{"id":26382,"date":"2025-11-23T00:22:14","date_gmt":"2025-11-22T19:22:14","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26382"},"modified":"2025-11-23T00:22:14","modified_gmt":"2025-11-22T19:22:14","slug":"macu-pikcunyn-taryhy-gozelligi-machu-picchu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26382","title":{"rendered":"Ma\u00e7u Pik\u00e7uny\u00f1 taryhy g\u00f6zelligi  (Machu Picchu)"},"content":{"rendered":"<p>\u200bAndes daglaryny\u0148 belentliginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, Inki imperi\u00fdasyny\u0148 \u00fditirilen \u015f\u00e4heri. Bu \u00fder binag\u00e4rligi\u0148 we tebigaty\u0148 sazla\u015fygyny\u0148 i\u0148 gowy mysalydyr.Da\u0148 wagty k\u00f6pelen duman bilen gur\u015falan gadymy ja\u00fdlary\u0148 we terassalary\u0148 owadanlygyny synlamak gaty \u00fdakymly.<\/p>\n<p>\u200bMa\u00e7u Pik\u00e7u, Peru \u00fdurduny\u0148 Kuskoda (Cusco) \u00fdakyn, be\u00fdik Andes daglaryny\u0148 i\u0148 \u00fdokary nokadynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 t\u00e4sin we i\u0148 owadan taryhy \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biridir. Ol 1983-nji \u00fdylda UNESCO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 Miras Sanawyna girizildi we d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 t\u00e4ze \u00ddedi T\u00e4sinligini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde ykrar edildi.Ma\u00e7u Pik\u00e7uny\u0148 taryhy, h\u00e4zirki wagtda-da doly \u00e7\u00f6z\u00fclmedik k\u00f6p sanly syrlary \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdar.Ol Inki imperi\u00fdasyny\u0148 i\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen d\u00f6wr\u00fcnde, takmynan 15-nji asyrda, Inki h\u00f6k\u00fcmdary Pa\u00e7akuti (Pachacuti) tarapyndan guruldy. Alymlar bu \u00fderi\u0148 n\u00e4hili maksat bilen gurlandygy barada d\u00fcrli pikirler \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fd\u00e4rler.\u00a0 G\u00fcn ylahyna we be\u00fdleki tebigat g\u00fc\u00fd\u00e7lerine se\u017ede etmek \u00fc\u00e7in uly ruhy merkez.Pa\u00e7akutini\u0148 \u015f\u00e4her gowgasyndan uzakda dyn\u00e7 almak we wagt ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in gurduran \u00fdazky k\u00f6\u015fgi.<\/p>\n<p>Ispanlar 1532-nji \u00fdylda Inki imperi\u00fdasyny basyp alanda, Ma\u00e7u Pik\u00e7u esasy \u00fdollary\u0148 we merkezleri\u0148 \u00e7\u00e4ginden da\u015fda bolany \u00fc\u00e7in, onu\u0148 barada ispanlara habar \u00fdetme\u00fd\u00e4r. \u015e\u00e4her k\u00e4bir seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4 (belki, suw \u00fdetmez\u00e7iligi \u00fda-da keseller seb\u00e4pli) ta\u015flan\u00fdar we d\u00f6rt asyrdan gowrak wagt b\u00e4ri &#8220;\u00fditirilen \u015f\u00e4her&#8221; h\u00f6km\u00fcnde gizlin gal\u00fdar.<\/p>\n<p>Bu gadymy gala 1911-nji \u00fdylda Amerikaly taryh\u00e7y we barlag\u00e7y Hiram Bingam (Hiram Bingham) tarapyndan \u00fderli \u00fda\u015fa\u00fdjylary\u0148 g\u00f6rkezmesi esasynda t\u00e4zeden tapyldy. Bingamy\u0148 barlaglary we yzygiderli makalalary bu \u00fderi d\u00fcn\u00fd\u00e4 tanatdy.Ma\u00e7u Pik\u00e7uny\u0148 i\u0148 ha\u00fdran galdyryjy a\u00fdratynlygy onu\u0148 binag\u00e4rligi we da\u015fdan gurlu\u015f usulydyr.