{"id":26813,"date":"2025-12-23T22:27:59","date_gmt":"2025-12-23T17:27:59","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26813"},"modified":"2025-12-23T22:27:59","modified_gmt":"2025-12-23T17:27:59","slug":"dutar-mukamyn-simwolik-guraly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26813","title":{"rendered":"Dutar Mukamy\u0148 Simwolik Guraly"},"content":{"rendered":"<p>Dutar, T\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli saz gurallaryny\u0148 i\u0148 mukaddesi we i\u0148 gadymysydyr. Ol di\u0148e bir iki tarly aga\u00e7 gural d\u00e4l, e\u00fdsem, T\u00fcrkmen ruhuny\u0148 we taryhyny\u0148 sakla\u00fdjysydyr. Asyrlary\u0148 dowamynda, dutar bag\u015fylary\u0148 we halky\u0148 esasy guraly bolup, \u015fatlykda-gussada, to\u00fdda-\u00fdasda ynsan kalbyny\u0148 \u00e4hli du\u00fdgularyny be\u00fdan etmekde ulanylyp gelnipdir. Dutar \u2013 t\u00fcrkmen medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 \u00fda\u00fdran we i\u0148 gymmatly simwolydyr.Dutary\u0148 k\u00f6kleri m\u00fc\u0148\u00fdyllyklara uzalyp gid\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 sada gurlu\u015fy (uzyn sapak we ki\u00e7ijik sesi g\u00fc\u00fd\u00e7lendiriji b\u00f6lek) \u00f6r\u00e4n \u00e7u\u0148\u0148ur many-mazmuny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b Arheologiki tapyndylar we taryhy \u00e7e\u015fmeler dutary\u0148 Salyr T\u00fcrkmenlerini\u0148 we be\u00fdleki Oguz tirelerini\u0148 durmu\u015fynda esasy orny e\u00fdel\u00e4ndigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Ol s\u00f6we\u015flerde ruhy goldaw beren, \u00fde\u0148i\u015fleri wasp eden we parahat\u00e7ylyk d\u00f6wr\u00fcnde kalplara rahatlyk getiren guraldyr. Dutar bir milleti\u0148 durmu\u015fyny\u0148 \u00e4hli pursatlary bilen baglany\u015fykly. Onu\u0148 mukamy bilen t\u00e4ze doglan \u00e7aga gar\u015fylan\u00fdar, \u00fdigitler at sal\u00fdar, we garrylar \u00e4hli \u00f6m\u00fcr taryhyny g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. Dutar, her bir t\u00fcrkmeni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fdoluny\u0148 simwolik \u015fa\u00fdadydyr.Dutary\u0148 gurlu\u015fynda sadalyk we \u00e7u\u0148\u0148ur filosofi\u00fda jemlenendir. Onu\u0148 iki taryny\u0148 a\u00fdratyn manysy bar.K\u00f6plen\u00e7, dutary\u0148 bir taryny\u0148 \u00fdere, ikinji taryny\u0148 bolsa asmana \u00fda-da ynsany\u0148 d\u00fcn\u00fdewi we ruhy taraplaryna degi\u015flidigi a\u00fddyl\u00fdar. Iki tary\u0148 sazla\u015fygy \u2014 bu \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 de\u0148agramlylygyny\u0148 we \u00e4hli zatlary\u0148 birikmesini\u0148 mukamy.Dutarda \u00e7alyn\u00fdan her bir mukam (mysal \u00fc\u00e7in, Nuraly, \u00ddandym, Sallan\u00e7ak we ba\u015fgalar) ynsan du\u00fdgularyny\u0148 anyk birini be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. Bag\u015fy \u00e7al\u00fdan mukamy arkaly s\u00f6\u00fdgini\u0148 jo\u015fgunyny, \u00fditgini\u0148 gussasyny \u00fda-da ga\u00fdduwsyz gahryman\u00e7ylygy di\u0148le\u00fdj\u00e4 ge\u00e7irmegi ba\u015far\u00fdar. Dutary\u0148 sesi adamy\u0148 kalbyndaky i\u0148 gizlin syrlary\u0148 dilidir.