{"id":26260,"date":"2025-11-22T21:54:18","date_gmt":"2025-11-22T16:54:18","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26260"},"modified":"2025-11-22T21:54:18","modified_gmt":"2025-11-22T16:54:18","slug":"turkmen-halkynyn-onumcilik-medeniyeti-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26260","title":{"rendered":"T\u00fcrkmen halkyny\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik medeni\u00fdeti"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halky di\u0148e bir gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde we orta asyrlarda d\u00e4l, e\u00fdsem dagynyk \u00fda\u015fan d\u00f6w\u00fcrlerinde-de \u00f6z durmu\u015flaryny netijeli gurmagy ba\u015farypdyr. Ilaty\u0148 \u00fdaryndan gowragy oturymly, galany bolsa \u00e7arwa bolanlar. Ykdysady\u00fdeti\u0148 esasy ugurlary bolup ekeran\u00e7ylyk we maldar\u00e7ylyk \u00e7yky\u015f edipdir. \u00c7omur (oturymly) ilat ekeran\u00e7ylyk we \u00e7arwa (maldar) ilat maldar\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bolupdyrlar. Bu \u00fdagda\u00fd \u00fdurtdaky t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 \u00e4hlisine h\u00e4si\u00fdetli bolan.<\/p>\n<p>\u00c7omrulary\u0148 oba hojalyk durmu\u015fy iki \u00fdagda\u00fd bilen baglydyr. Birinjisi, ekeran\u00e7ylygy\u0148 ygal \u00fdagda\u00fdy bilen baglylygy. Eger \u00fdyl ygally gelse, olar bugda\u00fdy\u0148 we arpany\u0148 bol hasylyny alypdyrlar. Eger \u00fdyl gurak gelse, olary\u0148 al\u00fdan hasyly az bolupdyr. \u00c7omur hojalyklaryny\u0148 ikinjisine der\u00fdalary\u0148 \u00fdakasyndaky \u00fderler degi\u015flidir.Bu \u00fderlerde ekeran\u00e7ylyk der\u00fdalary\u0148 suwuna we suwary\u015f ulgamlaryny\u0148 \u00fdagda\u00fdlaryna baglydyr. Bizi\u0148 pederlerimiz Amyder\u00fda, Tejen, Murgap, Etrek der\u00fdalaryny\u0148 \u00fdakalarynda, \u015fe\u00fdle hem K\u00f6petdagy\u0148 g\u00fcndogar etegind\u00e4ki k\u00f6psanly \u00e7e\u015fmeleri\u0148 ugurlarynda mekan tutupdyrlar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenleri\u0148 durmu\u015fynda maldar\u00e7ylyk hem uly orun tutupdyr. Olar \u00f6z s\u00fcr\u00fclerini \u00fdaz, tomus we g\u00fc\u00fdz a\u00fdlarynda otluk \u00f6r\u00fclerde, \u00fdazlaglarda bakypdyrlar lar gyl\u00fdal, iri \u015fahly mal, dowar we d\u00fc\u00fde bakypdyrlar, \u00f6zi hem k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fli mal \u00f6n\u00fcmlerini k\u00f6p mukdarda \u00f6nd\u00fcripdirler. .<\/p>\n<p>Hazar de\u0148zini\u0148 kenarynda \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fcrkmenler balyk\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bT\u00fcrkmenler oba hojalyk we maldar\u00e7ylyk \u00f6n\u00fcmlerinden hem-de balyk\u00e7ylykdan ba\u015fga-da senet\u00e7iligi\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen me\u015fgul bolupdyrlar. \u00d6\u00fd hojalyk i\u015flerinde ulanmak \u00fc\u00e7in gerek zatlary\u0148 hemmesini di\u00fden \u00fdaly olary\u0148 \u00f6zleri \u00f6nd\u00fcripdirler.