<\/p>\n<p>\u200b Inki ussalary da\u015flary ha\u00fdwanlary\u0148 \u015fekillerine me\u0148ze\u015f \u00fda-da tebigy land\u015fafty\u0148 b\u00f6legi \u00fdaly edip kesip, gaty dykyz we arassalyk bilen \u00fderle\u015fdiripdirler. Bu usul kuru\u00fdlykda (\u00fdagny, sement \u00fda-da pal\u00e7yk ulanmazdan) diwarlary gaty berk we se\u00fdsmiki ta\u00fddan \u00e7ydamly ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b Dag e\u0148\u0148itlerinde gurlan ekin me\u00fddanlaryny\u0148 terassalary di\u0148e bir ekin ekmek \u00fc\u00e7in d\u00e4l, e\u00fdsem, suwy \u00fdygnamak we dagy\u0148 a\u015fagyna syr\u00e7magy\u0148 (\u00fderi\u0148 s\u00fc\u00fd\u015fmegini\u0148) \u00f6\u0148\u00fcni almak \u00fc\u00e7in in\u017eener\u00e7ilik \u00e7\u00f6zg\u00fcdi bolup hyzmat edipdir.\u00ddagny &#8220;G\u00fcn\u00fc\u0148 hasapla\u00fdjy nokady&#8221; di\u00fden many ber\u00fd\u00e4n bu \u00fder, g\u00fcni, a\u00fdy we \u00fdyldyzlary \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in astronomiki obserwatori\u00fda bolup hyzmat edipdir.Ma\u00e7u Pik\u00e7u, Amazon toka\u00fdlaryny\u0148 g\u00fcr \u00e7\u00e4gine gola\u00fd, be\u00fdik daglary\u0148 arasynda, gije-g\u00fcndiz duman we bulut bilen gur\u015falan \u00fderde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.Esasy galany\u0148 gapdalyndaky has be\u00fdik we konus g\u00f6rn\u00fc\u015fli dag. Ondan a\u015faklykda b\u00fctin Ma\u00e7u Pik\u00e7u toplumyny\u0148 t\u00e4sin g\u00f6rn\u00fc\u015fi a\u00e7yl\u00fdar.Makalada belleni\u015fi \u00fdaly, da\u0148 at\u00fdan wagty bulutlary\u0148 we dumanlary\u0148 kem-kemden \u00fdokary galyp, \u015f\u00e4heri\u0148 gizlinligini a\u00e7\u00fdan pursady hakyky gudratdyr.<\/p>\n<p>\u200bMa\u00e7u Pik\u00e7u di\u0148e bir taryhy \u00fder d\u00e4l, e\u00fdsem, ynsany\u0148 tebigaty\u0148 i\u0148 \u00e7yl\u015fyrymly \u015fertlerinde-de n\u00e4hili uly i\u015fleri amala a\u015fyryp biljekdigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n hakyky ylham \u00e7e\u015fmesidir. Bu \u00fder, Inki ussalaryny\u0148 bilimini, ylahy ynamyny we tebigata bolan \u00e7u\u0148\u0148ur hormatyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Nunna\u00fdew Nurm\u00e4mmet<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 105-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bAndes daglaryny\u0148 belentliginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, Inki imperi\u00fdasyny\u0148 \u00fditirilen \u015f\u00e4heri. Bu \u00fder binag\u00e4rligi\u0148 we tebigaty\u0148 sazla\u015fygyny\u0148 i\u0148 gowy mysalydyr.Da\u0148 wagty k\u00f6pelen duman bilen gur\u015falan gadymy ja\u00fdlary\u0148 we terassalary\u0148 owadanlygyny synlamak gaty \u00fdakymly. \u200bMa\u00e7u Pik\u00e7u, Peru \u00fdurduny\u0148 Kuskoda (Cusco) \u00fdakyn, be\u00fdik Andes daglaryny\u0148 i\u0148 \u00fdokary nokadynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 t\u00e4sin we i\u0148 owadan taryhy \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biridir. Ol 1983-nji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26382"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26382"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26383,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26382\/revisions\/26383"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}