{"id":26847,"date":"2025-12-23T22:59:37","date_gmt":"2025-12-23T17:59:37","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26847"},"modified":"2025-12-23T22:59:37","modified_gmt":"2025-12-23T17:59:37","slug":"medeniyetin-ilkinji-cesmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26847","title":{"rendered":"Medeni\u00fdeti\u0148 Ilkinji \u00c7e\u015fmesi"},"content":{"rendered":"<p>Medeni\u00fdet \u2014 adamzat taryhyny\u0148 i\u0148 uly d\u00f6redijiligidir. Ol ymaratlarda, kitaplarda, a\u00fddym-sazda we d\u00e4p-dessurlarda \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar. \u00dd\u00f6ne bu \u00e4girt uly ulgamy\u0148 ilkinji \u00e7e\u015fmesi nirede? Filosoflar, taryh\u00e7ylar we psihologlar bir pikire gel\u00fd\u00e4rler: Medeni\u00fdeti\u0148 hakyky g\u00f6zba\u015fy we i\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur \u00e7e\u015fmesi ynsan ruhudyr. Medeni\u00fdet, ruhu\u0148 \u00f6z-\u00f6z\u00fcni we d\u00fcn\u00fd\u00e4ni be\u00fdan etmek \u00fc\u00e7in ulan\u00fdan \u00e7yl\u015fyrymly mehanizmidir.Ynsan ruhuny\u0148 iki esasy zerurlygy medeni\u00fdeti\u0148 d\u00f6remegine itergi berdi: Manysyny tapmak we be\u00fdan etmek.<\/p>\n<p>\u200bYnsan, tebigaty bo\u00fdun\u00e7a \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 manysyny, ykbalyny we d\u00fcn\u00fd\u00e4de \u00f6z ornuny bilm\u00e4ge ymtyl\u00fdar. Bu pelsepewi g\u00f6zleg dini ynam ulgamlaryny\u0148, filosofi\u00fdalary\u0148 we dessanlary\u0148 (milli edebi\u00fdaty\u0148) d\u00f6remegine seb\u00e4p boldy. Medeni\u00fdet, ynsany\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fdaky i\u0148 uly soraglaryna jogap tapmaga synany\u015f\u00fdan ruhy guralydyr.I\u00e7ki du\u00fdgulary\u0148, \u015fatlygy\u0148, gussany\u0148, g\u00f6zelligi\u0148 we gorkyny\u0148 ba\u015fgalara \u00fdetirilmegi zerurlygy. Bu zerurlyk dili\u0148, sungaty\u0148 we simwolizmi\u0148 d\u00f6remegine getirdi. Sungat, s\u00f6z \u00fda-da re\u0148kler arkaly i\u00e7ki du\u00fdgulary kollektiw (umumy) tejrib\u00e4 \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4n ruhy k\u00f6pr\u00fcdir.<\/p>\n<p>\u200bMedeni\u00fdeti\u0148 i\u0148 a\u00fddy\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, \u015fahsy ruhu\u0148 da\u015fky d\u00fcn\u00fd\u00e4 bilen \u00f6zara t\u00e4sirini\u0148 netijesidir.Adam tebigaty\u0148 we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 g\u00f6zelliginden al\u00fdan ruhy ylhamyny he\u00fdkeltara\u015flyk, arhitektura \u00fda-da suratke\u015flik \u00fdaly formalarda be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. Meselem, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 ugrundaky\u00a0 kerwensara\u00fdlary\u0148 we metjitleri\u0148 nepis bezegleri di\u0148e bir ussatlyk d\u00e4l, e\u00fdsem, ynsany\u0148 g\u00f6zellige bolan ruhy ymtyly\u015fydyr.Ruhy gymmatlyklary\u0148 \u00fditmezligini \u00fcpj\u00fcn etmek islegi, d\u00e4p-dessurlary\u0148 d\u00f6remegine itergi berdi. To\u00fd dabaralary, milli ba\u00fdram\u00e7ylyklar we yrymlar, ruhu\u0148 gymmatly hasapla\u00fdan zatlaryny nesilden-nesle ge\u00e7irmek \u00fc\u00e7in d\u00f6redilen medeni goral\u00fdan \u00e7\u00e4klerdir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 esasy elementlerini\u0148 biri bolan haly\u00e7ylyk, ynsan