{"id":26318,"date":"2025-11-22T22:42:53","date_gmt":"2025-11-22T17:42:53","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26318"},"modified":"2025-11-22T22:42:53","modified_gmt":"2025-11-22T17:42:53","slug":"antropologiya-adamyn-alemi-we-gizlin-syrlary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26318","title":{"rendered":"Antropologi\u00fda Adamy\u0148 \u00c4lemi we Gizlin Syrlary"},"content":{"rendered":"<p>\u200bAntropologi\u00fda \u2013 bu di\u0148e bir ylym d\u00e4l-de, e\u00fdsem adam bolmagy\u0148 manysyny we bizi\u0148 bu d\u00fcn\u00fd\u00e4de n\u00e4hili \u00fda\u015fa\u00fdandygymyzy \u00f6wren\u00fd\u00e4n \u00e4girt uly, gyzykly bir sy\u00fdahatdyr. Bu ylym adamy\u0148 \u00e4hli taraplaryny, gelip \u00e7yky\u015fyndan t\u00e4 h\u00e4zirki zaman medeni\u00fdetlerine \u00e7enli, gi\u0148i\u015fle\u00fdin \u00f6wren\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b\ud83d\udd2c Esasy Ugurlar: Adamy d\u00f6rt bur\u00e7dan synlamak<\/p>\n<p>\u200bAntropologi\u00fdany\u0148 g\u00fc\u00fdji, onu\u0148 adama birn\u00e4\u00e7e tapgyrda (kompleksle\u00fdin) \u00e7emele\u015fmegindedir. Ol esasan d\u00f6rt uly pudaga b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u200bMedeni Antropologi\u00fda (Cultural Anthropology):<\/p>\n<p>\u200bAdamy\u0148 d\u00f6reden medeni\u00fdetlerini\u0148 we jemgy\u00fdetlerini\u0148 k\u00f6pd\u00fcrl\u00fcligini, olary\u0148 d\u00e4p-dessurlaryny, ynam ulgamlaryny, ykdysady\u00fdetini we sy\u00fdasy gurlu\u015flaryny \u00f6wren\u00fd\u00e4r.Alymlar k\u00f6plen\u00e7 &#8216;me\u00fddan i\u015fi&#8217; (fieldwork) arkaly, belli bir jemgy\u00fdet bilen bile \u00fda\u015fap, olary\u0148 durmu\u015fyny i\u00e7inden synla\u00fdarlar (bu etnografi\u00fda di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar).<\/p>\n<p>\u200bArheologi\u00fda (Archaeology):<\/p>\n<p>\u200b Ge\u00e7mi\u015fd\u00e4ki medeni\u00fdetleri adamlary\u0148 yz galdyran maddy zatlary (gap-\u00e7anak, gural, binalary\u0148 galyndysy we \u015f.m.) esasynda \u00f6wren\u00fd\u00e4r.Gawmak we galyndylary analiz etmek arkaly, arheologlar m\u00fc\u0148ler\u00e7e \u00fdyl ozalky adamlary\u0148 n\u00e4hili \u00fda\u015fandygyny, n\u00e4me i\u00fdendigini we n\u00e4hili \u00fda\u015fanlygyny \u00f6wren\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bBiologik (Fiziki) Antropologi\u00fda (Biological\/Physical Anthropology):<\/p>\n<p>Adamy\u0148 biologik gelip \u00e7yky\u015fyny, ewol\u00fdusi\u00fdasyny, ynsan bedeni barada gyzykly zatlary we h\u00e4zirki zaman adamlary\u0148 arasyndaky biologik tapawutlary \u00f6wren\u00fd\u00e4r.Galyndy s\u00fc\u0148kleri (fossilleri), primatlary\u0148 hereketlerini we ynsan genetikasyny \u00f6wrenmek bilen, alymlar Homo\\ Sapiens-i\u0148 n\u00e4hili kemala gelendigine d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4ge \u00e7aly\u015f\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u200bDil Antropologi\u00fdasy (Linguistic Anthropology):<\/p>\n<p>Dil (s\u00f6z, g\u00fcrle\u00fdi\u015f, i\u015faralar we \u015f.m.) bilen medeni\u00fdeti\u0148 we jemgy\u00fdet\u00e7ilik durmu\u015fyny\u0148 arasyndaky gatna\u015fygy \u00f6wren\u00fd\u00e4r.Dil