{"id":26338,"date":"2025-11-22T23:05:01","date_gmt":"2025-11-22T18:05:01","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26338"},"modified":"2025-11-22T23:05:01","modified_gmt":"2025-11-22T18:05:01","slug":"pazyryk-depesinden-tapylan-halynyn-taryhy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26338","title":{"rendered":"Pazyryk depesinden tapylan halyny\u00f1 taryhy"},"content":{"rendered":"<p>Gadymy d\u00f6wr\u00fc\u0148 edebi \u00e7e\u015fmeleri Parfi\u00fdany\u0148 halkyny\u0148 arasynda haly we mata dokamagy\u0148 gi\u0148den \u00fda\u00fdranlygyny a\u00e7yk-a\u00fddy\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler. Pazyryk depesinden tapylan d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 gadymy halysy G\u00fcnorta Sibiri\u0148\u00a0 Alta\u00fd wela\u00fdatyny\u0148 gadymy t\u00fcrk halklaryny\u0148 Watanydygyna bu g\u00fcn hi\u00e7 kime hi\u00e7 hili \u015f\u00fcbhe go\u00fdanok. 1948-nji \u00fdylda rus alymy, arheolog-taryh\u00e7y S. Rudenko tarapyndan gazuw-agtary\u015f i\u015fleri netijesinde Pazyryk depesinden tapylan\u00a0 \u015fol el \u00e7itimli gadymy haly massaget ta\u00fdpalary tarapyndan dokalypdyr. Massagetler \u00abskif\u00bb di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan halklary\u0148 bir ta\u00fdpasydyr. Olar G\u00fcnbatar\u00a0 T\u00fcrkmenistanda Hazar de\u0148zini\u0148 \u00fdakalarynda \u00fda\u015fapdyrlar. Pazyryk depesinden tapylan haly miladydan \u00f6\u0148ki V-III asyrlarda dokalan.<\/p>\n<p>Bu taryhy\u0148 \u00fda\u0148yndan habar ber\u00fd\u00e4n halyny\u0148 argajy, er\u015fi, \u00e7itimi, \u00fd\u00fcpi \u00fd\u00fc\u0148den\u00a0 bolup, bo\u00fdaglary tebigy bo\u00fdaglardyr. Gyzyl, ak, a\u00e7yk sary, \u00fda\u015fyl, go\u0148ur re\u0148kler ulanylyp dokalan Pazyryk halysyny\u0148 kompozisi\u00fdasy be\u00fdleki halylary\u0148ky \u00fdaly d\u00fcz\u00fclendir. Onu\u0148 gyra nag\u015fynda we \u00e4lemi\u0148 \u00fderinde hakyky g\u00f6rn\u00fc\u015fd\u00e4ki gu\u015flar, sugunlar, adamlar we atlar \u015fekillendirilen. Halyny\u0148 gyra nag\u015fynda sugunlary\u0148 sany 24, atlary\u0148 sany 28, merkezi me\u00fddanynda bolsa 24 sany g\u00f6n\u00fcbu\u00e7luk \u00fderle\u015fdirilendir.Pazyryk halysyny\u0148 merkezi me\u00fddanyndaky sekiz \u015f\u00f6hleli \u00ab\u00fdyldyz\u00bb \u00e4he\u0148li nagy\u015f \u00ab\u00e7arhypelek\u00bb nag\u015fyna me\u0148ze\u015fdir. Pazyryk halysynda se\u00fdle hem adamlary\u0148, atlary\u0148 we atlylary\u0148 ined\u00f6rd\u00fcl \u00e7ar\u00e7uwa salnan \u015fekilleri bilen bir\u00a0 hatarda gu\u015flary\u0148, dazzarkeli\u0148 \u015fekilleri hem bar.<\/p>\n<p>Pazyryk halysyny d\u00f6reden massaget ta\u00fdpalary barada gadymy Orta Azi\u00fda medeni\u00fdetini we taryhyny \u00f6wreniji, arheolog alym S.P.Tolstow \u015fe\u00fdle \u00fdaz\u00fdar: \u00abT\u00fcrkmen halysy di\u0148e \u00f6z\u00fcni\u0148 uly \u015fertliligi bilen tapawutlan\u00fdar. Onu\u0148 \u015fekilini\u0148 nagy\u015flanmagy bolsa m\u00fc\u0148\u00fdyllyklardan ge\u00e7en nagy\u015flary\u0148 umumy ykbalydyr. Pazyryk halysynda hakyky t\u00fcrkmen halysyna mahsus nagy\u015flary\u0148, olarda hakyky t\u00fcrkmen kompozisi\u00fdasyny\u0148 barlygy, pazyryk halysyny dokan ussatlary\u0148 \u00e7ykan etniki gur\u015fawyny\u0148 taryhy t\u00fcrkmen halkyny\u0148 medeni\u00fdeti d\u00fcz\u00fclen topragynda d\u00f6r\u00e4n, \u00fdagny massaget ta\u00fdpalary bilen baglydyr di\u00fdip pikir etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r\u00bb. \u015ee\u00fdlelikde, gadymy d\u00f6wletleri\u0148 oturymly \u015f\u00e4her ilaty bilen gatna\u015fykda bolmak, k\u00e4bir halatlarda\u00a0 bolsa \u00fdana\u015fyk \u00fda\u015famak bilen, massagetler haly dokma\u00e7ylygyny \u00fda\u00fdradyjylar bolup hyzmat edipdirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Orazberdi\u00fdew Abdylla<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 104-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gadymy d\u00f6wr\u00fc\u0148 edebi \u00e7e\u015fmeleri Parfi\u00fdany\u0148 halkyny\u0148 arasynda haly we mata dokamagy\u0148 gi\u0148den \u00fda\u00fdranlygyny a\u00e7yk-a\u00fddy\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler. Pazyryk depesinden tapylan d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 gadymy halysy G\u00fcnorta Sibiri\u0148\u00a0 Alta\u00fd wela\u00fdatyny\u0148 gadymy t\u00fcrk halklaryny\u0148 Watanydygyna bu g\u00fcn hi\u00e7 kime hi\u00e7 hili \u015f\u00fcbhe go\u00fdanok. 1948-nji \u00fdylda rus alymy, arheolog-taryh\u00e7y S. Rudenko tarapyndan gazuw-agtary\u015f i\u015fleri netijesinde Pazyryk depesinden tapylan\u00a0 \u015fol el \u00e7itimli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26338"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26339,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26338\/revisions\/26339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}