<\/p>\n<p>Dutar, bag\u015fy\u00e7ylyk sungatyny\u0148 merkezidir. Bag\u015fy dutary\u0148 k\u00f6megi bilen adaty sungat \u00fderine \u00fdetirijisinden has \u00fdokary derej\u00e4 \u00e7yk\u00fdar. Bag\u015fy dutary\u0148 mukamy bilen bilelikde \u015fahyrana s\u00f6zleri, dessanlary we go\u015fgulary a\u00fdd\u00fdar. Dutar bu s\u00f6zleri g\u00fc\u00fd\u00e7lendirip, olary di\u0148e bir e\u015fidil\u00fd\u00e4n d\u00e4l, e\u00fdsem, du\u00fdul\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. Bag\u015fyny\u0148 ussatlygy, dutary\u0148 sadalygyndan \u00e7yl\u015fyrymly we \u00e7u\u0148\u0148ur du\u00fdgyny d\u00f6retmek ukybyndadyr.T\u00fcrkmen bag\u015fylaryny\u0148 i\u0148 esasy a\u00fdratynlygy, olar k\u00f6plen\u00e7 mukamlary we a\u00fddymlary g\u00f6\u00e7me \u00e7aly\u015f ed\u00fd\u00e4rler. Bu, her bir \u00e7yky\u015fy\u0148 ga\u00fdtalanmaz we di\u0148e \u015fol pursat \u00fc\u00e7in d\u00f6redilendigini a\u0148lad\u00fdar. Dutar, bu g\u00f6\u00e7me \u00e7aly\u015f \u00fc\u00e7in i\u0148 amatly we ylham beriji guraldyr.Globalizasi\u00fda we t\u00e4ze tehnologi\u00fdalar d\u00f6wr\u00fcnde hem dutar \u00f6z \u00e4hmi\u00fdetini \u00fditirme\u00fd\u00e4r.H\u00e4zirki zaman kompozitorlary we \u00fda\u015f a\u00fddym\u00e7ylar dutary\u0148 sesini modern orkestrler, \u00fde\u0148il sazlar (pop\/jaz) \u00fda-da elektron sazlar bilen birle\u015fdirip, t\u00e4ze f\u00fdu\u017een eserlerini d\u00f6red\u00fd\u00e4rler. Bu, dutary\u0148 mukamyny t\u00e4ze nesle \u00fdetirm\u00e4ge we onu\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 derejesinde me\u015fhurlygyny artdyrmaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.Dutar, T\u00fcrkmenistany\u0148 milli bu\u00fdsanjyny\u0148 simwoly bolup, halkara festiwallarda we medeni \u00e7\u00e4relerde \u00fdurdu\u0148 medeni a\u00fdratynlygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 \u00ddUNESKO-ny\u0148 maddy d\u00e4l medeni miras sanawyna girmegi hem, bu guraly\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini\u0148 global derejede ykrar edil\u00fd\u00e4ndigini tassykla\u00fdar.<\/p>\n<p>Dutar \u2013 T\u00fcrkmen milleti \u00fc\u00e7in di\u0148e bir gural d\u00e4l. Ol taryhy\u0148 sesi, kalby\u0148 simwoly we geljegi\u0148 mukamydyr. Dutary\u0148 her bir taryny\u0148 titremesi, t\u00fcrkmen halkyny\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f dur\u015funy\u0148, s\u00f6\u00fdg\u00fcsini\u0148 we ynamyny\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur be\u00fdanydyr. Bu simwolik gural, bizi\u0148 ruhy ba\u00fdlygymyzy\u0148 ebedi \u00e7e\u015fmesidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Annaguly\u00fdewa G\u00fcljemal<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 114-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dutar, T\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli saz gurallaryny\u0148 i\u0148 mukaddesi we i\u0148 gadymysydyr. Ol di\u0148e bir iki tarly aga\u00e7 gural d\u00e4l, e\u00fdsem, T\u00fcrkmen ruhuny\u0148 we taryhyny\u0148 sakla\u00fdjysydyr. Asyrlary\u0148 dowamynda, dutar bag\u015fylary\u0148 we halky\u0148 esasy guraly bolup, \u015fatlykda-gussada, to\u00fdda-\u00fdasda ynsan kalbyny\u0148 \u00e4hli du\u00fdgularyny be\u00fdan etmekde ulanylyp gelnipdir. Dutar \u2013 t\u00fcrkmen medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 \u00fda\u00fdran we i\u0148 gymmatly simwolydyr.Dutary\u0148 k\u00f6kleri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26813"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26814,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26813\/revisions\/26814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}