n\u00e4hili ulanyl\u00fdar, wagt ge\u00e7megi bilen n\u00e4hili \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r we adamlar d\u00fcn\u00fd\u00e4ni dil arkaly n\u00e4hili kabul ed\u00fd\u00e4rler \u2013 \u00e4hli bu soraglara jogap g\u00f6zle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Arheologi\u00fda arkaly biz di\u0148e gadymy \u015f\u00e4herleri d\u00e4l, e\u00fdsem ilkiba\u015fky adamlary\u0148 \u00fda\u015fan gowaklaryny hem \u00f6wren\u00fd\u00e4ris. Munu\u0148 netijesinde, alymlar i\u0148 irki adamy\u0148 gural ulanmagyny\u0148 we oda erk etmegini\u0148 n\u00e4hili bolandygyny suratlandyryp bil\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200bBiologik antropologlar ynsan popul\u00fdasi\u00fdalaryny\u0148 arasyndaky biologik tapawutlary \u00f6wren\u00fd\u00e4rler, \u00fd\u00f6ne ylmy nukda\u00fddan &#8220;adam jynslary&#8221; di\u00fden zady\u0148 bar bolmadygyny tassykla\u00fdarlar. Olar adamlary\u0148 arasyndaky tapawutlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini\u0148 medeni we taryhy \u015fertler bilen baglydygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u200b Medeni antropologlar k\u00e4bir d\u00e4p-dessurlary\u0148 n\u00e4hili d\u00f6re\u00fd\u015fini \u00f6wren\u00fd\u00e4rler. Mysal \u00fc\u00e7in, olar uzak \u00fderlerde \u00fda\u015fa\u00fdan adaty ta\u00fdpalary \u00f6wrenmek bilen, \u00f6z jemgy\u00fdetimizi\u0148 hem \u00f6\u0148ler n\u00e4hili \u00fda\u015fan bolmagy m\u00fcmkindigine d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4rler.Dil antropologi\u00fdasy h\u00e4zirki wagtda emeli intellekti\u0148 adamy\u0148 dilini n\u00e4hili \u00f6wren\u00fd\u00e4ndigi we ulany\u015fy baradaky der\u0148ewlere hem go\u015fant go\u015f\u00fdar.Antropologi\u00fda adamy\u0148 \u00e4hli d\u00fcrli \u00fdagda\u00fdda, \u00e4hli \u00fderde we \u00e4hli d\u00f6w\u00fcrde n\u00e4hili bolandygyny hem-de n\u00e4hili boljakdygyny bilmek isle\u00fd\u00e4nler \u00fc\u00e7in i\u0148 esasy ylymlary\u0148 biridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Ahmedoa Selbi<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 104-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bAntropologi\u00fda \u2013 bu di\u0148e bir ylym d\u00e4l-de, e\u00fdsem adam bolmagy\u0148 manysyny we bizi\u0148 bu d\u00fcn\u00fd\u00e4de n\u00e4hili \u00fda\u015fa\u00fdandygymyzy \u00f6wren\u00fd\u00e4n \u00e4girt uly, gyzykly bir sy\u00fdahatdyr. Bu ylym adamy\u0148 \u00e4hli taraplaryny, gelip \u00e7yky\u015fyndan t\u00e4 h\u00e4zirki zaman medeni\u00fdetlerine \u00e7enli, gi\u0148i\u015fle\u00fdin \u00f6wren\u00fd\u00e4r. \u200b\ud83d\udd2c Esasy Ugurlar: Adamy d\u00f6rt bur\u00e7dan synlamak \u200bAntropologi\u00fdany\u0148 g\u00fc\u00fdji, onu\u0148 adama birn\u00e4\u00e7e tapgyrda (kompleksle\u00fdin) \u00e7emele\u015fmegindedir. Ol esasan d\u00f6rt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26318"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26318"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26319,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26318\/revisions\/26319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}