{"id":26550,"date":"2025-11-23T18:40:03","date_gmt":"2025-11-23T13:40:03","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26550"},"modified":"2025-11-23T19:03:18","modified_gmt":"2025-11-23T14:03:18","slug":"misserianyn-metjidi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26550","title":{"rendered":"Misseriany\u0148 Metjidi"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 Balkan wela\u00fdatyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde, K\u00f6ne Misserian (\u00fda-da Dehistan) atly gadymy \u015f\u00e4her haraba\u00e7ylygynda, asyrlary\u0148 \u015fa\u00fdady bolup duran iki be\u00fdik minarany\u0148 arasynda, orta asyrlary\u0148 i\u0148 uly metjitlerini\u0148 birini\u0148 galyndylary \u00fdatyr. Bu metjit \u00fd\u00f6neke\u00fd bina d\u00e4l-de, Horezm \u015falaryny\u0148 kuwwatyny, Yslam medeni\u00fdetini\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fc\u015fini we bu sebiti\u0148 binag\u00e4rlik ussatlygyny alamatlandyr\u00fdan taryhy-sungat gymmatlygydyr.<\/p>\n<p>Misseriany\u0148 Juma Metjidi (k\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde Horezm\u015fa Muhammedi\u0148 Metjidi di\u00fdil\u00fd\u00e4r) XI-XIII asyrlarda, \u015f\u00e4heri\u0148 i\u0148 gowy \u00f6sen d\u00f6wr\u00fcnde gurlupdyr. Metjidi\u0148 esasy portalyny\u0148 (pe\u015fdagy\u0148) galyndylary h\u00e4zirem \u00f6r\u00e4n t\u00e4sirli g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. Portal diwary\u0148 iki s\u00fct\u00fcninden we onu\u0148 bir gyrasynda galan be\u00fdik minaradan ybarat. Metjidi\u0148 me\u00fddanyny\u0148 gola\u00fdynda duran be\u00fdik minara (G\u00fcnorta minara) esasy metjide degi\u015fli bolupdyr. Emma ondan 120 metr uzaklykda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n has gadymy, Abu Japar Ahmedi\u0148 minarasy (Demirgazyk minarasy, 1102-nji \u00fdyl) has gyzykly taryhy maglumatlary \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdar. Onu\u0148 kerpi\u00e7den Kufa stili bilen ussatlyk bilen \u00fdazylan bezeg \u00fdazgylary gurlu\u015fy\u0148 senesini we gurduran adamsyny (Rabady\u0148 e\u00fdesi Aby-Japar Ahmet Abu-El-Agarra ogluny) yglan ed\u00fd\u00e4r. Bu, metjidi\u0148 we minaralary\u0148 di\u0148e bir ybadathana d\u00e4l-de, e\u00fdsem, ba\u00fd howandarlary\u0148 bu\u00fdruklary bilen gurlan sungat eserleri bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Dehistany\u0148 \u00e7\u00e4ginde, esasy metjitden tapawutlylykda, \u015eir-Kebir Metjidi (\u00fda-da Ma\u015fat ata metjidi) hem bar. K\u00e4bir alymlary\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, bu metjit T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4gind\u00e4ki i\u0148 gadymy saklanyp galan metjitdir (IX-X asyrlar).Ol ki\u00e7ijik, g\u00fcmmezli, kub g\u00f6rn\u00fc\u015fli bina bolup, ilki \u00e7ig kerpi\u00e7den gurlup, so\u0148ra bi\u015fen kerpi\u00e7 bilen abatlan\u00fdar. Onu\u0148 syr\u00e7a bilen bezelen m\u00e4hraby (ybadat ni\u015fasy) ussatlyk we nepislik babatda G\u00fcndogary\u0148 i\u0148 se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n nusgalaryny\u0148 biri hasaplan\u00fdar. \u015eir-Kebir metjidi di\u0148e bir ybadat d\u00e4l, e\u00fdsem, zy\u00fdarat \u00fderi h\u00f6km\u00fcnde hem ulanylypdyr.<\/p>\n<p>\u200bArheologlar Misseriany\u0148 metjidini\u0148 me\u00fddanyny barlap, metjidi\u0148 \u00e4girt uly me\u00fddanyny (uzynlygy 50 metrden gowrak) we ony gur\u015fap alan galere\u00fdalary\u0148 (\u00fda-da a\u00fdlawly zallary\u0148) s\u00fct\u00fcnlerini\u0148 esaslaryny tapdylar. Metjidi\u0148 ortasynda, be\u00fdleki orta asyr metjitlerind\u00e4ki \u00fdaly, howuz (suw howdan) \u00fderle\u015fipdir.Bu tapyndylar metjidi\u0148 bir wagtlar k\u00f6p m\u00fc\u0148ler\u00e7e adamy kabul edip bil\u00fd\u00e4n, \u015f\u00e4heri\u0148 durmu\u015fyny\u0148 merkezinde duran, ruhy we jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00e4hmi\u00fdeti uly bolan desga bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.Misseriany\u0148 binag\u00e4rlik nusgalary (minaralary, metjit) \u00fd\u00f6neke\u00fd kerpi\u00e7den gurlan bolsa-da, kerpi\u00e7leri\u0148 d\u00fcrli \u00fdollary bilen \u00f6r\u00fclip, aja\u00fdyp geometrik we \u00fdazgyly nag\u015fa \u00f6wr\u00fclmegi, G\u00fcndogary\u0148 ussalaryny\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik derejesini\u0148 n\u00e4derejede \u00fdokary bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Minaralary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazgylar:Gurlu\u015fygy\u0148 takyk senesini (1102-nji \u00fdyl) g\u00f6rkezmek bilen, \u015fol d\u00f6w\u00fcrd\u00e4ki taryhy hadysalara arala\u015fmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.Aly Zy\u00fdady\u0148 (ogluny\u0148) i\u015fi di\u00fden \u00fdazgy, bu aja\u00fdyp binany salan ussany\u0148 adyny unudylmakdan gorap saklapdyr.<\/p>\n<p>\u200bMisseriany\u0148 Metjidi we onu\u0148 minaralary \u2014 bu di\u0148e bir \u00e7\u00f6ld\u00e4ki haraba\u00e7ylyk d\u00e4l-de, e\u00fdsem, orta asyr G\u00fcndogary\u0148 binag\u00e4rlik we yslam medeni\u00fdetini\u0148 altyn sahypalaryny\u0148 bizi\u0148 g\u00fcnlerimize \u00e7enli gelip \u00fdeten gymmatly bir b\u00f6legidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Meredow Agamyrat<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 110-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 Balkan wela\u00fdatyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde, K\u00f6ne Misserian (\u00fda-da Dehistan) atly gadymy \u015f\u00e4her haraba\u00e7ylygynda, asyrlary\u0148 \u015fa\u00fdady bolup duran iki be\u00fdik minarany\u0148 arasynda, orta asyrlary\u0148 i\u0148 uly metjitlerini\u0148 birini\u0148 galyndylary \u00fdatyr. Bu metjit \u00fd\u00f6neke\u00fd bina d\u00e4l-de, Horezm \u015falaryny\u0148 kuwwatyny, Yslam medeni\u00fdetini\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fc\u015fini we bu sebiti\u0148 binag\u00e4rlik ussatlygyny alamatlandyr\u00fdan taryhy-sungat gymmatlygydyr. Misseriany\u0148 Juma Metjidi (k\u00e4bir \u00e7e\u015fmelerde Horezm\u015fa Muhammedi\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26550"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26550"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26550\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26564,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26550\/revisions\/26564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}