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenleri\u0148 i\u0148 k\u00f6p \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmleri \u00fda\u015fal\u00fdan \u00f6\u00fd bolupdyr. \u015eonu\u0148 \u00fdaly-da olar haly, palas, horjun, torba, \u00e7uwal dokapdyrlar, at esbaplaryny, e\u00fder, ga\u0148\u0148a, howut, juwaz, me\u015fik \u00fda\u015fapdyrlar, e\u015fik, \u00fdorgan-d\u00fc\u015fek tikipdirler. Olary\u0148 da\u015fary \u00e7ykaryp aly\u015f-\u00e7aly\u015f ed\u00fd\u00e4n harytlary: at ke\u00e7esi, \u00fdona, halylar, agyr \u00e7\u00e4kmenlik (k\u00f6\u015fek \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden \u00f6r\u00e4n \u00fduka dokalan mata), go\u00fdun \u00fd\u00fc\u0148\u00fcnden we ge\u00e7i s\u00fct\u00fcginden \u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4n e\u015fikler, dolaklar, g\u00fclli joraplar, at esbaplary, aja\u00fdyp haly horjunlary, e\u00fdlenen garak\u00f6li baganalary, e\u00fdlenen tilki derileri we be\u00fdlekilerdir.<\/p>\n<p>Bizi\u0148 ata-babalarymyzy\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 \u00e4hli ugurlarynda di\u00fdse\u0148 ussatlylyk, nepislilik tejribesi bolupdyr. \u015ee\u00fdle h\u00e4si\u00fdetleri \u00f6z\u00fcnde taplap bilen halk, g\u00f6r\u015f\u00fcmiz \u00fdaly, \u00f6z \u00e7yl\u015fyrymly, gala-gopgunly, dagynyk \u00fda\u015fan \u00fdyllarynda hem d\u00f6redijilige, \u00fda\u015fa\u00fd\u015fa ukybyny saklap bilipdir. Bu ukyby\u0148 \u015fol d\u00f6w\u00fcrde gazanyly\u015fy ozalky orta asyrlardan tapawutlan\u00fdar. Bizi\u0148 halkymyzy\u0148 ekeran\u00e7ylyk we maldar\u00e7ylyk hojalygyny \u00fd\u00f6retmek tejribesini\u0148 k\u00f6p ugurlaryna tebigy rasionallyk h\u00e4si\u00fdetli bolan. Onu\u0148 d\u00fc\u00fdp \u00e7e\u015fmesi halkymyzy\u0148 \u00f6z toplan \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik we durmu\u015f tejribesine a\u00fdawly garanlygy bilen bagly. Bu hem milli a\u0148y\u0148 \u00f6zbolu\u015flylygy bilen kesgitlenil\u00fd\u00e4r. Bu d\u00f6w\u00fcrde bizi\u0148 milli a\u0148ymyzy\u0148 d\u00f6redijilik ukyplary k\u00f6p derejede \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik bilen baglydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Maksatow A\u00fdbek<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 102-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halky di\u0148e bir gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde we orta asyrlarda d\u00e4l, e\u00fdsem dagynyk \u00fda\u015fan d\u00f6w\u00fcrlerinde-de \u00f6z durmu\u015flaryny netijeli gurmagy ba\u015farypdyr. Ilaty\u0148 \u00fdaryndan gowragy oturymly, galany bolsa \u00e7arwa bolanlar. Ykdysady\u00fdeti\u0148 esasy ugurlary bolup ekeran\u00e7ylyk we maldar\u00e7ylyk \u00e7yky\u015f edipdir. \u00c7omur (oturymly) ilat ekeran\u00e7ylyk we \u00e7arwa (maldar) ilat maldar\u00e7ylyk bilen me\u015fgul bolupdyrlar. Bu \u00fdagda\u00fd \u00fdurtdaky t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 \u00e4hlisine h\u00e4si\u00fdetli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26260"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26261,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26260\/revisions\/26261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}