{"id":26342,"date":"2025-11-22T23:08:06","date_gmt":"2025-11-22T18:08:06","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26342"},"modified":"2025-11-22T23:08:06","modified_gmt":"2025-11-22T18:08:06","slug":"tebigy-we-himiki-boyaglaryn-gornusleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26342","title":{"rendered":"Tebigy we  himiki bo\u00fdaglary\u00f1 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde 300-den\u00a0 gowrak bo\u00fdag maddalaryny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4n\u00a0 \u00f6s\u00fcmlikler \u00f6s\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistany\u0148 yssy howasy\u00a0 \u015fol \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00f6smegine, olarda bo\u00fdag maddalaryny\u0148 \u00fdygnanmagyna k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. Haly\u00a0 dokma\u00e7ylygy \u00fc\u00e7in k\u00f6pd\u00fcrli gyzyl re\u0148kleri\u0148\u00a0 gerekligi zerurdyr.Bir re\u0148ki (bo\u00fdagy) ber\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmliklerden d\u00fcrli re\u0148k \u00f6w\u00fc\u015fginini alyp bol\u00fdar. \u00d6s\u00fcmlikler, k\u00f6plen\u00e7, Merkezi K\u00f6petdagda, Amyder\u00fdany\u0148 kenarlarynda, G\u00fcnorta-G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistany\u0148 oazislerinde\u00a0 du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Olara halky\u0148 arasynda \u00e7\u00f6pbo\u00fdalar\u00a0 di\u00fdil\u00fd\u00e4r. D\u00fcrli gyzyl re\u0148kleri, m\u00e4mi\u015fi re\u0148kden\u00a0 ba\u015flap, go\u0148ur-gyzyl \u00f6w\u00fc\u015fginli re\u0148klere \u00e7enli \u00c7\u00f6pbo\u00fda \u00abmarena\u00bb di\u00fdlip hem atlandyryl\u00fdar.Alynky we Merkezi Azi\u00fdada gadymdan b\u00e4ri bu \u00f6s\u00fcmlikden bo\u00fdag alnyp gelin\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6pbo\u00fda tebigy hem-de emeli \u00fdagda\u00fdda \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6s\u00fcmlik Lebap wela\u00fdatynda k\u00f6p\u00a0 \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r. Ol di\u0148e bir bo\u00fdag h\u00f6km\u00fcnde d\u00e4l&#8211;de, e\u00fdsem derman \u00f6n\u00fcm\u00e7iliginde hem gi\u0148den ulanyl\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde ondan ba\u015fga-da, hoz, zirk aga\u00e7laryny\u0148 miweleri\u00a0 gyzyl re\u0148kden ba\u015flap, t\u00e4 melew\u015fe re\u0148ke \u00e7enli\u00a0 bo\u00fdag \u00f6w\u00fc\u015fginlerini ber\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>Zirkden hem-de nardan alnan re\u0148kler n\u00e4\u00e7e \u00fduwulsa-da solanok.<\/p>\n<p>\u00dd\u00fcz\u00e4rlik \u2013 onu\u0148 \u00e7igidinden sarydan ba\u015flap, go\u0148ur-gyzyl re\u0148klere \u00e7enli\u00a0 alyn\u00fdar. \u00dd\u00fcz\u00e4rlik otuny t\u00fctedeni\u0148de onu\u0148 t\u00fcssesini\u0148 mikroblary \u00f6ld\u00fcr\u00fd\u00e4n gu\u00fdj\u00fcni\u0148 bolandygy seb\u00e4pli, ol halk lukman\u00e7ylygynda gi\u0148den ulanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>Pisse \u00fda-da bozgon\u00e7 \u00f6z\u00fcnde \u00fd\u00fc\u0148i we \u00fd\u00fcpegi bo\u00fdamak u\u00e7in gara, \u00e7al hem- -de owadan gyzyl re\u0148k ber\u00fd\u00e4n maddalary sakla\u00fdar.<\/p>\n<p>Hoz miwelerini\u0148 da\u015fyndaky bi\u015fmedik gabygyndan \u00fda\u015fyl re\u0148k alyp\u00a0 bol\u00fdar. Onu\u0148 da\u015fyndan we \u00fdapraklary sakla\u00fdan b\u00f6lejik \u015fahalaryndan sary re\u0148kden ba\u015flap, t\u00e4 gara re\u0148k \u00f6w\u00fc\u015fginine \u00e7enli alyp bol\u00fdar.<\/p>\n<p>Y\u015fgyn \u2013 bu \u00f6s\u00fcmlikden owadan gyzyl, melew\u015fe, gara, a\u00e7yk sary re\u0148kleri alyp bol\u00fdar.<\/p>\n<p>G\u00f6k (nil) re\u0148k XIX asyry\u0148 a\u00fdagyna \u00e7enli Hindistandan E\u00fdrany\u0148 \u00fcsti bilen\u00a0 getiril\u00fd\u00e4rdi. Bo\u00fdagy ba\u015fga\u00e7a \u00abnil\u00bb di\u00fdip hem atlandyrypdyrlar. Edebi\u00fdatda ol \u00abindigo\u00bb ady bilen tanal\u00fdar. Indigo Hindistanda uly bolmadyk gyrymsy aga\u00e7dan \u00fdygnal\u00fdar. Onu\u0148 \u015fahalary birn\u00e4\u00e7e gezek suwa \u00fdatyrylyp, \u00fdum\u015fadylypdyr.