{"id":26354,"date":"2025-11-22T23:19:19","date_gmt":"2025-11-22T18:19:19","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26354"},"modified":"2025-11-22T23:19:19","modified_gmt":"2025-11-22T18:19:19","slug":"zenan-lybasynyn-bir-gornusi-basatgyclar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26354","title":{"rendered":"Zenan lybasyny\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi &#8212; Ba\u015fatgy\u00e7lar"},"content":{"rendered":"<p>Ba\u015fatgy\u00e7lar Orta Azi\u00fda halklaryny\u0148 arasynda gi\u0148den \u00fda\u00fdrandyr. T\u00fcrkmen jemgy\u00fdetinde zenan ba\u015fatgy\u00e7lary baryp gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri belli, olar bellibir derejede dini gara\u00fdy\u015flar bilen bagly bolup \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdarlar. Ba\u015fa atyl\u00fdan \u00f6rtg\u00fcler k\u00f6p manyda ulanyl\u00fdan egin-e\u015figi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fidir. Ol kell\u00e4, k\u00e4halatlarda bolsa egne atylypdyr. Onu\u0148 \u00fde\u0148i ge\u00fdilme\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 uzynly-gysgaly \u00fde\u0148leri bezeg g\u00f6rn\u00fc\u015finde hyzmat edipdir. Olar so\u0148ky wagtlarda t\u00fcrkmen zenan asyllylygyny\u0148 nusgasy h\u00f6km\u00fcnde milli edep-ekramy\u0148 h\u00e4si\u00fdetini \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4rler. T\u00fcrkmen halkyny\u0148 a\u0148y\u00fdetinde h\u00f6kman ba\u015fy \u00f6rt\u00fckli bolmak d\u00e4bi, birn\u00e4\u00e7e m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda \u00f6z h\u00e4si\u00fdetini jemgy\u00fdetde berk, t\u00e4 XX asyry\u0148 ba\u015flaryna \u00e7enli saklap gelipdir. \u015eol d\u00e4p berkligi\u0148 esasynda hem aja\u00fdyp g\u00f6zel ba\u015fatgy\u00e7lary d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli bolupdyr. Olar: k\u00fcrte, \u00e7yrpy, gy\u0148a\u00e7, b\u00fcrenjekdir. Olary beze\u00fd\u00e4n nagy\u015flary d\u00fczg\u00fcn bo\u00fdun\u00e7a \u00fderle\u015fdirmekde halky\u0148 zehini \u00f6zbolu\u015fly g\u00f6zellik d\u00fcn\u00fd\u00e4sini d\u00f6redipdir. Mundan ba\u015fga-da, milli ba\u015fatgy\u00e7lar a\u00fdal-gyzlary\u0148 \u00fda\u015f tapawutlylygyna g\u00f6r\u00e4 hem d\u00fcrli re\u0148kli matalardan bi\u00e7ilip, tikilip, bejerilendir. Egne atyl\u00fdan e\u015fikler: d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli donlar, halatlar, \u00e7\u00e4kmenlerdir. EBa\u015fa \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4n ge\u00fdimler iki topara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r: nagy\u015flanan \u00e7yrpy, k\u00fcrte (teke t\u00fcrkmenler), \u00fdelek (k\u00fcrt\u00e4ni\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi), ba\u015f don (demirgazyk \u00e7owdur, \u00fdomut t\u00fcrkmenleri). Olary\u0148 bo\u00fduny bilden a\u015fakdaky, dyzdan \u00fdokardaky aralykda bi\u00e7ipdirler.<\/p>\n<p>Ba\u015fa atyl\u00fdan \u00fdapynjalar d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flere b\u00f6l\u00fcnip, onu\u0148 esasy gorn\u00fc\u015flerini\u0148 biri hem k\u00fcrtedir. \u00abK\u00fcrte\u00bb s\u00f6zi araplary\u0148 \u00abb\u00fcrde\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fc\u00fdtg\u00e4n g\u00f6rn\u00fc\u015fidir.Arap dilinde ol \u00fde\u0148siz \u00fcstki ge\u00fdimi\u0148 adydyr. \u00abK\u00fcrte\u00bb s\u00f6z\u00fcni\u0148 iki manysy bar. Onu\u0148 biri zenanlary\u0148 to\u00fd-dabaralarda ulanyl\u00fdan \u00f6rtg\u00fcsi. Ikinjisi \u00e7agalary\u0148\u00a0 goltugy bagjykly \u00fcstki ge\u00fdimidir.