{"id":26515,"date":"2025-11-23T17:41:45","date_gmt":"2025-11-23T12:41:45","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26515"},"modified":"2025-11-23T17:41:45","modified_gmt":"2025-11-23T12:41:45","slug":"yartygummez-kummeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26515","title":{"rendered":"\u00ddARTYG\u00d9MMEZ K\u00d9MMETI"},"content":{"rendered":"<p>\u00ddartyg\u00fcmmez K\u00fcmmeti, T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 syrly we \u00e4hmi\u00fdetli taryhy-binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biridir. Ol Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Sarhs\u00a0 etrabyny\u0148 i\u00e7inde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu k\u00fcmmet asyrlary\u0148 dowamynda s\u00e4hra \u015fertlerine gar\u015fy durup, \u00f6zbolu\u015fly binag\u00e4rlik a\u00fdratynlyklary bilen taryhy\u0148 \u00e4hmi\u00fdetli sahypasyny saklap gel\u00fd\u00e4r.\u00ddartyg\u00fcmmezi\u0148 gurlu\u015fy takmynan XI-XII asyrlara, \u00fdagny Be\u00fdik Seljuklar d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli edil\u00fd\u00e4r. Bu d\u00f6w\u00fcr T\u00fcrkmen topragynda medeni\u00fdeti\u0148 we binag\u00e4rligi\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen wagtydyr. K\u00e4bir alymlar \u00ddartyg\u00fcmmezi\u0148 Seljuk h\u00f6k\u00fcmdarlaryny\u0148 \u00fda-da uly din adamlaryny\u0148 guburhanasy bolandygyny \u00e7akla\u00fdarlar.Binag\u00e4rligi\u0148 adyny\u0148 &#8220;\u00ddartyg\u00fcmmez&#8221; bolmagy, onu\u0148 d\u00fc\u00fdp manysy bilen bagly bolup biler\u00a0 &#8220;\u00ddarym G\u00fcmmez&#8221; \u00fda-da wagt ge\u00e7megi bilen g\u00fcmmezini\u0148 bir b\u00f6legi \u00fdykylandyr.<\/p>\n<p>K\u00fcmmet esasan \u00e7ig kerpi\u00e7den gurlup, da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fc\u00e7in bi\u015fen kerpi\u00e7 ulanylypdyr. Bu, \u015fol d\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki s\u00e4hra binag\u00e4rligi \u00fc\u00e7in h\u00e4si\u00fdetli a\u00fdratynlykdyr. Onu\u0148 esasy b\u00f6legi silindr g\u00f6rn\u00fc\u015fli bolup, \u00fcst\u00fc in\u00e7elip gid\u00fd\u00e4n \u00fda-da g\u00fcber\u00e7ek g\u00fcmmez bilen \u00f6rt\u00fclipdir (h\u00e4zirki wagtda g\u00fcmmezi\u0148 bir b\u00f6legi \u00fdok). Binany\u0148 da\u015fky bezeginde kerpi\u00e7leri\u0148 d\u00fcrli geometrik g\u00f6rn\u00fc\u015flerde \u00fderle\u015fdirilmegi netijesinde emele gelen \u00e7yl\u015fyrymly nagy\u015flar ulanylypdyr. Bu nag\u015fyklar s\u00e4hra G\u00fcnorta T\u00fcrkmenistany\u0148 binag\u00e4rlik ussatlygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.Girelgesi \u00fdokaryk galyp, esasy binadan \u00f6\u0148e \u00e7ykyp duran portal (pe\u015ftag) g\u00f6rn\u00fc\u015finde gurlupdyr, emma wagt ge\u00e7megi bilen ol hem \u00fdykylan.<\/p>\n<p>\u200b\u00ddartyg\u00fcmmez K\u00fcmmeti, Seljuklar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 monumental binag\u00e4rligini\u0148 se\u00fdrek we gymmatly mysalydyr. Ol di\u0148e bir taryhy \u00fdadyg\u00e4rlik bolman, e\u00fdsem T\u00fcrkmen halkyny\u0148 we tutu\u015f Orta Azi\u00fdany\u0148 sungatyny\u0148, gurlu\u015fyk tehnikasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n<p>\u200bBu \u00fdadyg\u00e4rlik, Garagumu\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n kyn \u015fertlere garamazdan, \u00f6z\u00fcni\u0148 taryhy gymmatyny saklap galmagy ba\u015faran we m\u00fc\u0148\u00fdyllyga gola\u00fd taryhy barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4n &#8220;sessiz \u015fa\u00fdat&#8221; h\u00f6km\u00fcnde yglan edil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00ddartyg\u00fcmmez K\u00fcmmeti, K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7, Dehistan we Sarahs \u00fdaly be\u00fdik binag\u00e4rlik merkezlerinden da\u015fda \u00fderle\u015fse-de, ol \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 ussalaryny\u0148 \u00fdokary h\u00fcn\u00e4r derejesini we estetikasyny doly g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki wagtda \u00ddartyg\u00fcmmez K\u00fcmmeti d\u00f6wlet tarapyndan goral\u00fdan taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikdir. Onu\u0148 dikeldili\u015fi we goralmagy, bu gymmatly binag\u00e4rlik mirasyny geljekki nesillere \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcm \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00f6ll\u00fck zolaklarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n bu ymarat, d\u00fcn\u00fd\u00e4 taryhy \u00fc\u00e7in uly gymmaty bolan Seljuklar binag\u00e4rligini\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Saparow Hajyguly<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 109-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddartyg\u00fcmmez K\u00fcmmeti, T\u00fcrkmenistany\u0148 i\u0148 syrly we \u00e4hmi\u00fdetli taryhy-binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biridir. Ol Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Sarhs\u00a0 etrabyny\u0148 i\u00e7inde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu k\u00fcmmet asyrlary\u0148 dowamynda s\u00e4hra \u015fertlerine gar\u015fy durup, \u00f6zbolu\u015fly binag\u00e4rlik a\u00fdratynlyklary bilen taryhy\u0148 \u00e4hmi\u00fdetli sahypasyny saklap gel\u00fd\u00e4r.\u00ddartyg\u00fcmmezi\u0148 gurlu\u015fy takmynan XI-XII asyrlara, \u00fdagny Be\u00fdik Seljuklar d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli edil\u00fd\u00e4r. Bu d\u00f6w\u00fcr T\u00fcrkmen topragynda medeni\u00fdeti\u0148 we binag\u00e4rligi\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen wagtydyr. K\u00e4bir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26516,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26515\/revisions\/26516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}