{"id":26415,"date":"2025-11-23T13:56:15","date_gmt":"2025-11-23T08:56:15","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26415"},"modified":"2025-11-23T13:56:15","modified_gmt":"2025-11-23T08:56:15","slug":"gadymy-merw-yupek-yolunyn-merjeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26415","title":{"rendered":"Gadymy Merw  \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 Merjeni"},"content":{"rendered":"<p>Gadymy Merw \u2014 bu di\u0148e bir taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler toplumy d\u00e4l, e\u00fdsem, 2500 \u00fdyldan gowrak dowam eden \u015f\u00f6hratly medeni\u00fdeti\u0148, ylmy\u0148 we s\u00f6wdany\u0148 g\u00f6wheri bolupdyr. Ol Merkezi Azi\u00fdany\u0148 i\u0148 gadymy we i\u0148 gowy saklanyp galan oazis \u015f\u00e4herlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde, 1999-njy \u00fdylda \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna girizildi.Merwi\u0148 taryhy \u00e4hmi\u00fdeti \u015fe\u00fdle bir uludyr welin, orta asyr taryh\u00e7ylary ony &#8220;Maru-\u015eahu Jahan&#8221; \u2014 \u00fdagny, &#8220;Jahany\u0148 \u015easy&#8221; di\u00fdip atlandyrypdyrlar.Merw yklymlary birle\u015fdir\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 esasy \u00e7atrygynda \u00fderle\u015fip, G\u00fcndogar bilen G\u00fcnbatary\u0148 arasyndaky s\u00f6wda, medeni we ylmy aly\u015f-\u00e7al\u015fygy\u0148 merkezi bolup hyzmat edipdir. S\u00f6wda \u00fdollary Merwden \u00d6zbegistana, Owganystana, E\u00fdrana we Hindistana gidipdir.<\/p>\n<p>\u200bMerw be\u00fdleki gadymy \u015f\u00e4herlerden tapawutlylykda, yzygiderli bir \u00fderde gurulman, Murgap der\u00fdasyny\u0148 akymyny\u0148 \u00fc\u00fdtgemegi bilen t\u00e4ze \u00fderlere g\u00f6\u00e7\u00fcpdir. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in onu\u0148 \u00e7\u00e4ginde d\u00fcrli e\u00fd\u00fdamlara degi\u015fli b\u00e4\u015f sany esasy gala galyndysy bar:<\/p>\n<p>\u200bErkgala (b.e. \u00f6\u0148ki VI asyr, i\u0148 gadymy b\u00f6legi)<\/p>\n<p>\u200bG\u00e4w\u00fcrgala (b.e. \u00f6\u0148ki III asyr, Aleksandr Makedonskini\u0148 d\u00f6wr\u00fcnden)<\/p>\n<p>\u200bSoltangala (XI asyr, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 pa\u00fdtagty)<\/p>\n<p>\u200bAbdyllahangala (XV asyr, Te\u00fdmiritler d\u00f6wri)<\/p>\n<p>\u200bBa\u00fdramaly han galasy (takmynan XVIII asyr)<\/p>\n<p>Merw XI-XII asyrlarda, Be\u00fdik Seljuk T\u00fcrkmenlerini\u0148 Imperi\u00fdasyny\u0148 pa\u00fdtagty bolanda, \u00f6z \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 i\u0148 \u00fdokary derejesine \u00fdetipdir.Taryh\u00e7ylary\u0148 \u00e7aklamalaryna g\u00f6r\u00e4, XII asyry\u0148 ba\u015fynda Merwi\u0148 ilaty 500 m\u00fc\u0148den gowrak bolup, ol \u015fol d\u00f6w\u00fcrde d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly \u015f\u00e4heri hasaplanypdyr.Bu d\u00f6w\u00fcrde Merw ylmy\u0148 we medeni\u00fdeti\u0148 merkezi bolup, Omar Ha\u00fd\u00fdam \u00fdaly be\u00fdik akyldarlar bu \u00fderde \u00fda\u015fap, i\u015fl\u00e4n. \u015e\u00e4herde k\u00f6p sanly uly kitaphanalar, ylmy merkezler we okuw ja\u00fdlary bolupdyr.<\/p>\n<p>\u200bMerwi\u0148 harabalyklaryny\u0148 arasynda has-da bellileri.