{"id":26374,"date":"2025-11-23T00:14:13","date_gmt":"2025-11-22T19:14:13","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26374"},"modified":"2025-11-23T00:14:13","modified_gmt":"2025-11-22T19:14:13","slug":"dunyanin-in-uly-merjen-rifleri-uly-barlar-great-barrier-reef","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26374","title":{"rendered":"D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly merjen rifleri \u2013 Uly Barlar (Great Barrier Reef)"},"content":{"rendered":"<p>Uly Barlar Rifleri (Great Barrier Reef) \u2013 Awstrali\u00fdany\u0148 demirgazyk-g\u00fcndogar kenarynda, Kuinzlendi\u0148 (Queensland) gapdalynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly merjen rifleri ulgamydyr. Bu jansyz d\u00fcn\u00fd\u00e4, ulylygy we biologiki d\u00fcrl\u00fcligi bilen ha\u00fdran galdyryp, Planetamyzy\u0148 i\u0148 gymmatly we nazu-nygmatly ekoulgamlaryny\u0148 (ekosistemalaryny\u0148) biri hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Uly Barlar Rifleri 2300 kilometre gowrak uzap, 344 m\u00fc\u0148 ined\u00f6rd\u00fcl kilometr me\u00fddany e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Bu ululygy seb\u00e4pli, ony kosmosdan hem g\u00f6rmek m\u00fcmkin. Ol birn\u00e4\u00e7e million ki\u00e7i rifleri\u0148 we 900-den gowrak adany\u0148 toplumydyr.Bu rifler, millionlar\u00e7a \u00fdyl b\u00e4ri \u00fda\u015fa\u00fdan we \u00f6len ki\u00e7ijik merjen polipleri (coral polyps) tarapyndan d\u00f6redilen skeletleri\u0148 \u00fdygnanmagy netijesinde emele gelendir. Bu, hakyky tebigy in\u017eener\u00e7ilikdir.Rifler, de\u0148iz jandarlaryny\u0148 millionlar\u00e7a g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fc\u00e7in \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdy, gorag \u00fderi we i\u00fdmit \u00e7e\u015fmesi bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r. Ol hakyky suwasty \u015f\u00e4herdir.<\/p>\n<p>Bu \u00fderde 400-den gowrak d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli merjen (coral) bar. Olary\u0148 \u015fekilleri we re\u0148kleri aja\u00fdyp sungat eserini \u00fdady\u0148a sal\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bBalyklar 1500-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fli balyk, \u015fol sanda me\u015fhur kloun-balygy (Clownfish), d\u00fcrli re\u0148kli tropiki balyklar bu \u00fderde mesgen tut\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bBu \u00fderde 30-dan gowrak kit g\u00f6rn\u00fc\u015fi, k\u00f6p sanly de\u0148iz suwularyny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, \u015fe\u00fdle hem d\u00fcn\u00fd\u00e4de se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n dugonglar (de\u0148iz sygyrlary) we k\u00f6p sanly mol\u00fduskalar \u00fda\u015fa\u00fdar.Rifler, \u00e4hli d\u00fcn\u00fd\u00e4den sy\u00fdahat\u00e7ylary suwasty aja\u00fdyplygy g\u00f6rm\u00e4ge \u00e7agyr\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b Sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 esasy maksady merjen baglaryny we olary\u0148 arasynda \u00fd\u00fcz\u00fd\u00e4n re\u0148kli balyklary \u00f6z g\u00f6zi bilen g\u00f6rmekdir. Suwa \u00e7\u00fcm\u00fd\u00e4nler \u00fc\u00e7in bu, hakyky jennetdir.<\/p>\n<p>\u200bSuwa \u00e7\u00fcmmegi hala\u00fdan d\u00e4l sy\u00fdahat\u00e7ylar \u00fc\u00e7in, rifleri\u0148 a\u015fagyny a\u00fdnadan synlamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n ga\u00fdyklar bar.<\/p>\n<p>\u200bRiflere gitmek \u00fc\u00e7in i\u0148 me\u015fhur \u00e7ykalgadyr sy\u00fdahat merkezleri Kerns (Cairns) we Herwe\u00fd Be\u00fd (Hervey Bay) \u00fdaly \u015f\u00e4herlerdir.<\/p>\n<p>Uly Barlar Rifleri, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 owadan \u00fderi bolmagy bilen birlikde, i\u0148 howp astyndaky tebigy miraslary\u0148 hem biridir.De\u0148iz suwuny\u0148 temperaturasyny\u0148 \u00fdokarlanmagy, merjenleri\u0148 agarmagyna (coral bleaching) seb\u00e4p bol\u00fdar. Bu \u00fdagda\u00fdda merjenler \u00f6z i\u00fdmit \u00e7e\u015fmesini (algalary) kowup, re\u0148kini \u00fditir\u00fd\u00e4r we ahyr so\u0148y \u00f6l\u00fd\u00e4r.Sy\u00fdahat\u00e7ylyk g\u00e4milerinden gal\u00fdan zibiller we yglanmaz balyk\u00e7ylyk hem rifleri\u0148 tebigy de\u0148agramlylygyna \u00fdaramaz t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bAwstrali\u00fda h\u00f6k\u00fcmeti we halkara guramalary bu gudraty gorap saklamak \u00fc\u00e7in uly tagallalar ed\u00fd\u00e4rler. Ol 1981-nji \u00fdyldan b\u00e4ri B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 Miras Sanawynda dur\u00fdar we gaty berk goral\u00fdan \u00e7\u00e4kdir.<\/p>\n<p>\u200bUly Barlar Rifleri, bizi\u0148 planetamyzy\u0148 n\u00e4hili gymmatly hazynadygyny \u00fdatlad\u00fdan, ha\u00fdran galdyryjy, \u00fd\u00f6ne a\u0148satlyk bilen \u00fditirilip bilinjek g\u00f6zellikdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Mela\u00fdewa Ogul\u015fat<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 105-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uly Barlar Rifleri (Great Barrier Reef) \u2013 Awstrali\u00fdany\u0148 demirgazyk-g\u00fcndogar kenarynda, Kuinzlendi\u0148 (Queensland) gapdalynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly merjen rifleri ulgamydyr. Bu jansyz d\u00fcn\u00fd\u00e4, ulylygy we biologiki d\u00fcrl\u00fcligi bilen ha\u00fdran galdyryp, Planetamyzy\u0148 i\u0148 gymmatly we nazu-nygmatly ekoulgamlaryny\u0148 (ekosistemalaryny\u0148) biri hasaplan\u00fdar. Uly Barlar Rifleri 2300 kilometre gowrak uzap, 344 m\u00fc\u0148 ined\u00f6rd\u00fcl kilometr me\u00fddany e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Bu ululygy seb\u00e4pli, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26374"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26375,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26374\/revisions\/26375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}