{"id":26571,"date":"2025-11-23T19:19:39","date_gmt":"2025-11-23T14:19:39","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26571"},"modified":"2025-11-23T19:19:39","modified_gmt":"2025-11-23T14:19:39","slug":"gadymy-rim-sungaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26571","title":{"rendered":"Gadymy Rim Sungaty"},"content":{"rendered":"<p>Gadymy Rim sungaty, b.e. \u00f6\u0148ki 509-njy \u00fdyldan t\u00e4 G\u00fcnbatar Rim Imperi\u00fdasyny\u0148 \u00fdykylan wagtyna (b.e. 476-njy \u00fdyly) \u00e7enli d\u00f6wr\u00fc\u0148 sungat mirasyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Rim sungaty, esasan, iki be\u00fdik medeni\u00fdetden: Etrusklar we Gadymy Gresi\u00fda medeni\u00fdetinden uly t\u00e4sir alandyr.Rim ussalary grekleri\u0148 g\u00f6zelligini\u0148 we idealizmini\u0148 nusgalaryny alandygy \u00fc\u00e7in, k\u00f6plen\u00e7 Rim sungaty grek sungatyny\u0148 dowamy hasaplansa-da, rimliler sungata \u00f6zlerini\u0148 a\u00fdratyn sypatlaryny go\u015fupdyrlar.Rim sungatyny\u0148 i\u0148 uly we i\u0148 t\u00e4sirli \u00fcst\u00fcnligi binag\u00e4rlik bolupdyr. Rim gurlu\u015fyklary di\u0148e ybadathanalar d\u00e4l, e\u00fdsem \u00e4hlihalk b\u00e4hbitli we k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin ulanyl\u00fdan desgalar bolupdyr.<\/p>\n<p>Rimliler gurlu\u015fykda betony (concrete) gi\u0148den ulanypdyrlar. Beton, olara grek da\u015f gurlu\u015flaryna garany\u0148da has \u00e7alt we has uly, \u00e7yl\u015fyrymly gurlu\u015flary gurmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik beripdir. Rim in\u017eenerleri \u00fda\u00fdlary (arkalary) we g\u00fcmmezleri k\u00e4mille\u015fdirdiler, bu bolsa olara agyr agramy gi\u0148 me\u00fddana \u00fda\u00fdratmaga k\u00f6mek etdi.Rimi\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 esasy ny\u015fanlaryndan biri bolan akweduklar rimlileri\u0148 in\u017eenerlik zehinini\u0148 i\u0148 a\u00fddy\u0148 mysalydyr. Rim g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 we in\u017eenerligini\u0148 simwoly. Bu \u00e4girt uly amfiteatr m\u00fc\u0148ler\u00e7e adamy sygyryp bilipdir. Panteon (Pantheon): I\u0148 gowy saklanyp galan Rim binasydyr. Onu\u0148 g\u00fcmmezi we \u00fdokarsyndaky okulusy (a\u00e7yk g\u00f6z) henizem t\u00e4sin galdyr\u00fdar.Rim he\u00fdkeltara\u015flygy, grek idealizmine gar\u015fy bolan realizm bilen tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bRimlilerde he\u00fdkel d\u00f6retmegi\u0148 esasy maksady adamy, a\u00fdratyn-da imperatorlary we d\u00f6wlet i\u015fg\u00e4rlerini, hakyky durmu\u015fda g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fdaly suratlandyrmak bolupdyr.Wersim: Rim portretleri adamy\u0148 \u00fda\u015fyny, \u00fdygyrtlaryny, yzlaryny, \u00fdagny \u00e4hli kem\u00e7iliklerini hem a\u00e7yk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rdi. Munu\u0148 maksady di\u0148e bir da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fi g\u00f6rkezmek d\u00e4l, e\u00fdsem \u015fol adamy\u0148 d\u00f6wlet i\u015flerind\u00e4ki tejribesini we pa\u00fdhasyny nygtamakdyr.<\/p>\n<p>\u200bRim re\u0148k sungaty baradaky bilimlerimizi\u0148 k\u00f6p\u00fcsi, Wulkany\u0148 hel\u00e4k\u00e7iligi netijesinde b\u00fctinle\u00fd saklanyp galan Pompe\u00fd we Gerkulanum \u015f\u00e4herlerinden gelip gowu\u015f\u00fdar. Diwarlara \u00e7ekilen suratlar (freskalar) esasy orny tutupdyr. Olar binalary\u0148 i\u00e7ini ba\u00fd we gymmat materiallardan \u00fdasalan \u00fdaly edip g\u00f6rkezmek \u00fc\u00e7in gi\u0148den ulanylypdyr. Pompe\u00fdde re\u0148k sungatyny\u0148 d\u00f6rt esasy stilini (tapgyryny) tapmak bol\u00fdar.D\u00e4ne \u00fdaly ki\u00e7ijik da\u015f b\u00f6leklerinden (tessera) \u00fdasalan mozaikalar Rim \u00f6\u00fdlerini\u0148 we jemgy\u00fdet\u00e7ilik binalaryny\u0148 d\u00f6wrebap bezegleri bolupdyr. Olar g\u00fcndelik durmu\u015fy, mitologi\u00fdany \u00fda-da tebigaty\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini suratlandyrypdyr.<\/p>\n<p>\u200bRim sungaty so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrleri\u0148 sungatyna uly t\u00e4sir etdi. Olar, esasan, Galkyny\u015f d\u00f6wr\u00fcni\u0148 (Renessans) we Neoklassisizmi\u0148 ussalary \u00fc\u00e7in nusga we ylham \u00e7e\u015fmesi boldy. Rimliler tarapyndan saklanyp galan grek he\u00fdkellerini\u0148 nusgalary bolsa, Gadymy Gresi\u00fdany\u0148 sungatyny\u0148 \u00fdok bolmagyny\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni aldy. Gadymy Rim sungaty \u2013 bu in\u017eener\u00e7iligi\u0148, realizmi\u0148 we g\u00fc\u00fd\u00e7li propagandany\u0148 aja\u00fdyp garyndysydyr. Ol di\u0148e bir g\u00f6z\u00fc\u0148i begendirmek d\u00e4l, e\u00fdsem imperi\u00fdany\u0148 kanunlaryny we g\u00fc\u00fdj\u00fcni wagyz etmek \u00fc\u00e7in ulanylan gural bolupdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Arslanowa S\u00e4hra<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 107-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gadymy Rim sungaty, b.e. \u00f6\u0148ki 509-njy \u00fdyldan t\u00e4 G\u00fcnbatar Rim Imperi\u00fdasyny\u0148 \u00fdykylan wagtyna (b.e. 476-njy \u00fdyly) \u00e7enli d\u00f6wr\u00fc\u0148 sungat mirasyny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Rim sungaty, esasan, iki be\u00fdik medeni\u00fdetden: Etrusklar we Gadymy Gresi\u00fda medeni\u00fdetinden uly t\u00e4sir alandyr.Rim ussalary grekleri\u0148 g\u00f6zelligini\u0148 we idealizmini\u0148 nusgalaryny alandygy \u00fc\u00e7in, k\u00f6plen\u00e7 Rim sungaty grek sungatyny\u0148 dowamy hasaplansa-da, rimliler sungata \u00f6zlerini\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26571"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26571"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26572,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26571\/revisions\/26572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}