<\/p>\n<p>\u200bSoltan Sanjary\u0148 Aramg\u00e4hi (1157-nji \u00fdyl): Bu, Seljuk binag\u00e4rligini\u0148 i\u0148 be\u00fdik we i\u0148 gowy saklanyp galan nusgalaryny\u0148 biridir. Onu\u0148 \u00e4pet g\u00fcmmezi \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 in\u017eener\u00e7ilik we ussa\u00e7ylyk sungatyny\u0148 be\u00fdikdigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Soltan Sanjar Be\u00fdik Seljuk imperi\u00fdasyny\u0148 i\u0148 so\u0148ky uly h\u00f6k\u00fcmdary bolupdyr.VI asyra degi\u015fli bolan bu iki gala, \u00e7ig kerpi\u00e7den gurlan bolsa-da, binag\u00e4rlik ussatlygy netijesinde \u015fu g\u00fcnlere \u00e7enli saklanyp galypdyr. Olary\u0148 a\u00fdratyn s\u00fct\u00fcnli we \u00fc\u00fdtge\u015fik binag\u00e4rlik g\u00f6rn\u00fc\u015fleri h\u00fcn\u00e4rmenleri ha\u00fdran galdyr\u00fdar.Merwde pygamber Muhammedi\u0148 (S.A.W) iki sany sahabasy \u2013 Abu Gyfarini\u0148 we Buradyny\u0148 &#8211; aramg\u00e4hleri \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu \u00fderler h\u00e4zirki wagtda T\u00fcrkmenistanlylar \u00fc\u00e7in i\u0148 k\u00f6p zy\u00fdarat edil\u00fd\u00e4n keramatly \u00fderleri\u0148 biridir.\u00c7\u00f6l \u015fertlerinde gurlan, konus \u015fekilli g\u00fcmmezli desgalar bolup, gijesi bilen buz \u00fdasap, ony \u00fdyly\u0148 dowamynda saklamak \u00fc\u00e7in ulanylypdyr. Bu desgalar \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 in\u017eener\u00e7ilik we durmu\u015f tejribesini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Merwi\u0148 \u015f\u00f6hratly taryhy 1221-nji \u00fdylda \u00c7ingiz hany\u0148 ogly Tolu\u00fd hany\u0148 go\u015funlaryny\u0148 \u00e7ozu\u015fy bilen birden kesilipdir. Mongol go\u015funlary \u015f\u00e4heri we\u00fdran edip, taryh\u00e7ylary\u0148 hasabyna g\u00f6r\u00e4, \u00fd\u00fczler\u00e7e m\u00fc\u0148 adamy gyrgyn\u00e7ylyga sezewar edipdirler. Bu hel\u00e4k\u00e7ilikden so\u0148 \u015f\u00e4her doly harabalyga \u00f6wr\u00fcldi we ozalky be\u00fdikligine dolanyp bilmedi.Merwi\u0148 galyndylary h\u00e4zirki wagtda taryhy\u0148 we ylmy\u0148 geljegi \u00f6wred\u00fd\u00e4n gudratly kitaby \u00fdalydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Begjanowa G\u00fclnabat<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 106-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gadymy Merw \u2014 bu di\u0148e bir taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler toplumy d\u00e4l, e\u00fdsem, 2500 \u00fdyldan gowrak dowam eden \u015f\u00f6hratly medeni\u00fdeti\u0148, ylmy\u0148 we s\u00f6wdany\u0148 g\u00f6wheri bolupdyr. Ol Merkezi Azi\u00fdany\u0148 i\u0148 gadymy we i\u0148 gowy saklanyp galan oazis \u015f\u00e4herlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde, 1999-njy \u00fdylda \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna girizildi.Merwi\u0148 taryhy \u00e4hmi\u00fdeti \u015fe\u00fdle bir uludyr welin, orta asyr taryh\u00e7ylary ony &#8220;Maru-\u015eahu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26415"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26415"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26416,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26415\/revisions\/26416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}