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdlelikde, ol \u00fd\u00fcp \u00fda-da basgylanan kerpi\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015finde s\u00f6wda harydy h\u00f6km\u00fcnde getirilipdir. Haly\u00e7ylar olary b\u00f6lekl\u00e4p sokuda d\u00f6w\u00fd\u00e4rler we k\u00fcl \u00fdaly ownadyp, g\u00f6k re\u0148ki (bo\u00fdagy) almak \u00fc\u00e7in ulan\u00fdarlar.<\/p>\n<p>Ko\u015fenil \u2013 organiki bo\u00fdag bolup, ol guran \u00abko\u015fenil\u00bb atly m\u00f6r-m\u00f6jekden\u00a0 alyn\u00fdar. Bu m\u00f6r-m\u00f6jek Sibirde, Kawkazda, T\u00fcrkmenistany\u0148 Sumbar j\u00fclgesini\u0148 aga\u00e7larynda \u00fda\u015fa\u00fdar. Ol gurandan so\u0148 agajy\u0148 a\u015fagyna d\u00f6k\u00fclen m\u00f6r-m\u00f6jekleri \u00e7\u00f6ple\u00fd\u00e4rler we sokuda d\u00f6w\u00fcp, k\u00fcl \u00fdaly ownadyp, bo\u00fdag h\u00f6km\u00fcnde ulan\u00fdarlar.<\/p>\n<p>A\u015fgar. A\u015fgar bo\u00fdalan \u00fd\u00fcpegi\u0148 re\u0148kini saklamak \u00fc\u00e7in gerek bol\u00fdar. \u00dd\u00fc\u0148,\u00a0 nah hilli \u00fd\u00fcpleri her hili re\u0148ke bo\u00fdamak \u00fc\u00e7in a\u015fgary ulanmak gerekdir. A\u015fgar re\u0148ki\u0148 solmazlygyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Bugda\u00fdy\u0148 d\u00e4nesinden alyn\u00fdan ajy a\u015fgar i\u0148\u00a0 gowy a\u015fgar hasaplan\u00fdar. Ol dokma\u00e7ylykda gi\u0148den ulanyl\u00fdar. A\u015fgar h\u00f6km\u00fcnde\u00a0 z\u00e4k, \u00fd\u00fcz\u00e4rlik, \u00e7erkezi\u0148 k\u00fcli, \u00e7ogany\u0148 \u015firesi we k\u00fcli hem pe\u00fddalanyl\u00fdar. Bugda\u00fdy\u0148 d\u00e4neleri \u00fdyly suwda myn\u00e7galan\u00fdar we gowy ajar \u00fdaly iki g\u00fcn k\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148\u00a0 i\u00e7inde saklan\u00fdar. So\u0148ra ol s\u00fcz\u00fcl\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fddip a\u015fgar alyn\u00fdar. Hemme \u00fd\u00fc\u0148 \u00fd\u00fcpler a\u015fgara (aja) \u00fdatyryl\u00fdar, iki g\u00fcnl\u00e4p olar k\u00fc\u00fdz\u00e4ni\u0148 i\u00e7inde gowy ezil\u00fd\u00e4r, bi\u015f\u00fd\u00e4r. \u00dd\u00fcpler a\u015fgardan \u00e7ykarylyp, suwda gowy durlan\u00fdar, guradyl\u00fdar we \u00fd\u00fcpler\u00a0 bo\u00fdaga ta\u00fd\u00fdar. Netijede, \u00f6\u00e7me\u00fd\u00e4n d\u00fcrli bo\u00fdag re\u0148klerini alan \u00fd\u00fcpler ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Orazow \u00ddazm\u00e4mmet<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 104-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde 300-den\u00a0 gowrak bo\u00fdag maddalaryny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4n\u00a0 \u00f6s\u00fcmlikler \u00f6s\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistany\u0148 yssy howasy\u00a0 \u015fol \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 \u00f6smegine, olarda bo\u00fdag maddalaryny\u0148 \u00fdygnanmagyna k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. Haly\u00a0 dokma\u00e7ylygy \u00fc\u00e7in k\u00f6pd\u00fcrli gyzyl re\u0148kleri\u0148\u00a0 gerekligi zerurdyr.Bir re\u0148ki (bo\u00fdagy) ber\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmliklerden d\u00fcrli re\u0148k \u00f6w\u00fc\u015fginini alyp bol\u00fdar. \u00d6s\u00fcmlikler, k\u00f6plen\u00e7, Merkezi K\u00f6petdagda, Amyder\u00fdany\u0148 kenarlarynda, G\u00fcnorta-G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistany\u0148 oazislerinde\u00a0 du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Olara halky\u0148 arasynda \u00e7\u00f6pbo\u00fdalar\u00a0 di\u00fdil\u00fd\u00e4r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26342"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26342"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26343,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26342\/revisions\/26343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}