{"id":26573,"date":"2025-11-23T19:21:20","date_gmt":"2025-11-23T14:21:20","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26573"},"modified":"2025-11-23T19:21:20","modified_gmt":"2025-11-23T14:21:20","slug":"kuyze-yazuwy-we-ziwopis-sungaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26573","title":{"rendered":"K\u00fc\u00fdze \u00ddazuwy we \u0179iwopis Sungaty"},"content":{"rendered":"<p>K\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy we \u017eiwopis (diwar we plita re\u0148kleri) Gadymy Gresi\u00fdany\u0148 we be\u00fdleki siwilizasi\u00fdalary\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00e7e\u015fmeleridir. Olar di\u0148e bir sungaty\u0148 g\u00f6zelligini d\u00e4l, e\u00fdsem g\u00fcndelik durmu\u015fy, dessurlary we mitologi\u00fdany be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n a\u00e7yk &#8220;kitaplardyr&#8221;.Bu iki sungat g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 arasynda esasy tapawut bar: k\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy (esasanam Gresi\u00fdada) galyndylary bo\u00fdun\u00e7a \u00f6r\u00e4n ba\u00fd we jikme-jik maglumat ber\u00fd\u00e4n bolsa, gadymy \u017eiwopisi\u0148 k\u00f6p b\u00f6legi (esasan uly diwar \u00fda-da panel suratlary) wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen \u00fditip gitdi.<\/p>\n<p>\u200bK\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy Gadymy Gresi\u00fdany\u0148 (a\u00fdratyn-da Afiny\u0148) sungatyny\u0148 i\u0148 a\u00fddy\u0148 we i\u0148 k\u00f6p saklanyp galan g\u00f6rn\u00fc\u015fidir. K\u00fc\u00fdzeler \u015ferap, \u00fdag, suw saklamak \u00fc\u00e7in ulanylan bolsa-da, olary\u0148 bezegleri \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 i\u0148 gowy surat\u00e7ylary tarapyndan \u00fdasalypdyr.Ussalar pal\u00e7ygy\u0148 gyzyl re\u0148kli \u00fd\u00fcz\u00fcne gara re\u0148kde figuralary (adaty \u00fda-da mitologik ke\u015fpleri) \u00e7ekipdirler. So\u0148ra, figuralary\u0148 jikme-jiklikleri (my\u015fsalar, e\u015fikleri\u0148 eplenmeleri) in\u00e7e s\u00fct\u00fcnler bilen gara re\u0148ki\u0148 \u00fcst\u00fcne o\u00fdulyp \u00e7ykaryl\u00fdardy. Figuralar \u00f6r\u00e4n stilistik we gaty g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r.Bu stil \u00f6\u0148k\u00fcsine gar\u015fylyklydyr. Ussa figuralary gara re\u0148k bilen \u00f6rtme\u00fd\u00e4rdi, e\u00fdsem b\u00fctin da\u015fyny gara re\u0148k bilen \u00f6rt\u00fcp, figuralary pal\u00e7ygy\u0148 tebigy gyzyl re\u0148kinde go\u00fd\u00fdardy.Bu usul surat\u00e7ylara has \u00e7yl\u015fyrymly pozalary, hereketleri we anatomi\u00fdany be\u00fdan etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi. Gyzyl figuraly k\u00fc\u00fdzeler Klassika d\u00f6wr\u00fcni\u0148 idealistik hereketini be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bK\u00fc\u00fdze \u00fdazuwlary, grek mitologi\u00fdasyndaky k\u00f6p heka\u00fdalary\u0148 i\u0148 irki wizual be\u00fdanlaryny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r we \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 e\u015fiklerini, dessurlaryny we g\u00fcndelik durmu\u015fyny \u00f6wrenmekde a\u00fdratyn gymmatlydyr.\u017diwopis, esasan, diwar suratlary (freskalar) we aga\u00e7 panel suratlary (plitalary\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki suratlar) g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolupdyr. Gynansagam, gadymy Gresi\u00fdany\u0148 esasy \u017eiwopis ussalaryny\u0148 (Apelles \u00fda-da Zewksis \u00fdaly) eserlerini\u0148 di\u0148e bir b\u00f6legi saklanyp galdy.