{"id":26350,"date":"2025-11-22T23:14:57","date_gmt":"2025-11-22T18:14:57","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26350"},"modified":"2025-11-22T23:14:57","modified_gmt":"2025-11-22T18:14:57","slug":"turkmen-eyerlerinin-ince-senetkarligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26350","title":{"rendered":"T\u00fcrkmen E\u00fderlerini\u0148 In\u00e7e Senetk\u00e4rligi"},"content":{"rendered":"<p>At e\u00fderi di\u0148e bir aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturmak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan esbap d\u00e4l. Ol taryhy\u0148 dowamynda s\u00fc\u00fd\u015f\u00fckligi we harby g\u00fc\u00fdji d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00fc\u00fdtgeden i\u0148 m\u00f6h\u00fcm o\u00fdlap tapy\u015flary\u0148 biridir. E\u00fder at bilen adamy\u0148 arasyndaky gatna\u015fygy berkidip, atlary has netijeli we uzak wagtla\u00fdyn ulanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi.E\u00fderi\u0148 ilkinji g\u00f6rn\u00fc\u015fleri b.e. \u00f6\u0148ki 800-nji \u00fdyllara, Skifler \u00fdaly merkezi Azi\u00fdany\u0148 \u00e7arwa halklaryna degi\u015flidir. Ilkiba\u015fda olar aga\u00e7 karkassyz, \u00fd\u00f6ne ha\u00fdwany\u0148 arkasyny \u00fdaralama\u00fdan \u00fdum\u015fak d\u00fc\u015feklerden we rezin deriden \u00fdasal\u00fdan \u00fde\u0148il \u00f6rt\u00fcklerden ybaratdy.<\/p>\n<p>\u200bHakyky e\u00fderi\u0148 (agajy \u00fda-da s\u00fc\u0148kden \u00fdasalan berk karkasly, d\u00fc\u00fdpli e\u00fderi\u0148) o\u00fdlanyp tapylmagy Ganna dinasti\u00fdasyny\u0148 Hyta\u00fdynda b.e. \u00f6\u0148ki 200-nji \u00fdyllarda \u00fda-da ondan birneme so\u0148ra, hunlar \u00fdaly atlary \u00e7alt we berk dolandyrmagy talap ed\u00fd\u00e4n halklar tarapyndan bolup ge\u00e7di. Bu o\u00fdlap tapy\u015f at \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki esgerlere \u00fdaraglary (meselem, \u00fda\u00fdy we na\u00fdzany) has netijeli ulanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi.E\u00fderi\u0148 \u00f6zi \u00fdaly m\u00f6h\u00fcm, hatda ondan hem m\u00f6h\u00fcm bolan go\u015fma\u00e7a \u2014 \u00fcze\u0148\u0148i\u00a0 bolupdy. \u00dcze\u0148\u0148i e\u00fdere b.e. 300-400-nji \u00fdyllarynda (\u00fdene-de Hyta\u00fdda we Merkezi Azi\u00fdada) go\u015fuldy.<\/p>\n<p>\u200bOl \u00e7apyjyny\u0148 a\u00fdaklaryna \u00fde\u0148iljek g\u00fc\u00fd\u00e7 berip, aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde durnukly oturmagyny \u00fcpj\u00fcn etdi.<\/p>\n<p>\u200b\u00dcze\u0148\u0148i esgerlere na\u00fdzany \u00fda-da gylyjy ulanyp, aty\u0148 hereketinden d\u00e4l-de, a\u00fdaklaryny\u0148 direginden gel\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fd\u00e7 bilen du\u015fmanyna urgy berm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi. Bu, orta asyrlarda \u00ddewropada agyr sowutly atlylary\u0148 (ryssarlary\u0148) esasy s\u00f6we\u015f g\u00fc\u00fdji bolmagyna getirdi.<\/p>\n<p>\u200bAmerikan taryh\u00e7ysy Lynn White Jr. \u00fcze\u0148\u0148ini\u0148 \u00fda\u00fdramagyny \u00ddewropadaky feodalizmy\u0148 d\u00f6r\u00e4n seb\u00e4plerinden biri h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>E\u00fderleri\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri medeni\u00fdetlere, aty\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fine we ulanyly\u015f maksadyna g\u00f6r\u00e4 \u00f6r\u00e4n k\u00f6pd\u00fcr:<\/p>\n<p>\u200bG\u00fcnbatar E\u00fderi (Western Saddle): Esasan AB\u015e-da we Kanadada sygyrlary bakmak (ran\u00e7o) \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar. Bu e\u00fderler agyr, gi\u0148dir we uzyn wagty\u0148 dowamynda rahatlyk we berk otury\u015f (atdan \u00fdykylmazlyk) \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenendir. Olary\u0148 \u00f6\u0148 tarapynda &#8220;horn&#8221; (\u015fahajyk) bolup, ol arkana \u00fda-da be\u00fdleki esbaba da\u0148mak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bI\u0148lis E\u00fderi (English Saddle): Has \u00fde\u0148il, ki\u00e7i we minimal g\u00f6rn\u00fc\u015fdedir. Bu e\u00fderler at \u00e7apy\u015fyklary (ska\u00e7ka), \u00fdokary derejeli at sportlary (dressa\u017e, konkury) we aw sportlary \u00fc\u00e7in has amatlydyr, \u00e7\u00fcnki \u00e7apyjyny\u0148 agramyny\u0148 aty\u0148 arkasyna has de\u0148 pa\u00fdlanmagyna k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bAzi\u00fda we G\u00fcndogar E\u00fderleri: Bu e\u00fderler adat\u00e7a agajy karkasy bilen me\u015fhurdyr we gysga, \u00fd\u00f6ne \u00f6r\u00e4n berk bol\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bE\u00fder, h\u00e4zirkizaman duralgalarynda we sport \u00fdary\u015flarynda h\u00e4zirem ulanylsa-da, onu\u0148 taryhy \u00e4hmi\u00fdeti, \u00fdagny d\u00fc\u00fdpden \u00fc\u00fdtgeden ynsan taryhyny\u0148 alamatydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Saparowa Rejepg\u00fcl<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 104-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>At e\u00fderi di\u0148e bir aty\u0148 \u00fcst\u00fcnde oturmak \u00fc\u00e7in \u00fdasalan esbap d\u00e4l. Ol taryhy\u0148 dowamynda s\u00fc\u00fd\u015f\u00fckligi we harby g\u00fc\u00fdji d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00fc\u00fdtgeden i\u0148 m\u00f6h\u00fcm o\u00fdlap tapy\u015flary\u0148 biridir. E\u00fder at bilen adamy\u0148 arasyndaky gatna\u015fygy berkidip, atlary has netijeli we uzak wagtla\u00fdyn ulanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi.E\u00fderi\u0148 ilkinji g\u00f6rn\u00fc\u015fleri b.e. \u00f6\u0148ki 800-nji \u00fdyllara, Skifler \u00fdaly merkezi Azi\u00fdany\u0148 \u00e7arwa halklaryna degi\u015flidir. Ilkiba\u015fda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26350"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26350"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26351,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26350\/revisions\/26351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}