{"id":26264,"date":"2025-11-22T21:57:15","date_gmt":"2025-11-22T16:57:15","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26264"},"modified":"2025-11-22T21:57:15","modified_gmt":"2025-11-22T16:57:15","slug":"turkmen-yurdunda-bolup-gecen-medeni-ruhy-ozgerisler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26264","title":{"rendered":"T\u00fcrkmen \u00fdurdunda bolup ge\u00e7en medeni-ruhy \u00f6zgeri\u015fler"},"content":{"rendered":"<p>Taryhy\u0148 subut etmegine g\u00f6r\u00e4, orta asyr G\u00fcndogar medeni\u00fdeti adamzat taryhynda uly yz galdyrypdyr. Grekleri\u0148 ylymda we filosofi\u00fdada gazanan netijeleri \u00fdewropalylara musulman akyldarlaryny\u0148 ara\u00e7ylygy esasynda ge\u00e7irilipdir, \u00fdagny ellinleri\u0148 ruhy mirasy \u015fol akyldarlar tarapyndan \u00f6wrenilen we \u00f6zle\u015fdirilendir. So\u0148ra \u015folary\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 \u00fcsti bilen \u00ddewropa \u00fda\u00fdran. \u015eol filosoflar we alymlar bolmadyk bolsa n\u00e4\u00e7e wagtlap \u00fdewropalylar ol mirasdan \u00fcz\u0148e bolardylar, asla tany\u015f bolup bilmezlikleri hem m\u00fcmkindi.<\/p>\n<p>Yslam siwilizasi\u00fdasyny\u0148 \u00ddewropa \u00fdurtlaryna eden t\u00e4sirini durmu\u015fy\u0148 \u00e4hli ugurlarynda ylymda, sungatda, filosofi\u00fdada du\u00fdmak bol\u00fdar. Eger tebigy ylymlary\u00a0 we matematikany alyp g\u00f6rsek, olarda ulanyl\u00fdan k\u00f6p adalgalar G\u00fcndogary\u0148 halklaryny\u0148 dillerinden alnypdyr di\u00fdsek \u00fdal\u0148y\u015fmarys. Mysal \u00fc\u00e7in, himi\u00fda Gadymy M\u00fcs\u00fcrden ga\u00fdd\u00fdan adyny \u015fu g\u00fcne \u00e7enli saklap gel\u00fd\u00e4r. Matematika ylmy bilen baglany\u015fykly G\u00fcnbatarda kabul edilen maglumatlar di\u0148e bir grek \u00e7e\u015fmesi bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, arap, hindi \u00e7e\u015fmelerini hem \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Algebra ylmy greklere m\u00e4lim bolmandyr. Ol ylym \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny Hindistandan alyp, so\u0148ra t\u00fcrkmen akyldary\u00a0 al-Horezmi tarapyndan k\u00e4mille\u015fdiril\u00fd\u00e4r. G\u00fcndogary\u0148 t\u00e4sirini sungatda, \u015fol sanda binag\u00e4rlikde hem g\u00f6rse bol\u00fdar. O\u0148a mysal edip, bitewi binag\u00e4rlik ugruna at beren gotiki \u00fcst\u00fdapmalaryny hem-de \u00ddewropada gi\u0148den \u00fda\u00fdran \u00e7arbag sungatyny g\u00f6rkezsebolar.<\/p>\n<p>Filosofi\u00fdada G\u00fcndogar akyldarlaryny\u0148 G\u00fcnbatara orta asyrda eden t\u00e4siri has hem g\u00fc\u00fd\u00e7li bolan. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde \u00fdewropalylary\u0148 grek filosofi\u00fdasy bilen tany\u015fmaga ba\u015fga \u00e7e\u015fmesi bolmandyr. Platony\u0148 we Aristoteli\u0148 eserlerini\u0148 latyn diline edilen terjimesi grek dilinden d\u00e4l-de arap dilindendir. Bu \u00fderde G\u00fcndogary\u0148 be\u00fdik akyldarlary Ibn Ru\u015fdu\u0148 we Ibn Sinany\u0148 t\u00e4sirleri a\u00fddy\u0148 du\u00fdul\u00fdar.<\/p>\n<p>Musulman medeni\u00fdetini\u0148 G\u00fcnbatara eden t\u00e4sirini \u00e7u\u0148\u0148ur \u00f6wrenen, yslam dinini kabul eden fransuz alymy Rene Genon orta asyrlarda \u00ddewropada d\u00f6r\u00e4n guramalary\u0148 \u015fu ugurda bitiren i\u015flerine uly baha berip, olary \u00ab\u00fdewropaly sufiler\u00bb di\u00fdip atlandyr\u00fdar. Olar, R.Genony\u0148 a\u00fdtmagyna g\u00f6r\u00e4, sufiler bilen aragatna\u015fykda bolup, musulman d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde \u00f6sen ylymlary \u00ddewropa \u00fda\u00fdradyp, G\u00fcndogar bilen G\u00fcnbatary birle\u015fdir\u00fd\u00e4n halka bolup hyzmat edipdirler15. Di\u00fdmek, t\u00fcrkmen akyldarlarymyz pe\u00fddaly ylmy hem, pe\u00fddaly filosofi\u00fdany hem d\u00f6redip bilipdirler. Bu filosofi\u00fda halkymyzy\u0148 ruhy medeni\u00fdetini berkid\u00fd\u00e4r.Onu\u0148 t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n me\u00fddanynda \u00f6s\u00fc\u015flere we \u00f6zgeri\u015flere \u00fdol a\u00e7yl\u00fdar.<\/p>\n<p>Medeni\u00fdeti\u0148 we ylymlary\u0148 gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri musulman jemgy\u00fdetine hemme tarapla\u00fdyn o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir edipdir. Netijede, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 mysalynda g\u00f6r\u015f\u00fcmiz \u00fdaly, sada-sagdyn \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fd\u00f6relgelerini\u0148 taplanmagyna esas d\u00f6r\u00e4pdir. Umuman, t\u00fcrkmen halky ba\u00fd medeni mirasa e\u00fde bolan. Ge\u00e7en nesiller nusgalyk maddy we ruhy medeni gymmatlyklary, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fd\u00f6relgelerini d\u00f6redip bilipdirler. T\u00fcrkmen halkyny\u0148 d\u00e4p-dessurlary, \u00fdol-\u00fd\u00f6relgeleri, akyldarlary\u0148 p\u00e4him-pa\u00fdhasy nesillerden-nesillere ge\u00e7ip, t\u00fcrkmen jemgy\u00fdetini\u0148 durnuklylygyny we \u00f6zbolu\u015flylygyny kesgitl\u00e4pdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Myradow Remezan<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 102-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Taryhy\u0148 subut etmegine g\u00f6r\u00e4, orta asyr G\u00fcndogar medeni\u00fdeti adamzat taryhynda uly yz galdyrypdyr. Grekleri\u0148 ylymda we filosofi\u00fdada gazanan netijeleri \u00fdewropalylara musulman akyldarlaryny\u0148 ara\u00e7ylygy esasynda ge\u00e7irilipdir, \u00fdagny ellinleri\u0148 ruhy mirasy \u015fol akyldarlar tarapyndan \u00f6wrenilen we \u00f6zle\u015fdirilendir. So\u0148ra \u015folary\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 \u00fcsti bilen \u00ddewropa \u00fda\u00fdran. \u015eol filosoflar we alymlar bolmadyk bolsa n\u00e4\u00e7e wagtlap \u00fdewropalylar ol mirasdan \u00fcz\u0148e bolardylar, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26264"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26264"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26264\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26265,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26264\/revisions\/26265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}