{"id":26476,"date":"2025-11-23T16:22:51","date_gmt":"2025-11-23T11:22:51","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26476"},"modified":"2025-11-23T16:22:51","modified_gmt":"2025-11-23T11:22:51","slug":"yzmyksir-zamahsar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26476","title":{"rendered":"Yzmyk\u015fir (Zamah\u015far)"},"content":{"rendered":"<p>\u200bYzmyk\u015fir (arap\u00e7a Zamah\u015far ady bilen bellidir) K\u00f6ne Horezm wela\u00fdatyny\u0148 (h\u00e4zirki Da\u015foguz wela\u00fdaty, T\u00fcrkmenistan) \u00e7\u00e4klerinde \u00fderle\u015fen gadymy \u015f\u00e4herdir. Ol Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 ugrunda strategik ta\u00fddan wajyp orun tutup, esasan orta asyrlarda (X\u2013XIII asyrlar) ylmy we medeni \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 esasy merkezlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde me\u015fhur bolupdyr.Yzmyk\u015fir IX asyrdan X asyra \u00e7enli Horezmi\u0148 ykdysady we medeni durmu\u015fynda uly orun tutupdyr.<\/p>\n<p>\u200b\u015e\u00e4her, Horezmi we Wolga kenaryny Yrak, E\u00fdran we Merkezi Azi\u00fda bilen baglany\u015fdyr\u00fdan s\u00f6wda \u00fdollaryny\u0148 \u00e7atrygynda \u00fderle\u015fipdir. Bu \u00fdagda\u00fd, onu\u0148 ba\u00fdla\u015fmagyna we k\u00f6p medeni\u00fdetli merkez bolmagyna \u00fdardam beripdir.\u015e\u00e4her XIII asyry\u0148 ba\u015fynda \u00c7ingiz hany\u0148 \u00e7ozu\u015flary netijesinde we\u00fdran edilipdir. \u015eondan so\u0148 ol doly dikeldilm\u00e4n, kem-kemden topragy\u0148 a\u015fagynda galypdyr.Yzmyk\u015fir galasyny\u0148 galyndylary, \u015f\u00e4heri\u0148 bir wagtlar \u00f6r\u00e4n uly we berk bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b\u015e\u00e4heri\u0148 da\u015fynda uly, berk gorag diwarlary gurlupdyr. Bu diwarlar, Yzmyk\u015firi\u0148 ilatyny \u00e7ozu\u015flardan goramak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenipdir.Gazuw-agtary\u015f i\u015fleri netijesinde gadymy metjitleri\u0148, medreseleri\u0148 we \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdlaryny\u0148 galyndylary \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryldy. \u015e\u00e4heri\u0148 gurlu\u015fy Horezmi\u0148 \u015f\u00e4hergurlu\u015fyk d\u00e4plerine mahsusdyr.<\/p>\n<p>Yzmyk\u015firi d\u00fcn\u00fd\u00e4 belli eden i\u0148 esasy zat, onda doglan we \u00fda\u015fan be\u00fdik alym we dil\u00e7i Ebul-Kasym Mahmyt ibn Omar az-Zamah\u015farydyr (1075\u20131144).Zamah\u015fary yslam ylmyny\u0148 taryhynda i\u0148 t\u00e4sirli \u015fahsy\u00fdetleri\u0148 biridir. Ol esasan me\u015fhur Kuran tefsiri bolan &#8220;al-Ke\u015f\u015faf&#8221; (A\u00e7yjy\/D\u00fc\u015f\u00fcndiriji) bilen tanal\u00fdar. Bu eserde ol Kuran a\u00fdatlaryny be\u00fdan etmekde dil we grammatika ylymlaryna uly \u00fcns berip, yslam ylmyndaky &#8220;Mutazililer&#8221; mekdebini\u0148 ylmy gara\u00fdy\u015flaryny\u0148 k\u00e4bir elementlerini ulanandygy bilen bellidir.Ol di\u0148e bir tefsir\u00e7i d\u00e4l, e\u00fdsem uly dil\u00e7i (filolog) we edebi\u00fdat\u00e7y bolupdyr. Onu\u0148 arap dilini\u0148 grammatikasy (mysal \u00fc\u00e7in, &#8220;al-Mufassal fi sina&#8217;at al-i&#8217;rab&#8221;) bo\u00fdun\u00e7a \u00fdazan eserleri henizem \u00fdokary mekdeplerde ulanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bYzmyk\u015fir (Zamah\u015far) h\u00e4zirki wagtda arheologik \u00fdadyg\u00e4rlik h\u00f6km\u00fcnde goralyp saklan\u00fdar. Ol di\u0148e bir Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 taryhy d\u00e4l, e\u00fdsem, Mahmyt Zamah\u015fary \u00fdaly uly alymy \u00fdeti\u015fdiren we yslam ylmyna \u00e4girt uly go\u015fant go\u015fan T\u00fcrkmen topragyny\u0148 ylym-bilim ojagy bolupdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00c7ary\u00fdarow Kerwen<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 108-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bYzmyk\u015fir (arap\u00e7a Zamah\u015far ady bilen bellidir) K\u00f6ne Horezm wela\u00fdatyny\u0148 (h\u00e4zirki Da\u015foguz wela\u00fdaty, T\u00fcrkmenistan) \u00e7\u00e4klerinde \u00fderle\u015fen gadymy \u015f\u00e4herdir. Ol Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 ugrunda strategik ta\u00fddan wajyp orun tutup, esasan orta asyrlarda (X\u2013XIII asyrlar) ylmy we medeni \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 esasy merkezlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde me\u015fhur bolupdyr.Yzmyk\u015fir IX asyrdan X asyra \u00e7enli Horezmi\u0148 ykdysady we medeni durmu\u015fynda uly orun tutupdyr. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26476"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26476"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26477,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26476\/revisions\/26477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}