<\/p>\n<p>Durmu\u015fa \u00e7yk\u00fdan t\u00fcrkmen gyzy atasyny\u0148 \u00f6\u00fd\u00fcnden ba\u015fyna gyzyl k\u00fcrte atylyp \u00e7ykaryl\u00fdar. Bu \u00fdapynjalar re\u0148k ta\u00fddan esasy gyzyl we \u00fda\u015fyl k\u00fcrtelerdir. K\u00fcrteler zenanlary\u0148 don g\u00f6rn\u00fc\u015fli e\u015figi bolup, \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n wezipesi \u00fde\u0148se tarapdan ba\u015fa atynmakdyr. \u00dda\u015fyl k\u00fcrteler Ahal wela\u00fdatyny\u0148 G\u00f6kdepe we B\u00e4herden sebitlerinde (XIX asyry\u0148 ahyryna \u00e7enli tagtabazarly saryk zenanlary hem atynypdyrlar) gi\u0148den ulanylypdyr. \u00ddurdumyzy\u0148 aglaba \u00fderlerinde bolsa d\u00e4p bolup gelen gyzyl k\u00fcrt\u00e4ni to\u00fd-dabaralarda ulanmak h\u00e4zire \u00e7enli hem dowam\u00a0 edip gel\u00fd\u00e4r. Ba\u015fa atyl\u00fdan \u00f6rtg\u00fcleri\u0148 \u00e4hlisinde \u00fde\u0148lerini\u0148 asyl nusgasyndaky ulany\u015fdan \u00e7ykan, ol k\u00fcrt\u00e4ni gelin-gyzlary\u0148 a\u00fdratyn lybasy h\u00f6km\u00fcnde sypatlandyrmaga \u00fdardam ed\u00fd\u00e4n esasy aratapawutdyr. Galgap durmaz \u00fdaly, \u00fde\u0148ler alaja bilen birikdiril\u00fd\u00e4r. O\u0148a aragBa\u015fa atynyl\u00fdan e\u015fiklerde saz guralyna me\u0148ze\u015f k\u00f6p ulanyl\u00fdan nagy\u015flar T\u00fcrkmenistandaky orta asyrlara degi\u015fli binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 diwarlaryny\u0148 \u00f6r\u00fcmlerini\u0148 ba\u00fd bezegleridir. Donlary\u0148, halatlary\u0148 gyrasyna \u00e7ekil\u00fd\u00e4n<\/p>\n<p>\u00abaksuw\u00bb, \u00abgyzylsuw\u00bb di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan bir kada getirilen ok-kesir \u00e7yzyklary\u0148 taryhy Gadymy Parfi\u00fda d\u00f6wletini\u0148 d\u00f6w\u00fcrlerine uzap gid\u00fd\u00e4r.\u00c7yrpylary\u0148 \u00fdakasyny \u00abbarmak\u00bb di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan kiril elipbi\u00fdini\u0148 \u0428 we \u041f harplaryna me\u0148ze\u015f \u015fekilli nagy\u015flar tut\u00fdar. Halatlary\u0148 arka tarapy, esasan, \u00e7igildem g\u00fcli g\u00f6rn\u00fc\u015fli nagy\u015flar bilen bezel\u00fd\u00e4r. \u00c7igildemi\u0148 \u00fdapraklary hem-de a\u00fdlawlary biri-birine seple\u015f\u00fd\u00e4r we \u00e7yrpylary\u0148 arkasyndaky bo\u015flugy doldur\u00fdar. Olardan so\u0148 geometrik \u00abgirih\u00bb \u015fekillerini \u00fdatlad\u00fdan sekizbur\u00e7ly \u00fdyldyzlar dowam etdiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00e4\u017eimyradowa Maral<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 104-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ba\u015fatgy\u00e7lar Orta Azi\u00fda halklaryny\u0148 arasynda gi\u0148den \u00fda\u00fdrandyr. T\u00fcrkmen jemgy\u00fdetinde zenan ba\u015fatgy\u00e7lary baryp gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri belli, olar bellibir derejede dini gara\u00fdy\u015flar bilen bagly bolup \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdarlar. Ba\u015fa atyl\u00fdan \u00f6rtg\u00fcler k\u00f6p manyda ulanyl\u00fdan egin-e\u015figi\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fidir. Ol kell\u00e4, k\u00e4halatlarda bolsa egne atylypdyr. Onu\u0148 \u00fde\u0148i ge\u00fdilme\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 uzynly-gysgaly \u00fde\u0148leri bezeg g\u00f6rn\u00fc\u015finde hyzmat edipdir. Olar so\u0148ky wagtlarda t\u00fcrkmen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26354"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26354"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26355,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26354\/revisions\/26355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}