylyk.<\/p>\n<p>\u200bEkosistema D\u00fcrl\u00fcligi: \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f gur\u015fawlaryny\u0148 (Meselem, \u00e7\u00f6l, toka\u00fd, marzan rifleri, daglar) d\u00fcrl\u00fcligi.<\/p>\n<p>Biod\u00fcrl\u00fclik bize pul bilen hasaplap bolma\u00fdan, emma durmu\u015f \u00fc\u00e7in zerur bolan &#8220;Ekosistema Hyzmatlaryny&#8221; \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Toka\u00fdlar we suwly \u00fderler (batgalyklar) howadaky uglerod dioksidi (CO2) si\u0148dirip, howany arassala\u00fdar we suw s\u00fczg\u00fc\u00e7leri h\u00f6km\u00fcnde hyzmat edip, arassa agyz suwuny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bBizi\u0148 i\u00fdmit si\u0148dir\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmlerimizi\u0148 \u00e4hlisi tebigatdan gel\u00fd\u00e4r. G\u00f6rn\u00fc\u015fleri\u0148 k\u00f6pl\u00fcgi (mysal \u00fc\u00e7in, d\u00fcrli bugda\u00fd, karto\u015fka, t\u00fcwi sortlary) ekinleri bir kesel \u00fda-da gurak\u00e7ylyk \u00fdok edende, alternatiw \u00e7e\u015fmeleri tapmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Genetiki d\u00fcrl\u00fclik azyk ba\u00fdlygymyzy\u0148 esasy goragydyr.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki wagtda ulanyl\u00fdan dermanlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi, \u015fol sanda k\u00e4bir rak kesellerine gar\u015fy ulanyl\u00fdan seri\u015fdeler tebigatdaky \u00f6s\u00fcmliklerden, ha\u00fdwanlardan \u00fda-da mikroorganizmlerden gelip \u00e7yk\u00fdar. Biosferany\u0148 her bir \u00f6wrenilmedik b\u00f6legi t\u00e4ze, durmu\u015f halas ediji bir derman seri\u015fdesini saklap biler.<\/p>\n<p>\u200bToprakdaky bakteri\u00fdalar, k\u00f6melekler we gur\u00e7uklar \u00fdaly millionlar\u00e7a organizm maddalary\u0148 dargaradylmagyndan we topragy\u0148 \u00fdum\u015fadylmagyndan jogapk\u00e4rdir. Bu t\u00e4sin biologiki i\u015f bolmasa, ekin \u00fderleri hasyl berip bilmezdi.<\/p>\n<p>\u200bGynansak-da, h\u00e4zirki wagtda biod\u00fcrl\u00fclik taryhy ta\u00fddan i\u0148 \u00fdokary tizlikde azal\u00fdar. Bu \u00fditgi, k\u00f6plen\u00e7, adam i\u015fje\u0148ligi seb\u00e4pli bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r.Toka\u00fdlary\u0148 \u00e7apylyp, ekin me\u00fddanlaryna \u00fda-da \u015f\u00e4herlere \u00f6wr\u00fclmegi.: Temperaturany\u0148 we howa hadysalaryny\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fleri\u0148 gur\u015fawyna u\u00fdgunla\u015fmagyny kynla\u015fdyr\u00fdar.Ekosistemalary\u0148 z\u00e4herlenmegi we \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ukybyny\u0148 peselmegi.Alymlar, biz h\u00e4zirki wagtda so\u0148ky 65 million \u00fdylda dinozawrlary\u0148 \u00fditmezliginden so\u0148ky altynjy uly k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00fditmegi\u0148 ortasyndadyrys di\u00fdip \u00e7akla\u00fdarlar.Biod\u00fcrl\u00fcligi goramak, di\u0148e bir tebigaty s\u00f6\u00fdmek d\u00e4l, e\u00fdsem \u00f6z\u00fcmizi\u0148 we geljekki nesilleri\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny kepillendirmekdir.<\/p>\n<p>\u200bMilli se\u00fdilg\u00e4hleri we goraghanalary d\u00f6retmek. Tebigaty\u0148 regenerasi\u00fda (dikeli\u015f) ukybyny hasaba alyp, tebigy \u00e7e\u015fmeleri a\u00fdawly ulanmak. \u00ddok edilen toka\u00fdlary we suwly \u00fderleri ga\u00fdtadan janlandyrmak. Biod\u00fcrl\u00fclik \u2013 bu \u00dder \u015faryny\u0148 i\u0148 gymmat hazynasydyr. Ol bizi\u0148 janly kitaphanamyz, derman \u00f6n\u00fcmhanamyz we azyk ammarlarymyz. Bu ba\u00fdlygy goramak, adamy\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm wezipesidir, seb\u00e4bi ony \u00fditirmek, geljegimizi \u00fditirmek bilen barabardyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Annadurdy\u00fdewa Oguljennet<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 102-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biod\u00fcrl\u00fclik \u2013 bu belli bir sebitd\u00e4ki (\u00fda-da b\u00fctin \u00dder \u015faryndaky) genetiki, g\u00f6rn\u00fc\u015f we ekosistema derejesind\u00e4ki \u00e4hli janly organizmleri\u0148 k\u00f6p d\u00fcrl\u00fcligini a\u0148lad\u00fdan ylmy termindir. Gysga\u00e7a a\u00fddylanda, bu \u00dderd\u00e4ki durmu\u015fy\u0148 b\u00fctin g\u00f6wher ga\u015flary \u00fdaly k\u00f6p we d\u00fcrli-d\u00fcrli bolmagydyr. \u200bBiod\u00fcrl\u00fclik di\u0148e bir g\u00f6zellik d\u00e4l, e\u00fdsem b\u00fctin adamzady\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi \u00fc\u00e7in zerur bolan hakyky ekologiki we ykdysady ba\u00fdlykdyr.Biod\u00fcrl\u00fclik \u00fc\u00e7 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26238"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26238\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26239,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26238\/revisions\/26239"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}