{"id":26886,"date":"2025-12-23T23:47:22","date_gmt":"2025-12-23T18:47:22","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26886"},"modified":"2025-12-23T23:47:22","modified_gmt":"2025-12-23T18:47:22","slug":"uky-yarym-derman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26886","title":{"rendered":"Uky \u2014 \u00ddarym Derman"},"content":{"rendered":"<p>\u200bAdam \u00f6mr\u00fcni\u0148 takmynan \u00fc\u00e7den bir b\u00f6legini ukyda ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r. K\u00e4bir adamlar ukyny wagt \u00fditgisi hasaplasa-da, ylym onu\u0148 bedeni we akyly dikeltmekd\u00e4ki \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli roluny tassykla\u00fdar. Kadaly we \u00fdeterlik uky, di\u0148e bir fiziki dyn\u00e7 almak d\u00e4l, e\u00fdsem, b\u00fctin ulgamy\u0148 &#8220;ideg&#8221; (maintenance) we &#8220;t\u00e4zeden gurmak&#8221; (reboot) prosesidir.Uky wagtynda bedende k\u00f6p m\u00f6h\u00fcm fiziki prosesler amala a\u015fyryl\u00fdar. Uky wagtynda bedeni\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f gormonlary (Growth Hormones) has k\u00f6p b\u00f6l\u00fcnip \u00e7yk\u00fdar. Bu gormonlar my\u015fsa dokumalaryny, s\u00fc\u0148kleri we \u00f6\u00fdj\u00fckleri dikeltm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. \u00c7agalarda we \u00fdetginjeklerde bu, \u00f6smegi\u0148 esasy \u015fertidir.G\u00fcndizki i\u015fje\u0148likden so\u0148, uky bedeni\u0148 energi\u00fda d\u00fckanyny, esasanam my\u015fsalardaky glikogen d\u00fckanyny t\u00e4zeden doldur\u00fdar.Uky wagtynda sitokinler (immun ulgamyny\u0148 g\u00f6re\u015fiji beloklary) \u00e7ykaryl\u00fdar. Eger az ukla\u00fdan bolsa\u0148yz, sitokinleri\u0148 \u00f6nd\u00fcrili\u015fi azal\u00fdar we siz kesellere has \u00fde\u0148il \u00fdolug\u00fdarsy\u0148yz.<\/p>\n<p>Uky be\u00fdni \u00fc\u00e7in i\u0148 m\u00f6h\u00fcm arassala\u00fdjy prosesdir.Uky wagtynda be\u00fdnini\u0148 gliymfatik ulgamy (glymphatic system) i\u015fje\u0148le\u015f\u00fd\u00e4r. Bu ulgam be\u00fdnini\u0148 g\u00fcndizki i\u015flerinden galan zy\u00fdanly metabolik \u00f6n\u00fcmleri, \u015fol sanda A-beta Amyloid \u00fdaly toksinleri \u00fduwup \u00e7ykar\u00fdar. Bu toksinler bolsa Altsge\u00fdmer keselini\u0148 \u00f6smegine seb\u00e4p bolup biler.Uky\u0148 i\u0148 \u00e7u\u0148 fazalarynda (\u00f6z\u00fcne-de bolsa REM we Non-REM), be\u00fdni g\u00fcndiz alan maglumatlaryny gysga m\u00f6hletli \u00fdatke\u015flikden uzak m\u00f6hletli \u00fdatke\u015flige ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r we kadala\u015fdyr\u00fdar.\u00a0 Bu, \u00f6wrenmek we t\u00e4ze ukyplary \u00fdatda saklamak \u00fc\u00e7in zerurdyr. Kadaly uky, du\u00fdgulary dolandyr\u00fdan be\u00fdni b\u00f6legi bolan amigdalany\u0148 i\u015fini kadala\u015fdyr\u00fdar. \u00ddeterlik uky almadyk adamlarda ga\u00fdgy we gaharlanma du\u00fdgularyna jogap has g\u00fc\u00fd\u00e7li bol\u00fdar.Gowy uky ertesi g\u00fcnki \u00e4hli i\u015fje\u0148ligi\u0148izi\u0148 hiline t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gowy dyn\u00e7 alan be\u00fdni, \u00e7yl\u015fyrymly meseleleri \u00e7\u00f6zm\u00e4ge we logiki kararlary \u00e7ykarmaga has ukyplydyr.Uky \u00fdetmez\u00e7iligi \u00fcnsi jemlemek ukybyny ep-esli peseld\u00fd\u00e4r we \u00fdal\u0148y\u015flary\u0148 sanyny artdyr\u00fdar. Uky, be\u00fdnini\u0148 d\u00fcrli maglumatlary birle\u015fdirip, t\u00e4ze we d\u00f6redijilikli pikirleri d\u00f6retmegine k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.Uky\u0148 hilini gowulandyrmak \u00fc\u00e7in: her g\u00fcn bir wagtda \u00fdatmaly we turmaly, \u00fdatmazdan \u00f6\u0148 kofeinden we agyr i\u00fdmitlerden ga\u00e7a durmaly we otagy\u0148yzy gowy gara\u0148ky we salkyn saklamaly.<\/p>\n<p>\u200bUky \u2014 bu passiw dyn\u00e7 aly\u015f d\u00e4l, e\u00fdsem, bedeni\u0148izi we akyly\u0148yzy dikeltmek, sagdyn, bagtly we \u00f6nd\u00fcrijilikli durmu\u015fy dowam etdirmek \u00fc\u00e7in \u00fderine \u00fdetirilmeli h\u00f6kmany fiziologiki zerurlykdyr. Uky\u0148yzy \u00fdokarlandyrmak, \u00f6z saglygy\u0148yza go\u00fd\u00fdan i\u0148 gowy ma\u00fda go\u00fdumu\u0148yzdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Hanguly\u00fdewa Enejan<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 115-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bAdam \u00f6mr\u00fcni\u0148 takmynan \u00fc\u00e7den bir b\u00f6legini ukyda ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r. K\u00e4bir adamlar ukyny wagt \u00fditgisi hasaplasa-da, ylym onu\u0148 bedeni we akyly dikeltmekd\u00e4ki \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetli roluny tassykla\u00fdar. Kadaly we \u00fdeterlik uky, di\u0148e bir fiziki dyn\u00e7 almak d\u00e4l, e\u00fdsem, b\u00fctin ulgamy\u0148 &#8220;ideg&#8221; (maintenance) we &#8220;t\u00e4zeden gurmak&#8221; (reboot) prosesidir.Uky wagtynda bedende k\u00f6p m\u00f6h\u00fcm fiziki prosesler amala a\u015fyryl\u00fdar. Uky wagtynda bedeni\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26886"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26886"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26886\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26887,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26886\/revisions\/26887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}