{"id":26513,"date":"2025-11-23T17:40:22","date_gmt":"2025-11-23T12:40:22","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26513"},"modified":"2025-11-23T17:40:22","modified_gmt":"2025-11-23T12:40:22","slug":"yaponiyanyn-medeniyeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26513","title":{"rendered":"\u00ddaponi\u00fdany\u0148 Medeni\u00fdeti"},"content":{"rendered":"<p>\u200b\u00ddapon medeni\u00fdetini\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, asyrlary\u0148 dowamynda saklanyp galan d\u00e4plerini\u0148 we h\u00e4zirki zaman d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 t\u00e4sirlerini\u0148 sazla\u015fykly utga\u015fmasydyr.\u00ddapon jemgy\u00fdetini\u0148 merkezi hormat we edep. Bu, olary\u0148 dilini\u0148 we g\u00fcndelik hereketlerini\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legidir.\u00ddapon dilinde \u00fda\u015fyna, statusyna we gatna\u015fygyna baglylykda ulanyl\u00fdan \u00fc\u00e7 esasy hormat derejesi (sonkeigo, kenj\u014dgo, teineigo) bar. Bu, her bir g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fligi\u0148 hormatly we dogry bolmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.Jemgy\u00fdetde g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n roly, d\u00fczg\u00fcnlere we statusa la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n hereket. Bu, jemgy\u00fdet\u00e7ilik sazla\u015fygyny (Wa) saklamak \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcmdir.\u00ddapon sungaty di\u0148e bir g\u00f6zellik d\u00e4l, e\u00fdsem, tebigat, sadalyk we k\u00e4mille\u015fme baradaky filosofi\u00fdany \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar.<\/p>\n<p>Bu estetiki d\u00fc\u015f\u00fcnje k\u00e4milsizligi\u0148 (n\u00e4takyklygy\u0148) we wagtla\u00fdynlygy\u0148 g\u00f6zelligini kabul etmegi a\u0148lad\u00fdar. K\u00f6ne, \u00fd\u00f6ne manyly zatlara we tebigylyga \u00fcns \u00e7ek\u00fd\u00e4r.G\u00fclleri we be\u00fdleki tebigy elementleri ulanmak arkaly a\u00fdratyn bir \u015fekil we me\u00fdilnama bo\u00fdun\u00e7a tertipli d\u00fczmek sungaty. Bu, tebigat bilen ynsan y\u015fkyny\u0148 arasyndaky gatna\u015fygy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00c7a\u00fd ta\u00fd\u00fdarlamagy\u0148 we i\u00e7megi\u0148 \u00e7yl\u015fyrymly we ritualistik \u00fdoly. Bu, myhmanlara hormat go\u00fdmagy, sadalygy we asudalygy (seijaku) \u00f6wred\u00fd\u00e4r.\u00ddaponlar k\u00f6plen\u00e7 bir wagtda iki esasy dini \u2014 \u015eintoizm we Buddizm \u2014 ynan\u00fdarlar.\u00ddaponi\u00fdany\u0148 milli dini bolup, tebigy g\u00fc\u00fd\u00e7lere we atalara se\u017ede etmegi (Kami) esas edin\u00fd\u00e4r. Arassa\u00e7ylyk we tebigat bilen utga\u015fyk \u015eintoizmi\u0148 esasy ide\u00fdalarydyr.<\/p>\n<p>\u200b 6-njy asyrda Hyta\u00fddan we Kore\u00fdadan gelip, ruhy o\u00fdlanmany, reinkarnasi\u00fdany we adalatlylygy \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fd\u00e4r. Zen Buddizm filosofi\u00fdasy (o\u00fdlanma we sadalyk) k\u00f6p \u00fdapon d\u00e4plerine g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir etdi.\u00ddyly\u0148 dowamynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n m\u00fc\u0148ler\u00e7e festiwallar bolup, olar ekinleri\u0148 hasylyna, m\u00f6ws\u00fcmlere \u00fda-da belli bir Kami-\u00e4 hormat go\u00fdmak \u00fc\u00e7in gurnal\u00fdar.\u00ddaponlar \u00fc\u00e7in z\u00e4hmet, okuw we durmu\u015fdaky \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148i k\u00e4mille\u015fdirmek a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.Bu filosofi\u00fda, ki\u00e7ijik, yzygiderli \u00fc\u00fdtge\u015fmeler we gowulandyrmalar arkaly \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikde \u00fda-da \u015fahsy durmu\u015fda \u00fczn\u00fcksiz gowulandyrmany gazanmagy a\u0148lad\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bSamura\u00fdlary\u0148 \u00fd\u00f6relgesi bolup, esasy \u00fd\u00f6relgeleri batyrlyk, dogru\u00e7yllyk, wepalylyk, \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148e erk etmek we hormat go\u00fdmak (h\u00e4zirki \u00fdapon i\u015f durmu\u015fyna hem t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r). Kyn\u00e7ylyklara d\u00f6z gelmek we \u015fika\u00fdat etmezden ga\u00fdduwsyzlyk bilen \u00e7ydamak ukyby. Bir maksada \u00fdetmek \u00fc\u00e7in a\u00fdgytly we yzygiderli tagalla etmek.\u00ddapon nahar medeni\u00fdeti 2013-nji \u00fdylda \u00ddUNESKO-ny\u0148 Maddy d\u00e4l medeni miras sanawyna girizildi.Naharlar m\u00f6ws\u00fcmi\u0148 t\u00e4ze \u00f6n\u00fcmlerine la\u00fdyklykda ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar we h\u00f6d\u00fcrlen\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b Naharlary\u0148 d\u00fcz\u00fcl\u015figi we re\u0148kleri \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetlidir. Nahar \u00fdaly, nahar gaby hem sungat hasaplanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddaponi\u00fdany\u0148 medeni\u00fdeti, k\u00f6ne d\u00e4pleri we \u00fdokary tehnologi\u00fdalary utga\u015fdyryp, adamzady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde duran k\u00f6p meselelere (tertibe, ekologi\u00fda, hormata) \u00f6zbolu\u015fly \u00e7\u00f6zg\u00fctleri h\u00f6d\u00fcrle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>R\u00fcstemguly\u00fdewa Sona<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 109-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200b\u00ddapon medeni\u00fdetini\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, asyrlary\u0148 dowamynda saklanyp galan d\u00e4plerini\u0148 we h\u00e4zirki zaman d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 t\u00e4sirlerini\u0148 sazla\u015fykly utga\u015fmasydyr.\u00ddapon jemgy\u00fdetini\u0148 merkezi hormat we edep. Bu, olary\u0148 dilini\u0148 we g\u00fcndelik hereketlerini\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legidir.\u00ddapon dilinde \u00fda\u015fyna, statusyna we gatna\u015fygyna baglylykda ulanyl\u00fdan \u00fc\u00e7 esasy hormat derejesi (sonkeigo, kenj\u014dgo, teineigo) bar. Bu, her bir g\u00fcrr\u00fc\u0148de\u015fligi\u0148 hormatly we dogry bolmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.Jemgy\u00fdetde g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26513"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26513"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26514,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26513\/revisions\/26514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}