<\/p>\n<p>\u200bGadymy \u017eiwopis baradaky maglumatlarymyzy\u0148 k\u00f6p\u00fcsi, esasan, iki \u00e7e\u015fmeden gel\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u200bMinoan\/Mikena: Knossos (Krit adasy) we Mikena \u00fdaly \u00fderlerde tapylan, adaty durmu\u015fy we dini dessurlary suratlandyr\u00fdan, i\u0148 gadymy saklanyp galan diwar suratlary (freskalar).<\/p>\n<p>\u200bRim Nusgalary: Gadymy Rim \u015f\u00e4herlerinde, meselem Pompe\u00fd we Gerkulanumda tapylan diwar suratlary. Bu eserleri\u0148 k\u00f6p\u00fcsi, Rim imperi\u00fdasynda \u00f6r\u00e4n me\u015fhur bolan \u00fditip giden grek surat\u00e7ylaryny\u0148 \u015fa eserlerini\u0148 nusgalary hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bGrek \u017eiwopisi, adamy\u0148 hereketini, k\u00f6lege o\u00fdnuny (\u00fdagtylyk bilen k\u00f6leg\u00e4ni\u0148 ulanylmagy) we gi\u0148i\u015flik du\u00fdgusyny (perspektiwany) k\u00e4mille\u015fdirmegi bilen tanalypdyr.Surat\u00e7ylar suraty\u0148 diwara \u00fda-da plita\u0148 i\u00e7ine \u00e7u\u0148\u0148ur gid\u00fd\u00e4n \u00fdaly t\u00e4sirini d\u00f6retmek \u00fc\u00e7in t\u00e4ze usullary tapypdyrlar, bu bolsa plita \u017eiwopisini\u0148 i\u0148 be\u00fdik \u00fcst\u00fcnligidir.Gadymy awtorlary\u0148 \u00fdazgylary grek surat\u00e7ylaryny\u0148 \u015fe\u00fdle bir hakyky suratlar \u00e7ekendigini a\u00fdd\u00fdar welin, adamlary\u0148 we ha\u00fdwanlary\u0148 olary hakyky zatlar bilen gary\u015fdyrandygy barada rowa\u00fdatlar bar (meselem, gu\u015flary\u0148 Zeuksis tarapyndan \u00e7ekilen \u00fcz\u00fcmlere gonandygy baradaky heka\u00fda).<\/p>\n<p>K\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy we \u017eiwopis birle\u015fip, Gadymy D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 medeni a\u00fddymyny has doly a\u00fdd\u00fdar. K\u00fc\u00fdzeler bize g\u00fcndelik durmu\u015fy\u0148 we mitleri\u0148 in\u00e7e \u00e7yzyklaryny we formalaryny miras galdyran bolsa, \u017eiwopis (nusgalary\u0148 \u00fcsti bilen) bize \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 re\u0148kleri, gi\u0148i\u015flik du\u00fdgusy we g\u00fc\u00fd\u00e7li wizual dramasy barada d\u00fc\u015f\u00fcnje ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Ametow Jem\u015fat<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 107-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy we \u017eiwopis (diwar we plita re\u0148kleri) Gadymy Gresi\u00fdany\u0148 we be\u00fdleki siwilizasi\u00fdalary\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00e7e\u015fmeleridir. Olar di\u0148e bir sungaty\u0148 g\u00f6zelligini d\u00e4l, e\u00fdsem g\u00fcndelik durmu\u015fy, dessurlary we mitologi\u00fdany be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n a\u00e7yk &#8220;kitaplardyr&#8221;.Bu iki sungat g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 arasynda esasy tapawut bar: k\u00fc\u00fdze \u00fdazuwy (esasanam Gresi\u00fdada) galyndylary bo\u00fdun\u00e7a \u00f6r\u00e4n ba\u00fd we jikme-jik maglumat ber\u00fd\u00e4n bolsa, gadymy \u017eiwopisi\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26573"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26573"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26574,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26573\/revisions\/26574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}