ruhuny\u0148 \u00e7e\u015fmeligini\u0148 aja\u00fdyp mysalydyr.Haly g\u00f6lleri di\u0148e bir bezeg d\u00e4l. Her bir g\u00f6l (milli nagy\u015f) \u2013 teke, \u00fdomut, saryk we ba\u015fgalar \u2013 bir tir\u00e4ni\u0148 ruhuny, arzuwlaryny, du\u00fdgularyny we ykbalyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4n simwolik ruhy dildir. Bu, zenanlary\u0148 dymyp, ruhlaryny we i\u00e7ki d\u00fcn\u00fd\u00e4lerini sapaklary\u0148 we re\u0148kleri\u0148 \u00fcsti bilen be\u00fdan edi\u015f usulydyr.Haly dokamak, uly z\u00e4hmet talap ed\u00fd\u00e4n i\u015f bolup, o\u0148a ynsan ruhuny\u0148 agyrlygy, sabry we ynanja go\u00fdan s\u00f6\u00fdg\u00fcsi si\u0148diril\u00fd\u00e4r.Medeni\u00fdet, ruhu\u0148 di\u0148e bir \u015fahsy\u00fdete degi\u015fli d\u00e4ldigini, e\u00fdsem, umumy topara degi\u015flidigini a\u0148lad\u00fdar.D\u00fcrli ynsan ruhlaryny\u0148 tejribeleri, arzuwlary we gorkulary birle\u015fip, kollektiw (umumy) ruhy d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Medeni\u00fdet, bu umumy ruhu\u0148 \u015fekilidir. Ol adamlara agzybirlik, ra\u00fdda\u015flyk we bir-biri\u0148i goldamak \u00fdaly \u00fd\u00f6relgeleri \u00f6wred\u00fd\u00e4r. Jemgy\u00fdetde \u00f6s\u00fc\u015f we t\u00e4zelenme zerurlygy \u00fd\u00fcze \u00e7ykanda, bu ilkinji nobatda ruhy tolgunma h\u00f6km\u00fcnde ba\u015fla\u00fdar. Medeni\u00fdeti\u0148 her bir uly \u00f6wr\u00fcli\u015figi, t\u00e4ze ruhy g\u00f6zlegi\u0148 we gara\u00fd\u015fy\u0148 netijesidir.<\/p>\n<p>Medeni\u00fdeti\u0148 ilkinji \u00e7e\u015fmesi \u2014 bu ynsan ruhuny\u0148 g\u00f6zellik, many we be\u00fdan etm\u00e4ge bolan \u00e7\u00e4ksiz islegidir. Medeni\u00fdeti goramak we \u00f6sd\u00fcrmek di\u00fdmek, di\u0148e bir taryhy binalary saklamak d\u00e4l, e\u00fdsem, ynsan ruhuny\u0148 d\u00f6redijilik we g\u00f6zleg g\u00fc\u00fdj\u00fcni goldamakdyr.\u00c7\u00fcnki, ha\u00e7an-da ynsan ruhy erkin bolup, \u00f6z du\u00fdgularyny we pikirlerini be\u00fdan etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik alanda, medeni\u00fdet janlanyp we g\u00fcllemegini dowam etdir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Jora\u00fdewa G\u00f6zel<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 114-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Medeni\u00fdet \u2014 adamzat taryhyny\u0148 i\u0148 uly d\u00f6redijiligidir. Ol ymaratlarda, kitaplarda, a\u00fddym-sazda we d\u00e4p-dessurlarda \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar. \u00dd\u00f6ne bu \u00e4girt uly ulgamy\u0148 ilkinji \u00e7e\u015fmesi nirede? Filosoflar, taryh\u00e7ylar we psihologlar bir pikire gel\u00fd\u00e4rler: Medeni\u00fdeti\u0148 hakyky g\u00f6zba\u015fy we i\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur \u00e7e\u015fmesi ynsan ruhudyr. Medeni\u00fdet, ruhu\u0148 \u00f6z-\u00f6z\u00fcni we d\u00fcn\u00fd\u00e4ni be\u00fdan etmek \u00fc\u00e7in ulan\u00fdan \u00e7yl\u015fyrymly mehanizmidir.Ynsan ruhuny\u0148 iki esasy zerurlygy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26847"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26847"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26848,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26847\/revisions\/26848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}