{"id":26749,"date":"2025-12-23T09:13:25","date_gmt":"2025-12-23T04:13:25","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26749"},"modified":"2025-12-23T09:13:25","modified_gmt":"2025-12-23T04:13:25","slug":"inlis-dilinin-ylym-bilimi-osdurmekdaki-gosandy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26749","title":{"rendered":"I\u0148lis dilini\u0148 ylym bilimi \u00f6sd\u00fcrmekd\u00e4ki go\u015fandy."},"content":{"rendered":"<p>I\u0148lis dili h\u00e4zirki wagtda ylym we tehnologi\u00fda \u00fc\u00e7in d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde ulanyl\u00fdan esasy dil bolup dur\u00fdar. Onu\u0148 gi\u0148den \u00fda\u00fdran ulanyly\u015fy alymlary\u0148, in\u017eenerleri\u0148 we barlag\u00e7ylary\u0148 \u00f6z a\u00e7y\u015flaryny pa\u00fdla\u015fmaklaryna, t\u00e4sirli hyzmatda\u015flyk etmegine we t\u00e4ze bilimleri \u00f6sd\u00fcrmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilini\u0148 bu ugurlardaky roly adamzady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n esasy k\u00f6pri bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 bo\u00fdun\u00e7a ylmy \u017eurnallary\u0148 we barlag makalalaryny\u0148 90%-den gowragy i\u0148lis dilinde \u00e7ap edil\u00fd\u00e4r.Bu d\u00fcrli dilleri bil\u00fd\u00e4n barlag\u00e7ylara bir-birini\u0148 bilimlerini el\u00fdeterli etmek we pa\u00fdla\u015fmak \u00fc\u00e7in m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 abra\u00fdly ylmy \u017eurnallaryny\u0148 aglabasy i\u0148lis dilinde \u00e7ap edil\u00fd\u00e4r. \u201cNature, Science, Lancet\u201d \u00fdaly \u00f6\u0148debaryjy \u017eurnallar global ylmy jemgy\u00fdeti\u0148 \u00fcns merkezinde. I\u0148lis dilinde \u00e7ap edilen barlaglar has gi\u0148 okyjylar toparyna \u00fdetip, barlag\u00e7ylary\u0148 i\u015flerini\u0148 t\u00e4sirini artdyr\u00fdar. I\u0148lis dili bil\u00fd\u00e4n alymlar d\u00fcrli ugurlarda \u00e7ap edilen ylmy makalalara a\u0148satlyk bilen girip bil\u00fd\u00e4rler. A\u00e7yk el\u00fdeterli \u017eurnallar (open access) arkaly hem alymlar i\u0148lis dilind\u00e4ki maglumatlary b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de pa\u00fdla\u015f\u00fdarlar. I\u0148lis dili ylmy hyzmatda\u015flygy \u00fde\u0148ille\u015fdir\u00fd\u00e4r, d\u00fcrli \u00fdurtlary\u0148 alymlaryny\u0148 bilelikde i\u015f alyp barmagyna m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.D\u00fcrli \u00fdurtlardan alymlary\u0148 gatna\u015f\u00fdan taslamalarynda i\u0148lis dili aragatna\u015fyk \u00fc\u00e7in esasy gural bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilind\u00e4ki ylmy barlaglar d\u00fcrli \u00fdurtlary\u0148 ylmy jemgy\u00fdetleri tarapyndan kabul edil\u00fd\u00e4r we ulanyl\u00fdar. Bu \u00fdagda\u00fd t\u00e4ze a\u00e7y\u015flary\u0148 we ylymda \u00f6\u0148egidi\u015flikleri\u0148 has tiz \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagyna itergi ber\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dili ylmy aragatna\u015fykda esasy dil bolup dur\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli \u00fdurtlaryndaky alymlar \u00f6z barlaglaryny i\u0148lis dilinde ne\u015fir edip, d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde \u00f6z pikirlerini pa\u00fdla\u015f\u00fdarlar. Bu \u00fdagda\u00fd alymlary\u0148 bilelikde i\u015flemegine we t\u00e4ze a\u00e7y\u015flary\u0148 has tiz \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagyna \u00fdardam ber\u00fd\u00e4r. Esasy halkara konferensi\u00fdalar we simpoziumlar i\u0148lis dilinde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Bu \u00e7\u00e4reler alymlara \u00f6z barlaglaryny h\u00f6d\u00fcrlemek we be\u00fdleki h\u00fcn\u00e4rmenleri\u0148 tejribelerini \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilini\u0148 gi\u0148den ulanylmagy has k\u00f6p gatna\u015fyjyny\u0148 gatna\u015fmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Alymlar \u00f6z makalalaryny bu \u017eurnallara tab\u015fyryp, global ylmy jemgy\u00fdet bilen pa\u00fdla\u015f\u00fdarlar. I\u0148lis dili bu \u00fderde ylmy\u0148 \u00f6smegini\u0148 esasy guraly bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r. Halkara hyzmatda\u015flyklar, \u015fe\u00fdle hem gi\u0148 gerimli taslamalar, i\u0148lis dilini\u0148 ulanylmagyny talap ed\u00fd\u00e4r. Mysal \u00fc\u00e7in: Adam Genomy\u0148 taslamasy \u00fdaly \u00e4girt uly taslamalar d\u00fcrli \u00fdurtlardan alymlary\u0148 gatna\u015fmagynda ge\u00e7irilip, i\u0148lis dilinde aragatna\u015fyk saklan\u00fdar. I\u0148lis dili bilimi alymlara bir-biri bilen d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmek we netijeli i\u015flemek \u00fc\u00e7in \u015fert d\u00f6red\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilind\u00e4ki ylmy maglumatlary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi internetde a\u00e7yk el\u00fdeterlidir. Alymlar onla\u00fdn bilim platformalaryndan pe\u00fddalanyp, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 islendik k\u00fcnjeginden i\u0148 t\u00e4ze ylmy barlaglar bilen tany\u015fyp bilerler. Internet, i\u0148lis dilini gi\u0148den ulanyp, maglumat aly\u015f-\u00e7aly\u015fda esasy gural bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r. Google, YouTube we Wikipedia \u00fdaly platformalar i\u0148lis dilind\u00e4ki maglumatlary\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesi bolup dur\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 k\u00f6p uniwersitetlerinde ylym, tehnologi\u00fda, in\u017eener\u00e7ilik we matematika (STEM) dersleri i\u0148lis dilinde \u00f6wredil\u00fd\u00e4r.Bu, \u00fda\u015flary halkara m\u00fcmkin\u00e7iliklerine ta\u00fd\u00fdarlamaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. Halkara \u015fahsy\u00fdetnama we aly\u015f-\u00e7aly\u015f programmalaryna gatna\u015fmak \u00fc\u00e7in i\u0148lis dili bilimi k\u00f6plen\u00e7 talap edil\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilini bilme\u00fd\u00e4n alymlar \u00fc\u00e7in ylmy makalalary \u00e7ap etmek we konferensi\u00fdalara gatna\u015fmak kyn bol\u00fdar.Dil p\u00e4sgel\u00e7ilikleri, i\u0148lis dilini bilme\u00fd\u00e4n \u00fdurtlary\u0148 alymlaryny\u0148 i\u015flerini d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fdetirmegini kynla\u015fdyr\u00fdar. Dil \u00f6wredi\u015f we terjime gurallary bu p\u00e4sgel\u00e7ilikleri azald\u00fdar.I\u0148lis dili bilen bilelikde k\u00f6p dilli ylmy aragatna\u015fygy goldamak bu dild\u00e4ki m\u00fcmkin\u00e7ilikleri has-da \u00fdokarlandyr\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00c7\u00e4rjew etrabyny\u0148 40-njy orta mekdebini\u0148 inlis dili mugallymy.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0Juma\u00fdewa Gumry\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I\u0148lis dili h\u00e4zirki wagtda ylym we tehnologi\u00fda \u00fc\u00e7in d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde ulanyl\u00fdan esasy dil bolup dur\u00fdar. Onu\u0148 gi\u0148den \u00fda\u00fdran ulanyly\u015fy alymlary\u0148, in\u017eenerleri\u0148 we barlag\u00e7ylary\u0148 \u00f6z a\u00e7y\u015flaryny pa\u00fdla\u015fmaklaryna, t\u00e4sirli hyzmatda\u015flyk etmegine we t\u00e4ze bilimleri \u00f6sd\u00fcrmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. I\u0148lis dilini\u0148 bu ugurlardaky roly adamzady\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n esasy k\u00f6pri bolup dur\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4 bo\u00fdun\u00e7a ylmy \u017eurnallary\u0148 we barlag makalalaryny\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26749"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26749"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26751,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26749\/revisions\/26751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}