{"id":26782,"date":"2025-12-23T21:50:31","date_gmt":"2025-12-23T16:50:31","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26782"},"modified":"2025-12-23T21:50:31","modified_gmt":"2025-12-23T16:50:31","slug":"beden-we-akyl-arasyndaky-denagramlylyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26782","title":{"rendered":"Beden we Akyl Arasyndaky De\u0148agramlylyk"},"content":{"rendered":"<p>\u200bUzak wagtlap G\u00fcnbatar medeni\u00fdetinde bedeni we akyly a\u00fdry-a\u00fdry zatlar h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rmek me\u00fdli bardy. Emma, gadymy filosofi\u00fdalar we h\u00e4zirki zaman ne\u00fdrobilim (neuroscience) bir zady tassykla\u00fdar: Beden we Akyl bir bitewi ulgamdyr. Bu iki s\u00fct\u00fcn arasynda de\u0148agramlylyk saklamak, doly saglygy\u0148 we durmu\u015fy\u0148 \u00fdokary hilini\u0148 esasy \u015fertidir.Bu, bedeni\u0148 we akyly\u0148 i\u0148 anyk we t\u00e4sin baglany\u015fygyny\u0148 mysalydyr.<\/p>\n<p>I\u00fdmit si\u0148diri\u015f ulgamy k\u00f6p sanly nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar we k\u00f6plen\u00e7 &#8220;ikinji be\u00fdni&#8221; di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar. Bu ulgam wagus nerwi (vagus nerve) arkaly be\u00fdni bilen g\u00f6n\u00fcden-g\u00f6ni habar aly\u015f\u00fdar.Bedenimizd\u00e4ki serotonini\u0148 (bagt gormony) esasy b\u00f6legi (90%-den gowragy) i\u00fdmit si\u0148diri\u015f ulgamyny\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerinde \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4r. I\u00fdmit si\u0148diri\u015f ulgamyny\u0148 sagdynlygy (gowy i\u00fdmitlenmek we probiotikler) g\u00f6n\u00fcden-g\u00f6ni adamy\u0148 du\u00fdgy-ba\u015fdan ge\u00e7irmesine we akyl durnuklylygyna t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Eger i\u00fdmit si\u0148diri\u015f ulgamy\u0148yz n\u00e4sag bolsa, sizde di\u0148e fiziki agyry d\u00e4l, e\u00fdsem, ga\u00fdgy, stres \u00fda-da depressi\u00fda du\u00fdgulary hem art\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in, akyly\u0148yzy bejermek \u00fc\u00e7in k\u00f6plen\u00e7 bedeni\u0148izden ba\u015fla\u00fdarlar.<\/p>\n<p>Fiziki hereket, di\u0148e my\u015fsa d\u00f6retmek \u00fc\u00e7in d\u00e4l. Ol, akyly\u0148 i\u015flemegini\u0148 i\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdoludyr. Ma\u015fk edeni\u0148izde be\u00fdni BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) \u00e7ykar\u00fdar. Bu belok, be\u00fdnini\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerini gora\u00fdar we t\u00e4ze nerw baglany\u015fyklaryny d\u00f6retm\u00e4ge (ne\u00fdrogenez) k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. Bu, \u00fdatke\u015fligi gowulandyr\u00fdar we kognitiw \u00e7e\u00fdeligi (t\u00e4ze zatlary \u00f6wrenmek ukybyny) \u00fdokarlandyr\u00fdar.Fiziki hereket, bedeni\u0148 stres gormonlaryny (kortizoly) pe\u00fddaly usulda sarp etmegine k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r, bu bolsa akyly\u0148 dyn\u00e7 almagyna we has a\u00fddy\u0148 pikirlenmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Du\u00fdgy gow\u015faklyklar we fiziki du\u00fdgular bir-birini\u0148 yzyna ga\u00fdtalan\u00fdar.Dowamly stres we \u00e7\u00f6z\u00fclmedik du\u00fdgular k\u00f6plen\u00e7 bedende fiziki alamatlara (mysal \u00fc\u00e7in, ba\u015f agyrysy, my\u015fsa dartgynlygy, i\u00fdmit si\u0148diri\u015f kyn\u00e7ylyklary) seb\u00e4p bol\u00fdar. Bu proses somatizasi\u00fda di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar.A\u0148lylyk bilen beden du\u00fdgularyna \u00fcns bermek (mysal \u00fc\u00e7in, dartgynlygy du\u00fdmak), akyly\u0148yzy we du\u00fdgulary\u0148yzy kadala\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in ilkinji \u00e4dimdir. Beden bilen akyl arasyndaky bu i\u00e7ki s\u00f6hbetde\u015fligi g\u00fc\u00fd\u00e7lendirmek, durnuklylygy artdyr\u00fdar.<\/p>\n<p>Fiziki hereketi akyly\u0148yzy gowulandyrmak \u00fc\u00e7in ulany\u0148 (\u00fdoga, me\u015fgul bolmak, \u00fd\u00f6ri\u015f). I\u00fdmit si\u0148diri\u015f ulgamy\u0148yza &#8220;ikinji be\u00fdni\u0148iz&#8221; h\u00f6km\u00fcnde seredi\u0148 we onu\u0148 \u00fc\u00e7in sagdyn i\u00fdmitleri sa\u00fdla\u0148.\u00ddeterlik uky we meditasi\u00fda arkaly akyly\u0148yzy g\u00fcnde birn\u00e4\u00e7e minut dyn\u00e7 aly\u0148.Hi\u00e7 ha\u00e7an \u00f6z\u00fc\u0148izi\u0148 fiziki hal-ahwaly\u0148yzy du\u00fdgy \u00fda-da akyl \u00fdagda\u00fdy\u0148yzdan a\u00fdyrmaly d\u00e4l.<\/p>\n<p>\u200b Beden we Akyl Arasyndaky De\u0148agramlylyk \u2014 bu doly saglygy\u0148 esasy \u015fertidir. Bu, durmu\u015fy\u0148yzy\u0148 \u00e4hli ugurlarynda (i\u015fde, gatna\u015fyklarda, d\u00f6redijilikde) i\u0148 \u00fdokary hile \u00fdetmek \u00fc\u00e7in fiziki we akyl seri\u015fdeleri\u0148izi\u0148 sazla\u015fykly i\u015flemegini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Beden bilen akyly\u0148 arasyndaky baglany\u015fygy pugtalandyrmak, sizi\u0148 i\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li ma\u00fda go\u00fdumu\u0148yzdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Penji\u00fdewa A\u00fdg\u00fcl<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 113-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bUzak wagtlap G\u00fcnbatar medeni\u00fdetinde bedeni we akyly a\u00fdry-a\u00fdry zatlar h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6rmek me\u00fdli bardy. Emma, gadymy filosofi\u00fdalar we h\u00e4zirki zaman ne\u00fdrobilim (neuroscience) bir zady tassykla\u00fdar: Beden we Akyl bir bitewi ulgamdyr. Bu iki s\u00fct\u00fcn arasynda de\u0148agramlylyk saklamak, doly saglygy\u0148 we durmu\u015fy\u0148 \u00fdokary hilini\u0148 esasy \u015fertidir.Bu, bedeni\u0148 we akyly\u0148 i\u0148 anyk we t\u00e4sin baglany\u015fygyny\u0148 mysalydyr. I\u00fdmit si\u0148diri\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26782"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26782"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26783,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26782\/revisions\/26783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}